ΠΟΙΗΣΗ

 ΔΙΧΩΣ ΟΜΠΡΕΛΑ*

https://www.youtube.com/watch?v=lt_aF2z9nII

Τις καταιγίδες δεν τις φοβάμαι,
έχω μάθει να τις αντιμετωπίζω,
το ψιλόβροχο τρέμω.

Μια ζωή κυκλοφορώ
δίχως ομπρέλα,
 χειμώνα καιρό,
στο ψιλόβροχο της μοναξιάς μου.

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης
("Όπως το ψωμἰ", 2018)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: * Το ποίημα μελοποίησε ο συνθέτης - τραγουδιστής Χρήστος Κοτσαύτης και το αφιέρωσε στον ιδρυτή της εφημερίδας "Χανιώτικα νέα" και του Μουσείου Τυπογραφίας Γιάννη Γαρεδάκη. Η πιο πρόσφατη παρουσίασή του (27.9.26) στην εκδήλωση του Μουσείου Τυπογραφίας σε συνεργασία με τον Σύλλογο Φίλων Αστρονομίας Κρήτης με τίτλο "Με μελάνι και αστερόσκονη" (

ΠΑΙΔΟΤΟΠΟΣ (Ανιστόρισμα) 3.10. 26

 ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΡΔΥΛΗ - ΑΘΗΝΑ ΔΡΙΤΣΑΚΗ

ΤΟ ΑΝΙΣΤΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ - ΚΡΗΤΗ 1821

Φίλες και φίλοι, καλό Σαββατοκύριακο!

Καρπός συλλογικής δουλειάς το βιβλίο «Το Ανιστόρισµα της Λευτεριάς - Κρήτη 1821», που κυκλοφόρησε απ’ τις εκδόσεις «Κίτρινο Πατίνι», µε τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης - Περιφερειακής Ενότητας Χανίων. Για µια ιδέα της γνωστής στους αναγνώστες του Παιδότοπου τέως διευθύντριας του 11ου Νηπιαγωγείου Χανίων και νυν σχολικής Συµβούλου Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών Μαρίας Σκορδύλη, που έγινε πράξη ο λόγος. «Ως εκπαιδευτικός της τάξης και της πράξης θέλησα να αποκαταστήσω την ιστορική αλήθεια µε έρευνα πεδίου στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης (συλλογή στοιχείων από τα παιδιά, µε συµµετοχή εξειδικευµένων εκπαιδευτικών και ιστορικών ερευνητών), ώστε να γνωρίσουν τα νήπια τον ρόλο του τόπου τους στον απελευθερωτικό αγώνα», γράφει στον πρόλογό της.

Για ένα ιδιαίτερα επιµεληµένο βιβλίο που αναφέρεται στις Κρητικές επαναστάσεις την περίοδο της Τουρκοκρατίας, µέχρι την Ένωση του Νησιού µας µε την Ελλάδα, µιλάµε. Αποσπάσµατα απ’ αυτό το βιβλίο, που ξεκίνησε ως ανθός αγάπης για την Κρήτη φιλοξενούµε στον σηµερινό Παιδότοπο. Συγχαρητήρια στη Μαρία Σκορδύλη και στην Αθηνά ∆ριτσάκη, όπως και στη Λιάνα ∆ενεζάκη για την εικονογράφηση.

Σας χαιρετώ µε αγάπη όλους!

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης

δάσκαλος – λογοτέχνης

Της Κρήτης και της Eπανάστασης (αποσπάσματα)

Α

Σαν ο Μανούσος θα βρεθεί με τον παππού παρέα,

ζητά  ιστορίες να του πει, γιατί τις λέει ωραία.

Τις δόξες τους οι Κρητικοί τις λένε στόμα στόμα,

γιατί έχουν πλούσιο παρελθόν, οκτώ χιλιάδες χρόνια.

Όταν καθόταν ο παππούς , μπροστά από το τζάκι,

και ο Μανούσος σίμωνε μ΄ ένα μικρό σκαμνάκι.

