ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ

ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΚΟΤΣΑΚΟΣ

Βαγγέλη Κακατσάκη, " Όπως το ψωμί": Ένας απλός αλλά και αινιγματικός τίτλος *

Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι καλησπέρα σας.

Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές της βραδιάς, ακόμη πιο θερμά όλους εκείνους που εργάστηκαν γι’ αυτήν, είτε στο προσκήνιο είτε στο παρασκήνιο, κυρίως όμως ευχαριστώ όλους εσάς που μας συντροφεύετε απόψε στο ποιητικό αυτό ταξίδι. Ξεχωριστά όμως ευχαριστώ θερμότατα τον κύριο Βαγγέλη Κακατσάκη.

Επέλεξα να μιλήσω για την τελευταία ποιητική του συλλογή που φέρει ως τίτλο  «Όπως το ψωμί». Είναι ένας απλός τίτλος, αλλά και αινιγματικός. Αυτός ελήφθη από το ομότιτλο ποίημα που καταχωρίζεται εκτός του ποιητικού σώματος και πρόκειται ουσιαστικά για ένα ποίημα το οποίο αναφέρεται στην ποίηση. Όπως το καλό προζύμι, λοιπόν, όπως το καλό ψωμί, έτσι επιθυμεί ο Βαγγέλης Κακατσάκης να είναι τα ποιήματα που γράφει, όπως προσλαμβάνουμε από το ομώνυμο ποίημα.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί ουσιαστικά ένα σώμα - corpus που συναποτελείται από 54 ποιήματα, τα περισσότερα από αυτά μικρής φόρμας. Τα θέματα και τα ποιητικά μοτίβα που χειρίζεται ο ποιητής αντλεί, κυρίως, από την καθημερινότητα, αλλά εγγράφει αξιολογικά και μορφές ιδεών, καθώς και στιγμιότυπα από αυτήν, τα οποία συσσωματώνει στη γραφή του, κυρίως, σαν αυτά να είναι θραύσματα της ζωής. Τα χρησιμοποιεί, δηλαδή, σαν αποσπάσματα για να τα μεγεθύνει ποιητικά, για να τα αναπτύξει. Με άλλα λόγια ο Κακατσάκης συλλαμβάνει μικρά ποιητικά σενάρια τα οποία αποτελούν τη βάση έκφρασής του, ώστε να συνεγείρει με τον τρόπο αυτό τη φαντασία, την ανάμνηση, τελικώς την ίδια τη γραφή. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η αναφορά του στην ποίηση, σε αρκετά ποιήματά του, όπως αντιλαμβανόμαστε καθώς διαβάζουμε το βιβλίο του. Άλλοτε βλέπει την ποίηση ως αντικειμενική διαμεσολάβηση, όπως  στο ποίημα «Σε ρόλο Σίμωνος Κυρηναίου», άλλες φορές σαν ένα παιχνίδι ανάμεσα στις λέξεις που οδηγούν στην πολυσημία της ποίησης, αλλά και στο δέος της ποιητικής γραφής, όπως αποκαλύπτεται στο ποίημα «Το βάρος των λέξεων», ενώ άλλες φορές σαν την μοναδική «πατρίδα» που εγκιβωτίζει αισθηματικά φορτία, έτσι όπως αυτά προσλαμβάνονται στο ποίημα «Πατρίδα του ποιητή». Τα ποιήματά αυτά, με έναν άλλο τρόπο πρόσληψης, θα μπορούσαν να θεωρηθούν και ποιήματα ποιητικής, ποιήματα που εμπεριέχουν την αυτοαναφορικότητα, μας δείχνουν, δηλαδή, τον τρόπο και την αντίληψη του δημιουργού για την ίδια την ποίηση, για την ποίηση που ο ίδιος γράφει, αλλά και για την ποιητική του, την τεχνική του γενικότερα.

Η ποίηση του Κακατσάκη είναι ποίηση ενός καθαρού ρεαλισμού. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι λίγες οι φορές που, αίφνης, στους στίχους του υποκρύπτεται, θα έλεγα, ένα πηγαίο αίσθημα ενός ιδιαίτερου λυρισμού που όμως δεν εκτοπίζει τη ρεαλιστική ποιητική του δυναμική. Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό χαρακτηριστικό της ποίησης και της ποιητικής του, δεν αποστειρώνει τον λόγο και, κυρίως, δεν κάνει τον ποιητή έναν αντικειμενικό παρατηρητή της πραγματικότητας, αλλά συμμέτοχο και πάσχoντα άνθρωπο στο τραγικό γεγονός που περιγράφεται ποιητικά.

Η έννοια της «τραγωδίας» εμπεριέχει πολλές όψεις και ερμηνείες. Η έννοια αυτή στην ποίηση του Κακαυσάκη και, εν προκειμένω, στην ποιητική συλλογή «Όπως το ψωμί», έχει να κάνει με την τραγωδία της καθημερινότητας. Αυτή εγγράφεται και διατυπώνεται ρητώς μια που οι «ήρωες» των ποιημάτων του είναι άνθρωποι, μορφές και δομές του κοινωνικού ιστού, είναι δηλαδή άνεργοι, άστεγοι, διαδηλωτές, πρόσφυγες, παιδιά των φαναριών κ. ά.

Ο ποιητής εγγράφει στα ποιήματά του τον κόσμο που αλλάζει, έναν κόσμο που δεν είναι τίποτε άλλο παρά είναι ιστορικό είδωλο, αποτέλεσμα μιας ιστορικής φάρσας, έναν κόσμο που μεταγράφει την αλήθεια με τον μανδύα του ψέυδους. Η «τραγωδία» στην ποίηση του Κακατσάκη είναι αποτέλεσμα αυτής ακριβώς της συνθήκης: της κοινωνίας που μεταλλάσσεται. Στο πλαίσιο αυτό η ποίησή του είναι και ποίηση κοινωνική, δηλαδή, εξόχως ανθρωποκεντρική.