Στα χείλη τόνε ξάνοιγε, στα μάτια τον κοιτούσε

και κάθε λέξη που ΄λεγε με θαυμασμό γροικούσε.

_ Της Κρήτης μας τα χώματα για λευτεριά διψούνε.

Γι΄αυτό  κι οι προπαππούδες μας είχαν πολλά να πούνε.

Καιρούς περάσαν δύσκολους, μα δεν εκάμαν πίσω,

Κι αφού τόσο σ΄ αρέσουνε, να σου τ’ ανιστορήσω.

Σαν το Βυζάντιο έπεσε από τους σταυροφόρους(1204),

τα εδάφη του μοιράστηκαν με τους δικούς τους όρους.

Χίλια διακόσια, στις αρχές(1204), οι Ενετοί την παίρνουν

κι αυτοί στην Κρήτη ολάκερη ν' απλώσουν καταφέρνουν.

Μα έλα που οι Τούρκοι Οθωμανοί την είχανε στο μάτι!

Αιώνες τρεις προσπάθησαν γι΄ αυτό τους το γινάτι.

Ώσπου τα καταφέρανε, την κάνανε δική τους (1669)

Κι ήταν και πάλι των Κρητικών μαρτύριο η ζωή τους.

Ναούς και σπίτια και χωριά αμέτρητα ρημάξαν,

μα την ψυχή των Κρητικών ποτέ τους δεν αλλάξαν.

Γι΄αυτό και αντιστέκονταν στ΄ αλλόθρησκου τη βία,

μα τόπο δεν επιάσανε το αίμα κι η θυσία.

Σε κάθε τους αντίσταση, οι Τούρκοι αγριεύαν

και τιμωρίες πιο σκληρές κι αντίποινα γυρεύαν.

Έτσ’ ακριβώς εγίνηκε με τον Δασκαλογιάννη

που ήταν άντρας διαλεχτός, ο νους σου δεν τον βάνει.

Ώσπου ευλόγησε ο Θεός μια μυστική ομάδα

να σπείρει σπόρο λευτεριάς σε όλη την Ελλάδα.

Οργάνωσαν στην Οδησσό, στη μακρινή Ρωσία,

Τσακάλωφ, Ξάνθος και Σκουφάς τη Φιλική Εταιρεία.

Β

[…] Του Μάρτη τον ξεσηκωμό εις του Μωριά τα μέρη (1821),

με τα καράβια οι Σφακιανοί φέρανε το χαμπέρι.

Μεγάλη Πέμπτη στις επτά τ΄ Απρίλη μαζευτήκαν

και των Σφακιών οι άρχοντες κρυφά συγκεντρωθήκαν. (Γλυκά Νερά)

Εκεί αποφασίσανε να μπούνε στον αγώνα.

Έκαν΄ αρχή η Πασχαλιά να διώξει τον χειμώνα.

Μα μοναχοί τους δεν αρκεί απόφαση να πάρουν,

θα κινηθούν όλοι μαζί, δεν πρέπει να ρισκάρουν.

Για δεκαπέντε τ' Απριλιού εις το Λουτρό ορίσαν

επόμενη τους μάζωξη κι ετσά το προχωρήσαν.

Με βήματα προσεκτικά μαζεύτηκαν και πάλι. (Λουτρό 15 Απριλίου)

Άντρες απ΄ όλο το νησί επήραν τη σκυτάλη.

Και φτιάξανε επιτροπή απού 'χε έξι μέλη.

"Καγκελαρία των Σφακιών" την είπανε εντέλει.

Μετρούν τα όπλα, λιγοστά, χίλια διακόσια μόνο.

Ζόρε μεγάλο έχουνε να βρουν σε λίγο χρόνο.

Για τον αγώνα χρήματα με έρανο μαζεύουν.

Πέρα απ' την Κρήτη οι Σφακιανοί εφόδια γυρεύουν.