Ο ποιητής ταξινομεί τις κοινωνικές αντιδικίες, την πολιτική και κοινωνική ανομία, ενώ δημιουργεί ποιητικά τοπία προσπαθώντας να ερμηνεύσει τη μυθολογία που διαμορφώνει η πραγματικότητα. Οι οξύτατες αυτές κοινωνικές αντιθέσεις, οι οποίες διατυπώνονται στα ποιήματά του, η υποκρισία, επίσης, της ανθρώπινης διάνοιας και συμπεριφοράς, οδηγούν τον ποιητή στην έκφραση εννοιολογικών και βιωματικών σχέσεων με την ιστορία και την μυθολογία. Ο μύθος συμπλέκεται με το σήμερα δημιουργώντας καίριες σημάνσεις, εκδοχές, εντυπώσεις και συγκρίσεις. Στο βάθος υποκρύπτεται ο μύθος - σύμβολο που οριοθετεί το σήμερα, την καθημερινότητα και την πραγματικότητα. Η συμπλοκή αυτή του μύθου με το σήμερα εξεικονίζεται με χαρακτηριστικό τρόπο στο ποίημα με τίτλο «Στο ταμείο ανεργίας». Σε αυτό, συμφύρεται και αποσυμβολίζεται η πραγματικότητα μέσα από τη «Σκύλλα και τη Χάρυβδη», ενώ ο τελευταίος σύντροφος του Οδυσσέα, ανακαλεί σε μας το γνωστό ποίημα του Τάκη Σινόπουλου «Ελπήνωρ». Στο ποίημα «Στο ταμείο ανεργίας» απογυμνώνονται τελικώς όλα, καταπίπτουν, το ταξίδι τελειώνει, ο ρόλος του συντρόφου του Οδυσσέα ουσιαστικά έχει συντελεστεί, είναι προδιαγεγραμμένος. Για τον λόγο αυτό ο «σύντροφος» -η πολύσημη αυτή διαχρονική και συγχρονική έννοια- ο σύντροφος λοιπόν, οδηγείται «Πάλι στο ταμείο ανεργίας». Στο σημείο αυτό ο ποιητής παρομοιάζει την ίδια την ιστορία σαν ένα τεράστιο ταμείο ανεργίας.

Τα χαρακτηριστικά στοιχεία της ποιητικής του βιβλίου συμπληρώνουν τα έκδοχα και κατηγορήματα που συνευρίσκονται στα ποιήματά του Κακατσάκη. Ανιχνεύονται, δηλαδή, στοιχεία και δομές ειρωνείας, όπως για παράδειγμα -και εντελώς ενδεικτικά- στα ποιήματα με τίτλους «Ρητορικές ερωτήσεις», «Μια ζωή πλατεία», και «Ανορθογραφία», ενώ διακρίνεται πολλές φορές ένα ιδιότυπο χιούμορ, εντελώς γυμνό από κάθε φορτίο.

Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι. Η ποίηση του Βαγγέλη Κακατσάκη είναι ποίηση μιας ανοιχτής συνομιλίας. Είναι ποίηση που διαλέγεται με τη φύση και τον άνθρωπο, με την ανάμνηση και την ιστορία, με τον μύθο και την πραγματικότητα. Είναι ποίηση ενός ανοιχτού κόσμου, τελικώς, που μετεωρίζεται ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, στο βίωμα και την έννοια.

Ο Κακατσάκης χειρίζεται μια γλώσσα άμεση, ζέστη, λιτή, χωρίς εκζητήσεις. Με την ποίησή του κατακυρώνεται η απλή φιλοσοφία της ζωής, έτσι όπως μπορεί να την αντιληφθεί ο πάσχων άνθρωπος, εκείνος, δηλαδή, που βιώνει την καθημερινότητα της ζωής, που αντιστέκεται στο ψέμα και στις πραγματιστικές αντινομίες.

Στο βάθος όμως διαπιστώνεται μια μεταφυσική ενός θρησκευτικού αισθήματος, θα έλεγα μιας βιωμένης αγνότητας που έρχεται από την πιο ειλικρινή και αυθεντική θέαση της ζωής, εκείνη, δηλαδή, της παιδικής ηλικίας. Ίσως αυτή να είναι και η απάντηση στον κόσμο που διαρκώς αλλάζει.

Εύχομαι στον Βαγγέλη Κακατσάκη, τον οποίο ευχαριστώ θερμότατα άλλη μια φορά, να συνεχίσει να μας χαρίζει με τη γραφή του δώρα πνεύματος και ποιητικές συγκινήσεις.

Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι σας ευχαριστώ θερμά άλλη μια φορά για την προσοχή σας.
Σημεἰωση: O Ζαχαρίας Κοτσακός είναι ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας 

* Πολύκεντρο Δήμου Ηρακλείου, 17 Φεβρουαρίου 2020 .Στη φωτογραφία από αριστερά: Νίκος Ψιλάκης, Ζαχαρίας Κοτσακός και Κωστής Λαγουδιανάκης

                                                                          Ζαχαρίας Κατσακός

Ποιητής - Κριτικός Λογοτεχνίας

ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ

Ο ΕΠΙΟΥΣΙΟΣ ΑΡΤΟΣ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΚΑΤΣΑΚΗ

Γράφει ο Ευάγγελος Σπύρου*

ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ»... (Χανιά 2018 – εκδόσεις ΠΥΞΙΔΑ) είναι ο τίτλος του βιβλίου ποιημάτων του Βαγγέλη Θ. Κακατσάκη (εικονογράφηση: Αγγέλα Μάλμου) που είχα την καλή τύχη να παραβρεθώ στην παρουσίασή του στην Αθήνα. Λίγοι άνθρωποι στις μέρες μας ήταν οι τυχεροί να γευθούν «ψωμί από καλό προζύμι, ψωμί ζυμωμένο με έγνοια, καλοψημένο ψωμί» για να νιώσουν αυτά που έγραψε ο Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης στο τέλος του βιβλίου: «Όπως το ψωμί». «Ψωμί από καλό προζύμι, ψωμί ζυμωμένο με έγνοια, καλοψημένο ψωμί, το ποίημα της μάνας μου. Ποίημα όπως το δικό της, άρτον που “καρδίαν ανθρώπου στηρίζει” θέλω το ποίημα που γράφω».

Γεννήθηκε το 1948 στο Νίππος Χανίων, αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Ακαδημία, σπούδασε στην Πάντειο, μετεκπαιδεύτηκε στις Επιστήμες της Αγωγής, εργάσθηκε στα ιδρύματα του Ειρηναίου Γαλανάκη, επισκόπου Κισσάμου και Σελίνου, υπηρέτησε ως δάσκαλος, προσέφερε στο συνδικαλισμό και από τα μέσα του 1970 δημοσιογραφεί και αγωνίζεται να προωθηθούν ο πολιτισμός και η παράδοση. Στο «φούρνο» της ζωής «κουράστηκε» να μάθει για το καλό ψωμί που έχουν ανάγκη οι συνάνθρωποί μας. Ο «άρτος ο επιούσιος» δεν βγαίνει εύκολα και το «Πάτερ ημών» χρειάζεται να ακούγεται κάθε μέρα... «Ζυμώθηκε» στη ζωή με παιδιά και ανθρώπους της Κρήτης που δεν είναι «εύκολο» αλεύρι για ψωμί. Οι Χανιώτες στα κείμενα των «Χανιώτικων Νέων» ήταν τυχεροί που τους φανέρωσε τόσα μυστικά «Οδηγίες να ζεις»... με κυβέρνηση «Άγιας Λιτότητας». Μου άρεσε αυτό το ποίημα και το μοιράζομαι μαζί σας:

Της Αγίας Λιτότητας

Ούτε να λείπει μα ούτε να περισσεύει το απαραίτητο.
Λίγο λιγότερο και το απαραίτητο λείπει˙ λίγο περισσότερο και το απαραίτητο περισσεύει
Αγιοκέρι στο μανουάλι της παρεξηγημένης Αγίας Λιτότητας ο άρτος ημών ο επιούσιος!

Αχ! Αγαπημένε μου Ευάγγελε, πόσο όμορφη είναι η Ζωή που ο Πλάστης Θεός μας έδωσε! Να ’σαι καλά να γράφεις ποιήματα «Όπως το ψωμί». Έχουμε ανάγκη ποιητές!

(Όσοι θέλουν το βιβλίο: Βαγγέλης Κακατσάκης, Μετόχια Τσικαλαριών, 73200 Σούδα Χανίων, 2821023609 - e-mail: kakatsakis@sch.gr)

* Δημοσιογράφος  -εκδότης

https://www.nextdeal.gr/epikairotita/politismos/110614/vaggelis-kakatsakis-opos-psomi

ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ

Το ψωμί, που είναι “ποίημα” (δημιούργημα) της μάνας του, έχει γερές βάσεις. Η μάνα, σύμβολο της «έγνοιας», το νοιάζεται με αγάπη, ώστε να ολοκληρωθεί η προετοιμασία του και το αποτέλεσμα να είναι “καλό”. Ως άρτον τον επιούσιον “που  καρδίαν ανθρώπου στηρίζει” επιθυμεί και ο ποιητής να είναι και το δικό του “ποίημα”. Έτσι, στο ξεκίνημα ο Β.Κ. μας προϊδεάζει τον στόχο της δικής του δημιουργίας και μας προειδοποιεί ότι θα μας ξεκουράζει πολύ συχνά, “παίζοντας” με τη χρήση της Ελληνικής Γλώσσας, την οποία γνωρίζει πολύ καλά, εις βάθος και πλάτος.
                                                                                                    Αλεξάνδρα Μποτονάκη

Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ Θ. ΚΑΚΑΤΣΑΚΗ
ΑΡΤΟΣ ΠΟΥ ΚΑΡΔΙΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΡΙΖΕΙ
Γράφει η Αλεξάνδρα Μποτονάκη*

Ο Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης  είναι σύζυγος της αγαπημένης συμπατριώτισσας Ευδοκίας Σκορδαλά-Κακατσάκη, επιτυχημένης συγγραφέως παιδικών βιβλίων (έτος αποφοίτησής της  από το Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης το 1968).

Είναι η τέταρτη ποιητική συλλογή του.

Ψωμί από καλό προζύμι

ψωμί ζυμωμένο με έγνοια

καλοψημένο ψωμί

το ποίημα της μάνας μου

Ποίημα όπως το δικό της,

άρτον “που καρδίαν ανθρώπου στηρίζει”,

θέλω το ποίημα που γράφω

Αποτελείται από 56 μικρά ποιήματα, για τα οποία δίνεται άπλετος χώρος στο καθένα από τον εκδότη ολόκληρη σελίδα, ώστε να απλωθεί και να προκαλέσει τη φαντασία του αναγνώστη…

Η μορφή τους μας θυμίζει το σονέττο των Παρνασσικών με τους δύο-τρεις τελευταίους στίχους να κλείνουν το βασικό μήνυμα του ποιήματος. 