Εικοσιεννέα του Μαγιού συνέλευση μεγάλη

στην Παναγιά τη Θυμιανή οι Κρήτες κάνουν πάλι.

"Δια βοής", λέει ο παππούς, κηρύξαν τον αγώνα.

Και του Μανούσου φάνηκε πως άκουγε "τυφώνα".

Πες μου παππού τι έκαναν; ρωτάει μ' αγωνία.

Εικόνες φτιάχνει με τον νου, σαν να κοιτά ταινία.

Ομόφωνα εγκρίνανε τα όσα είχαν γίνει.

Αρχίζει η επανάσταση από τη μέρα εκείνη.

Βλογάνε όπλα, στρατηγούς εκλέγουν, ατσαλώνουν.

Το βασικό το σχέδιο τ' αγώνα καταστρώνουν.

Στον Λούλο, εις τα Κεραμειά, την πρώτη μάχη δώσαν.

Στους Λάκκους την επαύριο τη νίκη δευτερώσαν.

Κι ας είχαν οι Οθωμανοί στρατό πέντε χιλιάδων.

Οι Κρήτες τα νικήσανε τ' ασκέρια των αγάδων.

Όπως οι φλόγες πέταγαν απ' τη φωτιά στο τζάκι,

μπροστά του μάχες φοβερές ζούσε το Μανουσάκι.

Κοίτα παππού μου εκεί δεξιά, παλεύουν σαν θηρία.

Δεν λογαριάζουν τίποτα για την ελευθερία.

Κι από την άλλη κοίτα τους, τους πήρανε φαλάγγι.

Οι Τούρκοι εις το Θέρισο γλακούνε το φαράγγι.

Γ

Ο αγώνας δεν σταμάτησε, τη λευτεριά ποθούσαν,

σε κάθε ευκαιρία τους, γενναία πολεμούσαν ( 1828-1829).

Αρχές του εικοσιεννιά (1829) σχεδόν λευτερωθήκαν.

Μόν' στα μεγάλα φρούρια οι οχτροί μας καλυφθήκαν.

Κι αν δέκα χρόνια πάλευαν για την ελευθερία,

η τύχη τους εκρίθηκε απ' τη διπλωματία.

Εις το Λονδίνο οι σύμμαχοι Πρωτόκολλο υπογράφουν,

του κράτους του Ελληνικού σύνορα περιγράφουν.

Σ' αυτά η Κρήτη δεν χωρεί, δεν την περιλαμβάνουν.

Θυμό κι απογοήτευση μες στην καρδιά τους βάνουν.

Ετσά την καταδίκασαν, δεν την υπολογίσαν.

Μ' ελαφριά συνείδηση στους Τούρκους τη δωρίσαν.

Κι αυτοί με τη σειρά τονε τη δώρισαν και πάλι,

για τις υπηρεσίες του, εις τον Μωχάμετ Άλη.

Μα ο τόπος τούτος λεύτερος αξίζει πάντα να 'ναι

γι αυτό και τον αγώνα τους ποτέ δεν παρατάνε.

Μ' οκτώ επαναστάσεις των, το ποθητό αγγίζουν,

κι από το ενενήντα οκτώ αυτόνομοι βαδίζουν (1898).

Και πρώτη του δωδέκατου του έτους δεκατρία,

με την Ελλάδα ενώθηκε, το γράφει η ιστορία!