Τα 56 μικρά ποιήματα διαιρούνται σε τρεις ενότητες, χωρίς αυτές να χαρακτηρίζονται από τον ποιητή. Εξάλλου ,όλα τα μικρά αυτά πονήματα διαπνέονται από την αναζήτηση της ελευθερίας, της γνησιότητας, της αλήθειας μέσα από την παράδοση,την αρχαιοελληνική ή χριστιανική, της αγωνίας για τη ζωή και το θάνατο αλλά και της ελπίδας.

Το ψωμί, που είναι “ποίημα” (δημιούργημα) της μάνας του, έχει γερές βάσεις. Η μάνα, σύμβολο της «έγνοιας», το νοιάζεται με αγάπη, ώστε να ολοκληρωθεί η προετοιμασία του και το αποτέλεσμα να είναι “καλό”. Ως άρτον τον επιούσιον “που  καρδίαν ανθρώπου στηρίζει” επιθυμεί και ο ποιητής να είναι και το δικό του “ποίημα”. Έτσι, στο ξεκίνημα ο Β.Κ. μας προϊδεάζει τον στόχο της δικής του δημιουργίας και μας προειδοποιεί ότι θα μας ξεκουράζει πολύ συχνά, “παίζοντας” με τη χρήση της Ελληνικής Γλώσσας, την οποία γνωρίζει πολύ καλά, εις βάθος και πλάτος.

Στο πρώτο δωδεκάστιχο ο ποιητής εικονογραφεί τον εαυτό του σε πρόσωπο της Καινής Διαθήκης, στον Σίμωνα τον Κυρηναίο, ο οποίος διετάχθη “ίνα άρη τον σταυρόν” του κουρασμένου Θε-ανθρώπου και να υποδηλώσει τον ρόλο της ποίησης στον σημερινό άνθρωπο. Θαυμάσια σύλληψη! Στους 9 πρώτους στίχους δίνονται 5 χαρακτηρισμοί του σημερινού Σίμωνος που αναλαμβάνει να άρη “την οδύνη του σύμπαντος κόσμου” αλιεύοντας εικόνες από την ελληνική πραγματικότητα.

Ο ποιητής και δάσκαλος, στα 21 ολιγόστιχα της πρώτης ενότητας, ρίχνεται στην αποστολή του με σεμνή αυτοπεποίθηση... Στήριγμά του η ελληνική γλώσσα και οι δυνατότητές της. Στη γραφίδα του, η πανέξυπνη ελληνική γλώσσα ζωντανεύει και μας χλευάζει με τα καπρίτσια της, παίζοντας διαφορετικό ρόλο σε κάθε στίχο, παίρνοντας διαφορετική θέση στον λόγο, δημιουργώντας αντιθέσεις, που ανατρέπουν τα προηγούμενα. Και δεν είναι μόνο αυτά…

Πέντε-έξι λέξεις αρκούν, για να προετοιμασθεί με την εναλλαγή της σιωπής και της κραυγής, ώστε να συγκλονισθεί ο αναγνώστης από το τελευταίο δίστιχο:

Κραυγάζει

η σιωπή του θανάτου!  (σελ.12)

Οι αντιθέσεις είναι συνήθης ποιητικός τρόπος ίσως και εύκολος και χρησιμοποιείται και στην κλασική ποίηση και στον ελεύθερο στίχο. Χρειάζεται όμως  αυτός που τις χειρίζεται να έχει βιώσει το βάθος και πλάτος των εννοιών, πράγμα που φαίνεται ότι χαρακτηρίζει τον Β.Κ.

Αυτό ισχύει όχι μόνο για τις αντίθετες έννοιες αλλά για κάθε λέξη, εικόνα, σύμβολο. Ίσως γι`αυτό τον λόγο η πρώτη ενότητα κλείνει με ένα δεκατετράστιχο απολογητικό, για τη δυσκολία του ποιητή και της γραφίδας του να “διαχειρισθεί το βάρος των λέξεων”.

Με απογοήτευση ή ταπεινοσύνη διαπιστώνει απαξιωτικά ότι... κάποια “καρακάξα” αδειάζει το βάρος τους, τις μεταλλάσσει σε “καινές” αλλά “κενές”, οπότε και το επιμύθιο:

δίχως βάρος οι λέξεις

πεθαμένο σπουργίτι το μολύβι

στο χέρι του ποιητή

Σε αυτήν την ενότητα των 32 ποιημάτων συναντούμε ποικιλία χώρων έμπνευσης του δημιουργού, από την ελληνική κοινωνική παράδοση, από τη θρησκευτική παράδοση,από τη σημερινή σκληρή πραγματικότητα, που αφορά στον σκεπτόμενο και ευαίσθητο άνθρωπο, την οποία είτε τη βιώνει, είτε την αντικρίζει και τρομάζει. Ο Β.Κ. αποδομεί το ασήκωτο βάρος τους με τη γραφίδα του. Χρησιμοποιεί εύστοχα τις αντιθέσεις των εννοιών, τις ρητορικές ερωτήσεις, τις αναπάντητες ερωτήσεις και με ιδιαίτερη επιτυχία τα υγρά σύμφωνα ως ήχο.

Το υγρό αλλοπρόσαλλο λάμδα (σελ.28)

Μερικά από τα ποιήματά του είναι αφιερωμένα σε συγκεκριμένα πρόσωπα με ένα επιμύθιο, που αφορά σε όλους μας:

...οι δαίμονες που επιμένουν

να κυκλοφορούν στις φλέβες μας (σελ. 17)

Για την απάτη, το ψέμα και την υποκρισία εμπνέεται από σύμβολα και γεγονότα της γραφής και πέφτουν ως καταπέλτης στις εικόνες που ζωγραφίζει. (σελ.21,22,23)

Η τεχνική του ποιητή είναι ίδια και στη δεύτερη ενότητα. Το περιεχόμενο, κατά την εκτίμηση της γράφουσας, αποπνέει αισιοδοξία και σαν να φαίνεται ότι ο ποιητής ανακαλύπτει κάποιες διεξόδους.

Και απολογείται. Με σύμβολο τη στέρεη έννοια της πατρίδας και τις αξίες που τη χαρακτηρίζουν, σε απλές ελληνικές εικόνες αποκαλύπτει την πηγή της έμπνευσής του:

    Πατρίδες του ποιητή οι αισθήσεις του

    Πατρίδα του ποιητή η καρδιά του.

Σταματούμε πάλι στα παιχνίδια με τις λέξεις. Τέσσερις λέξεις, όνειρα, όρια, οδός, ωδή και τρία ...σύμφωνα, το ν, το ρ, και το δ. Αποτέλεσμα: (ο ποιητής) Αναζητώντας την οδό των ουρανίων ωδών (σελ. 36).

(Άντε να το μεταφράσεις σε άλλη γλώσσα!)

Στο επόμενο οκτάστιχο ορθώνει την ποιητική του γραφίδα σε εντολοδόχους του σκότους και προειδοποιεί:

    στο φως του ονείρου

    έχουμε ανάψει εμείς το κερί μας!

Ακολουθούν ποιήματα εμπνευσμένα από φράσεις,εικόνες από το θείο Δράμα και με το προσωπικό του ύφος  οδηγεί τον αναγνώστη σε μακρύτερους δρόμους.

Εξακολουθεί να βρίσκεται στο χώρο της θρησκείας από την οποία διαφαίνεται ότι αντλεί αισιοδοξία και ελπίδα, χωρίς κηρυκτικό και διδακτικό λόγο. Η προσευχή του γίνεται:

    βραδιά των αστεριών,

    των αηδονιών και των γιασεμιών

    η βραδιά των υψωμένων χεριών  (σελ. 44)

Αφού αφιερώσει δύο ποιήματα σε ξεχωριστά άτομα επισημαίνοντας μία αρετή ή κάτι ιδιαίτερο που είχε συγκινήσει τον ποιητή, στρέφεται σε φράσεις μεγάλων Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων που, ως “τιτιβίσματα χελιδονιών”, στέλνουν το αισιόδοξο μήνυμα:

    “έχει μέλλον το έθνος μας”.

Τελειώνοντας την ενότητα δεν συγκρατείται, βουτάει τη γραφίδα του σαν μαχαίρι κρητικό, προσβεβλημένος, στην σημερινή πραγματικότητα και προτρέπει:

    Στον ίσκιο της  σημαίας του ανθρώπου

    χρησιμοποιώντας ο καθείς το όπλο του,

    ν`αντισταθούμε  (σελ.49)

Συνέρχεται και, στο τελευταίο δεκάστιχο της ενότητας,  κλείνει με το δυνατό τρίστιχο:

    Αγιοκέρι στο μανουάλι

    της παρεξηγημένης Αγίας Λιτότητας

    ο άρτος ημών ο επιούσιος

Στην τρίτη ενότητα ο Β.Κ. προσπαθεί να απαντήσει και πάλι στο ερώτημα “γιατί γράφει”: Είναι το ταξίδι, είναι η φυγή, είναι η Ιθάκη;

Τον ανησυχεί η απάντηση και με τη βοήθεια του Ανδρέα Κάλβου εύχεται:

    Ας μη μου δώσει η μοίρα μου

    εις ξένην γην τον τάφον”

    Το καλύτερο ποίημα

    δεν το έχω γράψει ακόμα.

Συνεχίζει με τα παιχνίδια των λέξεων. Τέσσερις λέξεις  χαριεντίζονται μεταξύ τους, για να καταλήξουν στον θριαμβικό Παιάνα:

    Καλώς ήρθες, άνοιξη της ποίησης!

Με ποιητική λιτότητα και με τη βοήθεια της γραμματικής αναδεικνύει τη σπουδαιότητα  της μεγαλύτερης αρετής, της αγάπης και κλείνει:

    Σε πρώτο ενικό

    κρίνονται όλα

Συνεχίζει να πρωτοτυπεί με το να προσωποποιεί τις ιδέες του με τις αντιθέσεις, ενώ συναρμολογεί ζωντανές εικόνες, σχεδόν καθημερινές αλλά τόσο βασανιστικές στον καθένα μας. Και τότε βρίσκει καταφύγιο στο Θεό και στην αποδοχή του. Στη Μεγάλη Παρασκευή, την ημέρα των νεκρών, συναντά τις ψυχές:

    ζώσες και λάμπουσες

    θα συνεχίσουνε και φέτος-

    μέχρι να χαράξει η μέρα-

    να βεγγερίζουνε πάνω στα μνήματα

    λέγοντας ιστορίες από τα παλιά…

Ακολουθούν τέσσερα ποιήματα, αφιερωμένα σε τέσσερα πρόσωπα. Στο πρώτο, εξάστιχο και εντελώς αφαιρετικό, χρησιμοποιεί την τεχνική που συναντήσαμε και σε προηγούμενα στιχουργήματα, αφιερωμένα σε πρόσωπα που “κάτι” από την προσωπικότητα ή το έργο τους συγκλόνισε τα αισθήματά του.

Εκπληκτικά τα επόμενα τρία... Στο “Μάνα”, ο ποιητής ανεβάζει στα ύψη τη ψυχρή Γραμματική και μας προσφέρει την πιο πρωτότυπη περιγραφή της μάνας,οποιασδήποτε μάνας και του ρήματος “αγαπώ”. Και με γραμματικούς παραλογισμούς  καταλήγει:

     Μάνα

     Επίρρημα χρονικό

     Σύνδεσμος συμπλεκτικός.