(Σάββατο, 6. 10. 26) 

ΕΥΘΥΒΟΛΑ ΚΑΙ ΜΗ

 SAFE ή… DANGEROUS?*

Γράφει ο Νεκτάριος Ευ. Κακατσάκης
Δεν ξέρω πόσων χρόνων ήταν το δέντρο που... έπεσε στον Δημοτικό Κήπο! Για κάποιους έχει σημασία και το γεγονός της πτώσης αλλά και η ηλικία του δέντρου!  Κάποιοι άλλοι απλά αδιαφορούν ή δεν νοιάζονται  για το αν το ξεριζωμένο πλέον δέντρο έστεκε εκεί για 50, 60 ή 100 χρόνια, μία ολόκληρη ζωή!
 ...Σε μία άλλη χώρα, ίσως και να αναζητούνταν οι ευθύνες, οι απαντήσεις από όλους εκείνους που είχαν πριν από κάποια χρόνια επιθεωρήσει και είχαν αποφανθεί ότι τα… γερασμένα και καταπονημένα δέντρα του Δημοτικού Κήπου των Χανιών, έπρεπε να κοπούν και να αφεθούν τα γερά, τα δυνατά!
Με αυτή την πτώση όμως του δέντρου, μάλλον πως πρέπει να αρχίζουμε να αμφισβητούμε εκείνους τους ελέγχους; Είναι τουλάχιστον τρομερό να αντιλαμβάνεσαι ότι ένα τεράστιο δέντρο ξεριζώθηκε σαν να ήταν ένα μικρό λουλούδι!
Είναι τρομακτικό να σκέφτεσαι ότι από καθαρή τύχη δεν υπήρξε κάποιο ατύχημα - δυστύχημα αφού τη στιγμή της πτώσης του δεν υπήρχαν παιδιά ή μεγαλύτεροι τριγύρω!
Λογική λοιπόν η ερώτηση: «πόσο ασφαλείς πρέπει να νιώθουν οι Χανιώτες  επισκέπτες του Δημοτικού Κήπου;»!
Και ακόμη, είναι safe η περιοχή για τους ξένους επισκέπτες μας; Ίσως αυτή η τελευταία ερώτηση θορυβήσει - κινητοποιήσει περισσότερο τους αρμόδιους!
Πάντως, προ ανάπλασης, τα δέντρα μια χαρά έστεκαν επί χρόνια εκεί!
Μετά την ανάπλαση, κυρίως τον Χειμώνα, έχουμε… θεματάκια! Και επειδή ο Χειμώνας είναι μπροστά μας, ας μεριμνήσουμε!
 *Ασφαλής ή επικίνδυνος;

ΠΟΙΗΣΗ

Η ΕΛΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥΣ

 Όπως χαίρεται

μια μάνα για τα  παιδιά της,
έτσι χαίρεται
και η ελιά για τους βασιλικούς της,
τους βασιλικούς
που το ανθρώπινο χέρι
εμπιστεύτηκε στον ίσκιο της.
Το ξέρει ότι αυτή θα τους κηδέψει,
όταν θα έρθουν -και δε θα αργήσουν-
οι κακοί καιροί και οι ενάντιοι άνεμοι.

Και αν επαναληφθεί 
το θαύμα των βασιλικών
απ’ το ανθρώπινο χέρι,
ξέρει.
Πολλά ξέρει η σοφή αιωνόβια ελιά!

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης (" Τα χελιδόνια του μοναχού", Β΄έκδοση, Χανιά 2020) ) 

ΠΑΙΔΟΤΟΠΟΣ (Σάββατο 26.9.26)

 ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΝ ∆’ ∆ΗΜΟΤΙΚΟΥ (1955)

ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Φίλες και φίλοι, καληµέρα και καλή σχολική χρονιά!

Κείµενα και εικόνες από ένα παλιό αναγνωστικό της ∆’ ∆ηµοτικού φιλοξενούµε στον σηµερινό πρώτο Παιδότοπο της νέας σχολικής χρονιάς. Από το Αναγνωστικό που είχα κι εγώ ως µαθητής -πάνε 68 χρόνια από τότε. Σαν χθες…  Αριέτα Καλλέργη, το όνοµα της δασκάλας µου. Σαν να ήταν χθες την θυµούµαι να απαγγέλλει την «Ελιά» του Κωστή Παλαµά. Ωραία ως Ελληνίδα! Στη µνήµη της αλλά και στη µνήµη όλων των δασκάλων µου που είχα στο ∆ηµοτικό, τα σηµερινά «κείµενα και οι εικόνες µιας άλλης εποχής» στη στήλη...

Σας χαιρετώ µε αγάπη όλους!

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης

δάσκαλος – λογοτέχνης

ΤΟ ΟΡΓΩΜΑ

[…] Αρχίζει τ’ όργωµα της γης. Αυλάκια βαθιά χαράζονται στο χώµα. Σε λίγο λάµπει από τη χαρά και από τον ιδρώτα το µέτωπο του κυρ - Πανάγου· λάµπουν και των αλόγων τα καπούλια ωσάν ατσάλι και εκείνα φιλότιµα προβαίνουν και στ’ όργωµα εξοδεύουν όλη τη δύναµή των.

Αγναντεύω µε θαυµασµό το γέρο εξωµάχο και όλο τον βλέπω να µεγαλώνει παράξενα στα µάτια µου. Όλα τα άλλα µου φαίνονται µικρά µπροστά του. Μικρή η πολιτεία πέρα µε την µάταιη βουή της. Μικροί οι κύριοι και οι κυράδες, που περνούν µε χάχανα στα αυτοκίνητα. Μικροί οι ακαµάτηδες, που βγαίνουν στα χωράφια για περίπατο. Μόνο ο γέρο εξωµάχος είναι αληθινά µεγάλος.

Ο ήλιος χρυσώνει το ψηµένο πρόσωπό του. Και ο πρωινός αέρας µπαίνει από τ’ ανοικτό του στήθος και χαϊδεύει το κορµί του, κορµί σφικτό ωσάν το πουρνάρι. Τα µάτια του ξεγελιούνται από τη χαρά και βλέπουν από τώρα τα ολόξανθα στάχυα να κυµατίζουν, στολισµένα µε πλήθος παπαρούνες ολοκόκκινες. Και όλο µιλάει φιλικά µε τους συντρόφους του:

- Άϊντε, ψαρή µου. Έλα ντορή µου. Τράβα. […]

Κατά Σπ. Μελάν 

(απόσπασµα)

Η ΕΛΙΑ

Είµαι του ήλιου θυγατέρα,

η πιο απ’ όλες χαϊδευτή·

χρόνια η αγάπη του πατέρα

σ’ αυτό τον κόσµο µε κρατεί.

Όσο να γείρω νεκρωµένη, 

αυτόν το µάτι µου ζητεί.

Είµαι η ελιά η τιµηµένη!

Όπου κι αν λάχω κατοικία,

δεν µ’ απολείπουν οι καρποί·

ως τα βαθιά µου γηρατεία

δεν βρίσκω στη δουλειά ντροπή.

Μ’ έχει ο Θεός ευλογηµένη

κι είµαι γεµάτη προκοπή.

Είµαι η ελιά η τιµηµένη!

Κωστής Παλαµάς 

(απόσπασµα)

∆ΥΟ ΕΧΘΡΟΙ

Πόσον κακόν και ανόητον είναι να µισεί κανείς τον εχθρόν του φαίνεται από τον εξής µύθον.

∆ύο άνθρωποι εταξίδευον µε το ίδιον πλοίον, αλλά ο ένας ήτο εχθρός του άλλου. Και µόλις εισήλθον εις το πλοίον ο µεν ένας επήγε και εκάθισεν εις την πρώραν, ο δε άλλος εις την πρύµνην. ∆εν ήθελον να βλέπει ο ένας τον άλλον.

Αίφνης εσηκώθη δυνατός άνεµος και εξέσπασε µεγάλη τρικυµία. Ο κίνδυνος να πνιγούν ήτο µεγάλος.

Τότε ο άνθρωπος, ο οποίος εκάθητο εις την πρύµνην ηρώτησεν ένα από τους ναύτας του πλοίου:

- Είπε µου, ποίον µέρος του πλοίου θα βυθισθεί πρώτον, αν ναυαγήσωµεν;

- Η πρώρα, απήντησεν ο ναύτης.