     Πρόθεση που φανερώνει τρόπο

     Επιφώνημα για όλες τις χρήσεις (σελ.63)

Ακολουθεί “εκ βαθέων” ύμνος στην αγάπη του, μέχρι θανάτου, στο γαλανό της θάλασσας και της Ευδοκίας και εύχεται στο τέλος του ταξιδιού του:

    κι ας είναι (σ)κουρ(ι)ασμένη

    η πυξίδα του “σ’ αγαπώ”

    ………………………........…

    Ωραίος τόπος τα μάτια σου

    για το “ενθάδε κείται”  (σελ.64)

Τέλος το τρίτο αφιερώνεται σε ένα μαθητή του που στα 22 του χρόνια πνίγεται...

...

ντυμένος με το βαθύ γαλάζιο της θάλασσας:

... Τον υποδέχεται το βαθύ γαλάζιο του ουρανού

    και ο Θεός τον διορίζει φύλακα άγγελο

    του μέλλοντος διαρκείας

    Για όλα τα παιδιά του κόσμου

    που τα μάτια τους κυβερνά η σοροκάδα. (σελ. 65)

Ο Βαγγέλης  Κακατσάκης δεν άντεξε τον πειρασμό…Τα δύο από τα τελευταία του στιχουργήματα βροντοφωνούν ότι ο δημιουργός τους είναι Κρητικός και γνωρίζει τη λυρική «λαλιά» του τόπου του, τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο, όπως παράλληλα γνωρίζει και να φτιάχνει μαντινάδες με ομοιοκαταληξία. Με αυτόν τον παραδοσιακό τρόπο “από καρδιάς” εξομολογείται ότι η ποίησή του βγήκε από την καρδιά του σαν καμπάνα, σαν φωτιά, σαν βρύση, σαν ρόδο και:

Χέρι την κάνω την καρδιά και λέω της να δώσει

όρκο τιμής στον ουρανό πως δε θα με προδώσει. (σελ.67)

Το... καλύτερο στο τέλος έχει τίτλο: «Στον ίσκιο του κυπαρισσιού μου» και είναι αφιερωμένο σε υπαρκτό πρόσωπο. Εικόνες, σύμβολα σε όλο τους το μεγαλείο για την αδυναμία της ανθρώπινης ύπαρξης και το αναπόφευκτο του θανάτου.

    Επιστρέφω στον ίσκιο του

    Στον ίσκιο του κυπαρισσιού μου

    Και για να προετοιμάζω,

    την αναχώρησή μου,

    επιστρέφω στον ίσκιο του.  (σελ.68)

Με αυτούς του στίχους κλείνει ο Β.Κ. “σταυροδένοντας τις μνήμες με τις ρίζες”. Το “ποίημά του”, κατά την ταπεινή γνώμη της γράφουσας, είχε τα χαρακτηριστικά του καλού “ποιήματος” όπως του καλού ψωμιού της μάνας του. Πέτυχε να γίνει “άρτος που καρδίαν ανθρώπου στηρίζει”. Αξίζει η συλλογή αυτή να στολίσει το πρώτο ράφι της βιβλιοθήκης σας.

Σημ.: Πολλά από τα ποιήματα της συλλογής αυτής έχουν ήδη μελοποιηθεί. Το “Ενθάδε κείται” μελοποίησε ο γνωστός μουσικοσυνθέτης Σταμάτης Κραουνάκης.

(Ο ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ , Τεύχος 69, Ιαν, Φεβρ. Μάρτ. 2019)

* φιλόλογος - Μέλος της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού "Ο ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ" 

ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ

ΑΠ' ΤΟ ΨΩΜΙ ΤΟΥ ΦΟΥΡΝΟΥ ΜΑΣ ΘΑ 'ΧΟΥΝ ΜΕΡΤΙΚΟ ΤΑ ΟΡΦΑΝΑ

Γράφει η Ευαγγελία Νικολακάκη - Μανιουδάκη

«Βασιλικός μου μύρισε
για δέστε ποιός διαβαίνει»,
εις την γιορτή σας κύριε Ευάγγελε
xρόνια πολλά σας λέμε,
μαζί με τα εγγόνια
νά ’ναι η ζωή μια άνοιξη
γεμάτη χελιδόνια.

Για την ποιητική σας συλλογή κ. Ευάγγελε “Οπως το ψωμί”, όπου ξεκινά από τα βιώματα της παιδικής ηλικίας, όπου η ιεροτελεστία της ζωογόνου πηγής, το ψωμί, για το μεγάλωμα όλων μας, έχει αφήσει από τα πιο αξέχαστα συναισθήματα και ένα από τα πιο ευχάριστα και πάλι όλων μας, και δικαίως εσείς του αφιερώσατε την όμορφή σας ποιητική συλλογή, ήταν πρέπον. Τιμή σας. Το ψωμί, ο άρτος, από τα πρώτα θαύματα του Χριστού, ευλογήθηκε από τον Χριστό και έγινε το λίγο πολύ και χόρτασε το πλήθος στην έρημο.
Η ποιητική σας συλλογή κύριε Ευάγγελε ευφραίνει και χορταίνει πνευματικά όλους μας και είμαστε ευγνώμονες όχι μόνο για την ποιητική συλλογή, “Οπως το ψωμί” αλλά για όλα, για τα πάρα πολλά πνευματικά οφέλη που έχουμε πάρει όλοι μας από τους μικρούς σας μαθητές μέχρι εμάς τους μεγάλους.
Ομως ξαναγυρίζω στην προσφορά του ψωμιού που είναι ευλογημένο και στον εορτάζοντα προ ημερών κ. Ευάγγελο με τα εγγονάκια του.

Τη νύχτα είδα όνειρο: ήμουν μικρός και ξαναπήγα στο σχολείο.
Εγύριζα στο σπίτι μας, ένοιωθα κουρασμένος
από μακριά, μου ήρθε η ευωδιά
που στέλνει το ψωμί όταν το ψήνει ο φούρνος μας
ο καλοπυρωμένος.
Με καλωσόρισε η μάνα μου κι άρχισε να μου λέει:
Επέρασε Βαγγέλη μου μια μαυροφορεμένη
μου φάνηκε αδύνατη μπορεί και πεινασμένη,
έτρεξα και άνοιξα του φούρνου μας την πόρτα νά ναι… ευλογημένη για τα παιδιά της
μου ‘λεγε μα τόσο λυπημένη
επρόφθασα και είπα της να το ξέρει
πως απ’ το ψωμί του φούρνου μας τα ορφανά
θα έχουν μερτικό κι όταν δεν περισσεύει.
Εγύρισα Βαγγέλη μου στο φούρνο μας
οκτώ ψωμιά εγώ είχα πλασμένα
μα τα ψωμιά ήταν εννιά και καλοροδισμένα

Με εκτίμηση
Ε.Ν.Μ.

http://www.haniotika-nea.gr/opos-to-psomi-15/

ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ

"ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ"

Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Γράφει η Αργυρώ Μουντάκη
Δείτε και ... http://www.parents24.gr/o-dikos-mas-piitis/

Παγκόσμια ημέρα ποίησης σήμερα, θα μου επιτρέψετε τον τίτλο, Χανιώτισσα γαρ, δεν θα μπορούσα να μην θεωρώ τον κ. Κακατσάκη τον δικό μας ποιητή, το κτητικό το έχω όχι από εγωισμό αλλά από καμάρι! Δάσκαλος πολλών γενεών παιδιών, λογοτέχνης, ποιητής, αρθρογράφος, άνθρωπος που αφουγκράζεται τη ζωή γύρω του μας συγκίνησε το 2018 με μια ποιητική συλλογή καρδιάς με τίτλο “Όπως το ψωμί”. Για να δούμε μερικά από τα διαμάντια της!

Ευρώπη ακούς;

Ένας χαμός στη Συρία

Πόλεμος.

Ευρώπη ακούς;

Από το άλλο της αυτί

γιατί ‘ναι η μάνα μας κουφή!

Ένας χαμός στη Μεσόγειο.

Νεκροταφείο προσφύγων τα νερά της.

Ευρώπη, ακούς;

Από το άλλο της αυτί

γιατί ‘ναι η μάνα μας κουφή!

[…]

Τι παιχνίδι κι αυτό

της Πινακωτής…

Η Ευρώπη δεν ακούει, κι ένα παιχνίδι λαϊκό, ένα κάλεσμα από τις πιο αγνές ψυχές, τα ίδια τα παιδιά επικαλείται ο ποιητής για να “αναγκάσει” την Ευρώπη να ακούσει… Ο συμβολισμός και οι συνυποδηλώσεις και σαφείς και κρυμμένες μας συγκινούν με το βάρος τους. Ο τίτλος συνεχίζει στο ποίημα τα νοήματα του, σαν ερώτηση που περιμένει απάντηση.

Όμως ο ποιητής από το συλλογικό, το τυπικό, το απρόσωπο “πρόσωπο” της Ευρώπης φτάνει και σ’ εμάς τους ίδιους, στο ατομικό, σα χαστούκι στο πρόσωπο:

Δεν έχουμε πρόβλημα

Να σε βλέπουμε στην τηλεόραση

να πνίγεσαι στις θάλασσες

δεν έχουμε πρόβλημα, πρόσφυγα του πολέμου.

Στην πισίνα μας

μη σε δούμε να φτάνεις!

Να μας ζητάς να καθαρίσεις

τα τζάμια των αυτοκινήτων μας,

δεν έχουμε πρόβλημα, παιδί των φαναριών.

Τα γυαλιά της μυωπίας μας

μη μας ζητήσεις ν’ αλλάξουμε!

Ν’ απλώνεις το χέρι σου,

ενώ σκοντάφτουμε πάνω σου,

δεν έχουμε πρόβλημα, ζητιάνε των δρόμων.

Εκεί που χτυπά η καρδιά μας,

μην το ακουμπήσεις!

Θεωρητικά όλοι ευαισθητοποιημένοι είμαστε, κατακρίνουμε όσους δεν είναι, αλλά στην πράξη τι κάνουμε; Ο τίτλος και σε αυτό το ποίημα είναι μια ερώτηση που απαντάται στο ποίημα μέσα.

Κι ένα αφιερωμένο στη σύντροφο της ζωής του, Ευδοκία:

Ενθάδε κείται

Επιμένω να ταξιδεύω

στη θάλασσα των ματιών σου

κι ας είναι (σ)κουρ(ι)ασμένη

η πυξίδα του “σ’ αγαπώ”.

Επιμένω ν’ αναζητώ το σινιάλο σου

για να πιάσω λιμάνι,

να δέσω επιτέλους τη βάρκα μου.

Ωστόσο το ξέρω.

Ταξιδεύοντας θα ‘ρθει

να με βρει ο θάνατος

μεσοπέλαγα.

Ωραίος τόπος τα μάτια σου

για το “ενθαδε κείται”.

Αφήσαμε τον ποιητή να μιλήσει με τις λέξεις του, με τα νοήματά του, πάντα πίστευα ότι για τον ποιητικό λόγο ό,τι και να γράψει κάποιος λίγο είναι.