- Τότε θα αποθάνω ευχαριστηµένος, είπεν, αφού θα ίδω τον εχθρόν µου να πνίγεται πρωτύτερα από εµέ.

Κατά τον Αίσωπον

ΕΛΑΦΟΣ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΣ

Μία έλαφος, δια να ξεφύγει τους κυνηγούς, που την κατεδίωκον, έτρεξε και εκρύβη πίσω από ένα κλήµα. Όταν οι κυνηγοί είχαν προσπεράσει, η έλαφος ενόµισεν, ότι επέρασε και ο κίνδυνος και, χωρίς να σκεφθεί τίποτε άλλο, ήρχισε να τρώγει µε λαιµαργίαν το κλήµα, που την έσωσεν.

Έπειτα από ολίγον οι κυνηγοί επέστρεψαν, διέκριναν µέσα από τα ολίγα φύλλα την έλαφον και την εκτύπησαν µε τα βέλη των.

Τότε η ετοιµοθάνατος έλαφος εκατάλαβε το σφάλµα της και είπε: «Καλά τα έπαθα. ∆ιότι δεν έπρεπε να καταστρέψω τον σωτήρα µου».

Κατά τον Αίσωπον

Ο ΦΑΝΤΑΣΜΕΝΟΣ ΚΑΠΝΟΣ

Είπε ο καπνός µια µέρα:

- Μεγάλος θα γενώ,

θ’ ανέβω στον αέρα,

θα πάω στον ουρανό.

Τα νέφη θα περάσω,

θ’ ανέβω πιο ψηλά,

ώσπου εκεί να φθάσω,

στ’ αστέρια τα πολλά.

Και βασιλιάς θα γίνω,

και θα καταφρονώ

τη γη, που τώρ’ αφήνω

και πάω στον ουρανό.

Κι αµέσως ξεκινάει

να πάει στον ουρανό.

Μα έξαφνα φυσάει

αγέρι σιγανό.

Και πριν στα ύψη φέρει

το µαύρο του κορµί,

δυνάµωσε το αγέρι,

τον σκόρπισε µε ορµή.

Ιωάννης Πολέµης

«Τα πρώτα βήµατα»

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥ∆Ι ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ήλιε µου,

έβγα, ήλιε µου,

που κάνεις το χωράφι

και γεµίζει από χρυσάφι.

∆ώσε µας,

ήλιε µου, ήλιε µου,

το ρόδο και τ’ αγκάθι,

φέξε ως του γιαλού τα βάθη.

Το νερό,

φέξε, ήλιε µου,

να τρέχει και να λάµπει,

να µοσχοβολούν οι κάµποι.

Στρώσε µας,

χρυσοήλιε µου,

τη γη µε χαµοµήλι,

δωσ’ µου το γλυκό σταφύλι.

Τον κάµπο,

ήλιε µου, ήλιε µου,

το θέρο χάρισέ µας,

σαν το δέντρο ανάστησέ µας.

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

«Παιδικά τραγούδια»

ΗΛΘΕ ΠΑΛΙΝ ΑΝΟΙΞΙΣ

Ήλθε πάλιν άνοιξις,

ήλθαν τα λουλούδια.

Πράσινα η γη φορεί

και ανθίζει το κλαρί

και παντού χαράς χοροί

και χαράς τραγούδια.

Έλειωσαν στις κορυφές

των βουνών τα χιόνια.

Άνοιξ’ η τριανταφυλλιά.

Κι εις την πρώτη τους φωλιά

ήλθαν πάλι τα πουλιά,

ήλθανε τ’ αηδόνια.

Όλ’ η φύσις χαρωπή

χαίρεται και ψάλλει.

Ψάλλετε και σεις, παιδιά,

µε χαρούµενη καρδιά.

Ο χειµώνας τα κλαδιά

θα µαράνει πάλι.

Άγγελος Βλάχος

Χανιώτικα νέα (Σάββατο, 26.9. 2026)