Τον Βαγγέλη Κακατσάκη απασχολεί στα ποιήματά του η κοινωνία, η πολιτική, η επικαιρότητα, ο Θεός, η θρησκευτική πίστη, η αγάπη, η ζωή και ο θάνατος, η φιλία, όλα όσα απασχολούν όλους μας στην καθημερινότητά μας. Μέσα από τα λόγια του θα βρούμε τις λέξεις να εκφράσουμε αυτά που νιώθουμε αλλά δεν ξέρουμε πως, εμείς που δεν είμαστε ποιητές. Με παιχνίδια λέξεων γραμμάτων, συλλαβών και με μια γενικότερη αίσθηση του παίζειν ο ποιητής μας δίνει ανάλαφρα τα πιο βαριά. Έδωσα εδώ ένα μικρό δείγμα από τη συλλογή του -ελπίζω να με συγχωρήσει για τη δημοσίευση-ένεκα της ημέρας για να πάρετε μια ποιητική γεύση. Όμως κυκλοφορούν εκτός από αυτή τη συλλογή και άλλες ποιητικές συλλογές του και συλλογές από άρθρα του, που πιστέψτε με θα σας κάνουν όλα να νιώσετε ότι στα λόγια του βρίσκετε τις λέξεις για πράγματα που νιώθετε και σκέφτεστε. Η εικονογράφηση της Αγγέλας Μάλμου, παιδαγωγού, συγγραφέα και εικαστικού, είναι τόσο ταιριαστή και καθρεπτίζει τη φιλία χρόνων που έχουν με τον ποιητή. Η έκδοση από τις Εκδόσεις Πυξίδα σε οικολογικό χαρτί είναι εξαίσια επίσης.

Με την Αγάπη μου,

Αργυρώ

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΒΡΑΔΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ Β. ΚΑΚΑΤΣΑΚΗ

Γράφει ο Γιώργος Κώνστας

Μια βραδιά αφιερωμένη στον ποιητή Βαγγέλη Κακατσάκη και την ποιητική του συλλογή με τίτλο “Όπως το ψωμί” αφιέρωσε η Λέσχη Ανάγνωσης του 13ου Δημοτικού Σχολείου Χανίων.
H  εκδήλωση έγινε στo πλαίσιo της δράσης “Ταξιδευτές στο φως”.
Η συνάντηση αυτή σύμφωνα με τη διευθύντρια Τριανταφυλλιά Γιαννουλάκη έγινε «με αφορμή την παγκόσμια ημέρα της ποίησης. Οι παρευρισκόμενοι είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν με τον ποιητή Βαγγέλη Κακατσάκη, να διαβάσουν ποιήματά του, αλλά και να τα ακούσουν μελοποιημένα από το Χρ. Κοτσαύτη, ο οποίος τα τραγούδησε με τη συνοδεία της κιθάρας του. Η ενεργή συζήτηση, η κατάθεση συναισθημάτων και εμπειριών με αφορμή τα ποιήματα του Βαγγέλη Κακατσάκη και η θερμή τοποθέτηση του ίδιου, δημιούργησαν ένα κλίμα μυσταγωγίας και ουσιαστικής επικοινωνίας, ώστε να καταλήξει μια αξέχαστη και πολύ ανθρώπινη βραδιά για όλους τους παρευρισκόμενους».
Από τη μεριά του ο κ. Κακατσάκης ευχαρίστησε τη συντονίστρια της Λεσχης Ρούλα Σκαράκη, τη διευθύντρια Τριανταφυλλιά Γιαννουλάκη, τον μουσικό Χρίστο Κοτσαύτη και όλους όσους «γέμισαν με την αγάπη τους τον χώρο και συμμετείχαν ενεργά στην κουβέντα που έγινε για την ποιητική μου συλλογή “Όπως το ψωμί” και γενικότερα για το ποιητικό μου έργο και την ποίηση».

Χανιώτικα νέα (15. 3. 2019)

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

13 ΜΑΡΤΙΟΥ, ΣΤΟ 13ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΧΑΝΙΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ "ΤΑΞΙΔΕΥΤΕΣ ΣΤΟ ΦΩΣ"










Μια υπέροχη βραδιά αφιερωμένη στον Βαγγέλη Κακατσάκη και στην ποίηση πραγματοποιήθηκε στο 13ο Δημοτικό Σχολείο Χανίων από τη Λέσχη Ανάγνωσης Ταξιδευτές στο φως. Όσοι ήταν εκεί ένιωσαν να συμμετέχουν σε μυσταγωγία!
Τριανταφυλλιά Γιαννουλάκη
Διευθύντρια 13ου Δημ . Σχ. Χανίων 

ΟΠΩΣ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙ Η ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑ... ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑ Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΟΥ ΜΕ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΛΕΣΧΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ "ΤΑΞΙΔΕΥΤΕΣ ΣΤΟ ΦΩΣ" ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ 13 ΜΑΡΤΙΟΥ ΣΤΟ 13ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΝΙΩΝ, ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ! ! ΚΑΤΑΠΟΛΛΑ ΤΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟΥΣ! ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΣΧΗΣ ΡΟΥΛΑ ΣΚΑΡΑΚΗ, ΣΤΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΚΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ ΚΟΤΣΑΥΤΗ ΠΟΥ ΗΡΘΕ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΘΑΡΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΗΣΕ ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΑΠ'ΑΥΤΟΝ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΟΥ... ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΣΕ ΟΛΕΣ ΚΑΙ ΟΛΟΥΣ ΠΟΥ ΓΕΜΙΣΑΝ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΤΟΥΣ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΑΝ ΕΝΕΡΓΑ ΣΤΗΝ ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΠΟ ΕΓΙΝΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΜΟΥ ΣΥΛΛΟΓΗ "ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ" ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΜΟΥ ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ.