ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΠΑΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΪΟ...

Πάμε με τον Μάιο! Με τον πέμπτο μήνα του χρόνου, που ήρθε και μας βρήκε πριν από εφτά μέρες μέσα σ’ ένα κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας ότι παραδίδοντας τα κλειδιά στον Ιούνιο, θα ‘χει δει για τα καλά την πόρτα εξόδου ο καταραμένος ιός. Με τον Μάιο του Αναστάντος Χριστού, τον Μάιο των λουλουδιών, τον Μάιο των νεκρών, τον Μάιο των αγώνων της εργατικής τάξης για ένα καλύτερο αύριο. Με τον Μάη που κατά Παντελή Θαλασσινό, εκτός των άλλων «είναι μια φωτιά μια φλόγα μαγεμένη/ έχει τη μέρα αγκαλιά τη νύχτα ερωμένη/ έχει και ήλιο κυνηγό που ξέρει από σημάδι/ να βρίσκει αυτόν που έριξε τα μάγια στο πηγάδι».

Πάμε με τον Μάιο που οι Ρωμαίοι τον ονόμαζαν Majus γιατί ήταν αφιερωμένος στους Majores, τους προγόνους τους. Με τον “Ανοιξιάτη”, τον “Λούλουδο”, ή “Πράσινο”, τον “Φουσκοδέντρη”, τον “Τριανταφυλλά” και τον “Κερασάρη” για τους Έλληνες μέχρι πριν λίγα χρόνια, μήνα. Με τον μήνα που η βλάστηση είναι στην καλύτερή της ώρα, που η καλοκαιρία σταθεροποιείται, αλλά και κάποιες χρονιές εκεί «στου Μαγιού τις δεκοχτώ,/ η πέρδικα ψοφά στ’ αυγό». Με τον γελαστό, τον γεμάτο λουλούδια και μυρωδιές, μήνα που ωστόσο, επειδή είναι μήνας των νεκρών, έχει πολλές κακές ώρες και γι’ αυτό ο κόσμος, όπως η λαογραφία “προστάζει” πρέπει να φυλάγεται και προπαντός να μην… παντρεύεται. «Ο γάμος ο μαγιάτικος πολλά κακαποδούδει», έχει αποφανθεί.

Πάμε με τον Μάιο των Αγίων του. Με τον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, τον Άγιο της Αγάπης, που γιορτάζει αύριο (τι πανηγύρι κι αυτό στη Γράσα του Νίππους!) και με τους ιδιαίτερα δημοφιλείς στον λαό μας Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη που γιορτάζουν την 21η μέρα του. Και βέβαια, έχοντας κατά νου τους ποταμούς των αιμάτων που έχυσαν οι εργαζόμενοι στους αγώνες για ένα καλύτερο αύριο, μέρα Πρωτομαγιάς. Στο αίμα των εργατών του Σικάγου που ξεσηκώθηκαν το 1880 με το και σήμερα επίκαιρο μήνυμα: «Οκτώ ώρες δουλειάς, οκτώ ώρες ανάπαυσης, οκτώ ώρες ύπνο». Στο αίμα των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης, που αποτέλεσαν την έμπνευση για να γράψει ο Γιάννης Ρίτσος τον “Επιτάφιο”. Στο αίμα των 200 Ελλήνων Πατριωτών που εκτελέστηκαν απ’ τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής, στην Καισαριανή το 1944. Μην ξεχνώντας σε καμιά περίπτωση τον Αλέξανδρο Παναγούλη, που βρέθηκε νεκρός από “τροχαίο” την Πρωτομαγιά του 1976. Τον Ωραίο Έλληνα που έγραψε με το αίμα του στις φυλακές της Χούντας των Συνταγματαρχών το «θα νικήσω, γιατί δεν μπορώ να νικηθώ».

Πάμε με τον Μάιο των ποιητών. Με την “Πρωτομαγιά” του Οδυσσέα Ελύτη (από το “Ημερολόγιο ενός αθέατου Απρίλη”) για παράδειγμα: «Πιάνω την άνοιξη με προσοχή και την ανοίγω:/ Με χτυπάει μια ζέστη αραχνοΰφαντη/ ένα μπλε που μυρίζει ανάσα πεταλούδας/ οι αστερισμοί της μαργαρίτας όλοι, αλλά/ και πολλά σερνόμενα ή πετούμενα/ ζουζούνια, φίδια, σαύρες, κάμπιες και άλλα/ τέρατα παρδαλά με κεραίες συρμάτινες/ λέπια χρυσά λαμέ και πούλιες κόκκινες// θα ‘λεγες, έτοιμα όλα τους να παν/ στο χορό των μεταμφιεσμένων του Άδη». Και βέβαια με τον Μάη του Γιάννη Τσαρούχη…

ΚΟΡΩΝΟΪΚΑ... ΣΤΑ ΠΕΤΑΧΤΑ

Ένα τηλέφωνο και η Νεκταρία Θεοδωρογλάκη πάντα έτοιμη. Θεού δώρο, η ικανότητά της στις μαντινάδες. Χαράς ευαγγέλια οι σημερινές, με συμβουλές ωστόσο: «Άνοιξε η εστίαση, ένα καφέ θα πιούμε/ όμως δεν χαλαρώνουμε, απόσταση κρατούμε», μας λέει στην πρώτη. «Τα ζάλα μας προσεκτικά να μην παρεκτραπούμε/ στα χέρια αντισηπτικό, τη μάσκα μας φορούμε», συνεχίζει… ακάθεκτη στην δεύτερη. Για να δώσει, όπως το συνηθίζει… τα ρέστα της στην τρίτη: «Κρεμάω σκόρδα στον λαιμό, στην πόρτα σαν πορίζω/ δεν πλησιάζει κορωνιός ανέμελη (ος) σφυρίζω».

Όντως «ανάσα ελευθερίας», όπως γράφετε στο κύριο άρθρο στην πρώτη σελίδα των “Χανιώτικων νέων”, κύριε διευθυντά, το άνοιγμα της εστίασης. Και σε άλλες ανάσες ελευθερίας με το καλό!

«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,/ να εύχεσαι να ‘ναι υγιής ο δρόμος,/ γεμάτος μάσκες, γεμάτος αντισηπτικά.// Τους συναχωμένους και τους βραχνιασμένους,/ τον θυμωμένο τον γιατρό μη φοβάσαι,/ τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,/ αν μένει η σκέψεις σου υψηλή αν κοινωνήσεις/ τότε ο ιός το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει». Έτσι, σύμφωνα με τον ιστότοπο (https://provocateur.gr) θα έγραφε το ποίημα “Ιθάκη” ο… Κ.Π. Καβάφης, αν ζούσε στην περίοδο της πρώτης καραντίνας…

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 7.5. 2021) 

https://www.haniotika-nea.gr/pame-me-ton-maio/

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΗ ΓΙΩΡΓΗ

«Ει τις ευσεβής και φιλόθεος, απολαυέτω της καλής ταύτης και λαμπράς πανηγύρεως. Ει τις δούλος ευγνώμων, εισελθέτω χαίρων εις την χαράν του Κυρίου αυτού. Ει τις έκαμε νηστεύων, απολαυέτω νυν το δηνάριον. Ει τις από της πρώτης ώρας ειργάσατο, δεχέσθω σήμερον το δίκαιον όφλημα. Ει τις μετά την τρίτην ήλθεν, ευχαρίστως εορτασάτω. Ει τις μετά την έκτην έφθασε, μηδέν αμφιβαλλέτω· και γαρ ουδέν ζημιούται. Ει τις υστέρησεν εις την ενάτην, προσελθέτω, μηδέν ενδοιάζων. Ει τις εις μόνην έφθασε την ενδεκάτην, μη φοβηθή την βραδύτητα· φιλότιμος γαρ ων ο Δεσπότης, δέχεται τον έσχατον καθάπερ και τον πρώτον […] Πού σου, θάνατε, το κέντρον; Πού σου, άδη, το νίκος; Ανέστη Χριστός και πεπτώκασι δαίμονες. Ανέστη Χριστός και χαίρουσιν άγγελοι. Ανέστη Χριστός, και ζωή πολιτεύεται. Ανέστη Χριστός και νεκρός ουδείς εν τω μνήματι. Χριστός γαρ εγερθείς εκ νεκρών, απαρχή των κεκοιμημένων εγένετο. Αυτώ η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Από τον Κατηχητικό Λόγο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου που διαβάζεται από τον ιερέα στο τέλος της αναστάσιμης λειτουργίας. Και αν μ’ αρέσει να τον ακούω…

«Ήτο ήδη ως δύο μετά τα μεσάνυκτα, όταν ο παπ’ Αγγελής και οι αιπόλοι του έφθασαν εις την Παναγίαν την Δομάν. Το μικρόν εξωκκλήσιον ήτο κτισμένον υπό συστάδα πελωρίων δένδρων, περιβαλλόμενον γραφικώς υπ’ αυτών, σκεπαζόμενον φιλοστόργως από τους κλώνας των. Ο ναΐσκος ήτο πενιχρός, αλλά διετηρείτο και ήτο λειτουργήσιμος. Ήτο δε εκ των ολίγων ναϊδίων, όσα εσώζοντο όρθια από της παλαιάς εποχής. Γείτονες αυτού, χαμηλότερα προς την θάλασσαν, ήσαν το πάλαι εντός της κοιλάδας, της συνεχομένης μεταξύ δύο ακτών, πάμπολλοι ναΐσκοι έως τέσσαρες δωδεκάδες. Οι πλείστοι ήσαν σήμερον ερείπια. Η Παναγία Δομάν, απλή αναπαράστασις της Ζωοδόχου Πηγής του Βυζαντίου, και περιβαλλομένη, ως με στέφανον, από τον αειθαλή κόσμον των πελωρίων δένδρων της, ίστατο ακόμη ορθή, κι εφαίνετο λέγουσα προς τους αδελφούς της, όσοι είχαν γονατίσει, καταβληθέντες από τον κάματον της διά τόσων ετών πορείας. “Παρηγορηθήτε, σας αντιπροσωπεύω εγώ”» Από το διήγημα “Στην Αγι’ Αναστασά” του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Ένα από τα πασχαλινά διηγήματα του Αγίου της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας που επιστρέφω, κάθε χρόνο, το Μεγάλο Σάββατο.

«Κι εκειά που τόνε ψύριζε περνά ‘να περιστέρι/ κι εβάστα και χρυσό σταυρό εις το δεξί του φτέρι./ – Ξύπνα δα Άη – Γιώργη μου που μου ‘πες μη φοβούμαι/ κι αν το σκοτώσεις το θεριό, Θεού παιδί λογούμαι./ Σηκώνετ’ ανατολικά και κάνει τον σταυρό ντου/ και παίζει πρώτη κονταριά και κόβει το λαιμό ντου./ Από τη μέση την αρπά ξεκάπουλα τη βγάνει/ και πειρουνίζει τ’ άλογο τση μάνας τζη την πάει./ Ο αφέντης της εκάθονταν απάνω στο παλάτι,/ κι έσταζε το αχείλι ντου το άδολο φαρμάκι./ Κι η μάνα τζη εκάθονταν πάνω στο παραθύρι/ κι έσταζε το αχείλι τζη φαρμάκι στο ποτήρι./ “Αν σε ξεμίστεψ’ άνθρωπος να του χαρίσω πόλη/ κι αν σε ξεμίστεψε άγιος να χτίσω μοναστήρι”./ “Δε με ξεμίστεψε άνθρωπος να του χαρίσεις πόλη,/ μόν’ με ξεμίστεψ’ άγιος ο Μέγας Άη- Γιώργης”./ Με τα κατάρτια το κερί και με τ’ ασκιά το λάδι/ και με τα τρυγοκόφινα το σερνικό λιβάνι». Οι τελευταίοι στίχοι απ’ το Τραγούδι του Άη- Γιώργη, τον Αργυροκαβαλάρη Άγιο που σκότωσε τον δράκο, όπως μου το είπε η μάνα μου Δέσποινα Κουργιαντάκη -Κακατσάκη το 1977. Κι αυτό στον νου μου. Χριστός Ανέστη, καλοί μου φίλοι!

ΚΟΡΩΝΟΪΚΑ ΣΤΑ... ΠΕΤΑΧΤΑ 

«Τη μέρα της Πρωτομαγιάς στην εξοχή αν πάμε/ τα άνθη να μαζεύουμε, τη μάσκα θα φοράμε;» Η πρώτη απ’ τις τρεις μαντινάδες που μου έστειλε το Μεγάλο Σάββατο, μέρα Πρωτομαγιάς, η Νεκταρία Θεοδωρογλάκη. Ισχύει για αύριο, που τη γιορτάζουμε, όπως τη γιορτάζουμε τέλος πάντων, αλλά και η επόμενη: «Ο κορωνιός αλλεργικός στη γύρη στα λουλούδια,/ γι’ αυτό δεν του αρέσουνε στεφάνια και τραγούδια», μας λέει σ’ αυτήν, για να πάρει αμπάριζα και να συνεχίσει στην τρίτη: «Το Μάιο μυγιάζονται τα ζωντανά στη φύση, να μυγιαστεί κι ο κορωνιός, ντελόγο (αμέσως) να ψοφήσει» Άμποτε!

«Άρχισαν να τον φτιάχνουν/ λίαν πρωί το Μεγάλο Σάββατο, όπως κάθε χρόνο,/ στην αυλή της εκκλησίας,/ ντύνοντάς τον με τ’ αποφόρια τους./ Το μεσημέρι τον έστησαν/ στο καθιερωμένο σημείο/ της τιμωρίας του,/ όπως κάθε χρόνο, λοιδορώντας τον και βρίζοντάς τον./ Το απόγευμα σώριασαν τα λιόκλαδα/ που έφεραν απ’ τα λιόφυτα,/ κάτω απ’ τα πόδια του,/ όπως κάθε χρόνο.// Covid 19/ το όνομα του φετινού Ιούδα/ που έκαψαν τα μεσάνυχτα,/ ψάλλοντας το “Χριστός Ανέστη”». Το ποίημα “Ο φετινός Ιούδας” του γράφοντος, απ’ την ποιητική του συλλογή “Ιχνηλατώντας”. (Χανιά 2021).

Χανιώτικα νέα (Τρίτη, 4. 5.2021)

https://www.haniotika-nea.gr/anastasima-kai-toy-ai-giorgi/

ΠΑΙΔΟΤΟΠΟΣ

ΜΑΡΙΑ ΒΟΓΙΑΤΖΑΚΗ - ΝΤΟΥΖΑ 

ΓΕΙΑ ΣΑΣ, ΕΙΜΑΙ Ο ΜΆΙΟΣ!
Γεια σας, είμαι ο Μάιος
Καλοί μου φίλοι, Καλή πρωτομαγιά και καλό Σαββατοκύριακο!
«Του Μαγιού ροδοφαίνεται η μέρα/ π’ ωραιότερη η φύση ξυπνάει/ και την κάνουν λαμπρή και γελάει/ πρασινάδες, ακτίνες, νερά» μας λέει ο Διονύσης Σολωμός στην αρχή ενός απ’ τα πιο γνωστά ποιήματα του. «Γεια σας είμαι ο Μάιος, πέμπτο παιδί του χρόνου/ τριάντα μια οι μέρες μου/ κι είμαι εχθρός του πόνου», βάζει τον Μάιο να μας λέει, η, και φιλόλογος, ξεχωριστή πνευματική δημιουργός του τόπου μας Μαρία Βογιατζάκη – Ντούζα, στην αρχή ενός απ’ τα ποιήματα της που φιλοξενούνται στον σημερινό Παιδότοπο, διανθισμένα με κάποιες, απ’ τις μοναδικές στο είδος των, κείμενο – εικόνες της. Ιδιαίτερα ποιοτικό το ποιητικό αλλά και το εικονογραφικό έργο της εκ Βουλγάρω Κισάμου (και όχι εκ Πλακαλώνων, όπως νόμιζα) φίλης μου, Και σε άλλη συνεργασία με το καλό, κυρία Μαρία!

Σας χαιρετώ με αγάπη όλους!

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης 

δάσκαλος

Είμαι ο Μάιος - Να σας συστηθώ

Γεια σας, είμαι ο Μάιος, πέμπτο παιδί του χρόνου,

τριανταμιά οι μέρες μου κι είμαι εχθρός του πόνου

Το όνομά μου, μου 'πανε, βγήκε απ' τη Μαία νύμφη,

π' ήταν η ομορφότερη Πλειάδα στον πλανήτη

Πολλές γιορτές με τίμησαν ,απ' τα παλιά ως τώρα,

απ' την Κωνσταντινούπολη, ως τη δική σας χώρα

Μήνας χαράς και βλάστησης λέγομαι, μα κι αργίας

παγκόσμιας, μα πιο πολύ του εργάτη απεργίας

Φέρνω επίσης τη γιορτή στη γη ,κάθε μητέρας

τη δεύτερη την Κυριακή της εδικής μου μέρας

Πολλών Αγίων τη γιορτή έχω μέσ' τη σακούλα

κι αρχή κάνει την πρώτη μου Μαρία η Μεθυμοπούλα

Απ' τη Φουρνή του Ηράκλειου είν' η καταγωγή της,

είναι Αγία κρητικιά, να 'χουμε την ευχή της

Στις τέσσερις έχει γιορτή η Αγία Πελαγία,

στις πέντε Ειρήνη και Εφραίμ και θεία ευλογία

φέρνει ο Άγιος Χριστόφορος, όταν θα έχω εννέα

και η Μεσοπεντηκοστή στις δεκατρείς παρέα,

θα εορταστεί το χρόνο αυτό με άλλη μια Αγία,

π' είναι μεγάλη η χάρη της κι είναι η Γλυκερία

Στις δεκαεννιά μου η θύμηση, ας κάνει λιτανεία,

για τις ψυχές που χάθηκαν εις τη Γενοκτονία,

(19 Μαΐου 1919)

των αδερφών μας Πόντιων, μα κι όσων επιζήσαν

που έδιωξ' ο ξεριζωμός, απ' όσα αγαπήσαν

Εις τις εικοσιμία μου τ' Αι Κωνσταντίνου η χάρη

κι η Αγία Ελένη -η μάνα του- γιορτάζουνε ζευγάρι

Κι ως έρχεται το τέλος μου, κρατώ στο μισεμό μου

της Αναλήψεως τη γιορτή στις εικοσιοχτώ μου

Μύρια τραγούδια γράφτηκαν, για τ' όνομά μου εμένα,

που χιλιοτραγουδήθηκαν σ' Ελλάδα και στα ξένα

Εγώ είμαι ο Μάιος, της άνοιξης ο μήνας,

μα για τη φετινή χρονιά, θα 'μαι της καραντίνας

Το μαγιάτικο στεφάνι

Μια γιορτή της μάνας φύσης και της άνοιξης επίσης,

είναι η Πρωτομαγιά

Στα παλιά είναι ριζωμένη κι από τότε παραμένει

μια συνήθεια γλυκιά

Κόβονται τ' αγρού λουλούδια,αντηχούν παντού τραγούδια,

ζωντανεύει η εξοχή

Και του Μάη το στεφάνι, δύναμη στη σχέση βάνει

του ανθρώπου με τη γη

Τον διδάσκει , να προσέχει, σαν τα μάτια του να έχει,

τη μητέρα του τη γη

Γιατί δίχως της να ζήσει, τους καρπούς της να τρυγήσει,

χωρίς γη ,δεν το μπορεί

Γι' αυτό πλέκει το στεφάνι, άνθη καρποφόρων βάνει,

σε μια βέργα λυγερή

Και στην πόρτα θα κρεμάσει, κακό μάτι μην περάσει,

να ν' κι η γη του καρπερή

Όσα σπίτια έχουν πένθος,

το στεφάνι δε θα φτιάξουν

Μα τα άλλα,

στη γιορτή του Άι Γιάννη

των Κληδόνων ,θα τα κάψουν

Τα ονόματα του Μάη

Τον λένε Μάη, Μάιο,τον λένε Κερασάρη,

Πράσινο, Πενταδείλινο, και Λούλουδο με χάρη

Μάη τον ονομάσανε ,από τη Μαία νύμφη,

π' ήταν η ομορφότερη Πλειάδα στον πλανήτη

Του Κερασάρη τ' όνομα το 'χει, για τα κεράσια,

που ροδοκοκκινίζουνε, σαν όμορφα κοράσια

Πράσινο τον φωνάζουνε, γιατί ντύνει τους τόπους

με καταπράσινο χαλί κι ευφραίνει τους ανθρώπους

Μα είναι και Πενταδείλινος, γιατί οι δικές του μέρες,

γίνονται μεγαλύτερες κι αργούν οι καλησπέρες

Και τ' ομορφότερο όνομα, που του 'χουνε χαρίσει,

είναι του Λούλουδου γιατί, ανθίζει όλη η φύση

Ένας Μάης αλλιώτικος...

Σε καραντίνα είμαστε, μα η άνοιξη πετάει,

με τα φτερά π' αγόρασε από το μήνα Μάη,

π' έφτασε, είναι δίπλα μας, μοσχοβολά η φύση

και ασυγκίνητη καρδιά καμιά δε θα αφήσει

Γιατί, αν βλέπει ολόγυρα τις ομορφιές του κόσμου,

ακόμα και τα άσχημα μυρίζουνε του δυόσμου

Και παίρνει θάρρος και γελά και σιγομουρμουρίζει,

πως η ζωή είναι τροχός και συνεχώς γυρίζει

Και αν αυτήν την άνοιξη δακρύζουμε ή πονάμε,

θα 'ρθει και η επόμενη, που θα χαμογελάμε

Και το ζουμπούλι μήνυμα μας στέλνει και ο κρίνος

και λένε, είναι παρελθόν ο Επιτάφιος Θρήνος

Τώρα ήρθε η Ανάσταση και το Χριστός Ανέστη,

την παγωνιά κάθε καρδιάς πρέπει, να κάνει ζέστη

Κομμένα ή γερά φτερά, όλα να τα ζεστάνει

κι ελπίδες, όνειρα, χαρές, να βγάλει στο σεριάνι

Κι αν φέτος την Πρωτομαγιά δεν πλέξουμε στεφάνι,

υγεία όλοι αν έχουμε,αυτό και μόνο φτάνει

Βόλτα να πάμε στης ψυχής το όμορφο μπαλκόνι

και νοερά ας κόψουμε κόκκινη ανεμώνη

Ας τρέξουμε ολόγυρα με της ψυχής τα μάτια

στον κόσμο,  που ο άνθρωπος τον έκαμε κομμάτια 

Κι ύστερα ας γεμίσουμε  μ' υπομονή και θάρρος,

μέχρι να φύγει μακριά των ώμων μας το βάρος

Και να θυμόμαστε..."Οι στιγμές φεύγουν και δε γυρνάνε,

γι' αυτό και με τα βάσανα, πάλι η ζωή γλυκιά 'ναι

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 1 Μαἰου 2020) 

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΣ

«Κατά την παραμονή του Μαΐου, ήτοι την 30η Απριλίου προς το εσπέρας, προετοίμαζαν τον Μαγιολύτην όστις οφείλει να περιέχει από το Σαραντοδέντρι (από 40 δέντρα καρπούς και άνθη), ασφαλέστατον δε και πρωτεύον προς τούτο θεωρείται το μέλι, διότι αι μέλισσαι ουχί μόνον εκ 40 δένδρων, φυτών και ανθέων περισυλλέγουσι το μέλι, αλλ’ εκ χιλιάδων […] Ο πολτός ούτος, ο εκ σαρανταδέντρου παραχθείς, πιστεύεται υπό των προληπτικών ότι έχει την ιδιότητα να διαλύει και απαλλάττει τους μαγευθέντας, διό και μαγιολύτης ονομάζεται (διότι διαλύει μαγείας). Εκ του υπολειφθέντος εν τη λεκάνη πολτού, φιλοδωρούνται και πάντες οι προς επίσκεψιν της οικογενείας ταύτης καθ’ όλην την ημέραν ελθόντες». Από το αρχείο του Παύλου Βλαστού τα παραπάνω, με αφορμή την Πρωτομαγιά, που έφτασε κι εφέτος “με βήμα ταχύ” όπως λέει σ’ ένα ποίημά του ο Ιωάννης Πολέμης, που μας καλεί να τον προϋπαντήσουμε στην εξοχή. Ούτε η φανιά της φανιάς του κορωνοϊού την εποχή που το έγραφε. Τελευταίο κακής εσοδείας φρούτο… ο αναθεματισμένος που μας έχει ακόμα κλεισμένους στα σπίτια μας. Eνας… μαγιαλύτης μας χρειάζεται. Εν πάση περιπτώσει καλό μήνα και καλή λευτεριά!

«Πρωτομαγιά μέρα γιορτής γιορτάζουν τα λουλούδια/ κι όλα μαζί μας τραγουδούν του έρωτα τραγούδια». Μια απ’ τις μαντινάδες που μου είχε στείλει για την ημέρα και μπήκε “Στα πεταχτά” πριν από κάποια χρόνια, ο αξέχαστος Ηλίας Σταματάκης. Ημέρα των λουλουδιών, αλλά και ημέρα των εργατών, ημέρα ιστορικής τιμής και μνήμης, η Πρωτομαγιά, μην ξεχνιόμαστε. Κόκκινη απ’ το αίμα που έχει χυθεί στους αγώνες των εργαζομένων η σημερινή ημέρα. Κόκκινη απ’ το αίμα και των 200 Ελλήνων κομμουνιστών πατριωτών που εκτελέστηκαν απ’ τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής στην Καισαριανή το 1944. «Οκτώ ώρες δουλειά, οκτώ ώρες ελεύθερος χρόνος, οκτώ ώρες ύπνο», το αίτημα των απεργιακών κινητοποιήσεων στο Σικάγο το 1866. «Πάλης ξεκίνημα, νέοι αγώνες/ λευτεριάς λίπασμα οι πρώτοι νεκροί», όπως επιμένει να μας λέει με τους στίχους του ο Αλέκος Παναγούλης που βρέθηκε νεκρός από τροχαίο(;) στα 37 του χρόνια την Πρωτομαγιά του 1976.

«Πιάνω την άνοιξη με προσοχή και την ανοίγω:/ Με χτυπάει μια ζέστη αραχνοΰφαντη/ ένα μπλε που μυρίζει ανάσα πεταλούδας/ οι αστερισμοί της μαργαρίτας όλοι αλλά/ και μαζί πολλά σερνάμενα ή πετούμενα/ ζουζούνια, φίδια, σαύρες, κάμπιες και άλλα/ τέρατα παρδαλά με κεραίες συρμάτινες/ λέπια χρυσά λαμέ και πούλιες κόκκινες/ θα ’λεγες, έτοιμα όλα τους να παν/ στο χορό των μεταμφιεσμένων του Aδη». Το ποίημα “Πρωτομαγιά” του Οδυσσέα Ελύτη.

ΚΟΡΩΝΟΙΚΑ ΣΤΑ ΠΕΤΑΧΤΑ

Ένα πρωτομαγιάτικο στεφάνι στην πόρτα της πατρίδας για τον εξορκισμό κάθε κακού, πάντα ζητούμενο. Eνα στεφάνι ενότητας και αποφασιστικότητας, ένα στεφάνι του “εμείς”. Ιδιαίτερα σήμερα. Τα δύσκολα, ύστερα απ’ την κατοχή του κορωνοϊού, τώρα, κατά κοινή παραδοχή, αρχίζουν. Μαζί επί κορωνοϊού, μαζί και μετά κορωνοϊό. Στον αιώνα τον άπαντα μαζί ως ωραίοι Ελληνες, στις δυσκολίες που έρχονται.

«Το βρήκε ο Τραμπ το φάρμακο, ένεση με χλωρίνη/ θα κάνουμε για τον ιό, κανείς για να μη μείνει». Από τον φίλο ιερωμένο, μέσω κινητού, όπως πάντα, η μαντινάδα. Μηδέ του ίδιου του Πλανητάρχη, εξαιρουμένου, πάτερ ή μήπως εξαιρείται η εξοχότης του;

Από το “μένουμε σπίτι” στο “μένουμε ασφαλείς”, μας πήρε 40 περίπου μέρες. Από το “μένουμε ασφαλείς” στο “επιστρέφουμε στην κανονικότητα όπως την ξέραμε”, ξεχάστε το. Ο κορωνοϊός ήρθε για να μείνει και για να επιβάλει, πριν τον νικήσουμε με κάποιο εμβόλιο, μια νέα κανονικότητα. Ισως και να είναι καλύτερη, ποτέ δεν ξέρεις. Πάντα πάντως η ισχύς της αρχαίας ρήσης: Ουδέν κακόν, αμιγές καλού…

«Πονώ…/ Στον ενεστώτα της οριστικής/ στο πρώτο ενικό του πρόσωπο/ με τ’ αναπόφευκτα αποσιωπητικά./ Τυχαία η επιλογή του ρήματος -/ το όμικρον και το ωμέγα τα φωνήεντά του-/ ενώ ο κορωνοϊός δίνει μάχη οπισθοφυλακών/ σχεδιάζοντας, ωστόσο την επάνοδό του./ Αλλο πονώ κι άλλο πονείς, πονεί, πονούμε, πονείτε, πονούν.// Δυσβάστακτο, μέγα για τον καθένα,/ το βάρος που σηκώνει/ το ωμέγα/ η κατάληξη του ρήματος. Το ποίημα “Το βάρος του ωμέγα” του γράφοντος, από την ανέκδοτη ποιητική του συλλογή (“Ιχνηλατώντας”).

http://www.haniotika-nea.gr/tis-protomagias/

ΧΡΥΣΑ

ΜΕΡΑ ΜΑΓΙΟΥ ΜΟΥ ΜΙΣΕΨΕΣ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟΝ ΜΟΥ ΤΕΚΝΟΝ

Γράφει η Χρύσα Κακατσάκη

Αν για τους Έλληνες  το Πάσχα νικά κατά κράτος τα Χριστούγεννα, είναι γιατί στο συλλογικό ασυνείδητο επιβιώνουν  αρχετυπικές  μνήμες και αρχέγονοι μύθοι, όπως του Άδωνη και της Περσεφόνης, στενά συνυφασμένοι με τον αέναο κύκλο της φύσης. Η θεά Δήμητρα, καθισμένη στην Αγέλαστο Πέτρα,  αναζητά γοερά και απεγνωσμένα την εξαφανισμένη κόρη. Αιώνες αργότερα, μια μάνα θεού στρέφει το θολωμένο βλέμμα ψηλά, παρακολουθώντας το γιο της να ξεψυχάει. Στην απορία της  Ω γλυκύ μου έαρ πού έδυ σου το κάλλος  θα ακουστεί σαν μακρινός αντίλαλος  η απάντηση από μια απλή γυναίκα. Μέρα Μαγιού μου μίσεψες, μέρα Μαγιού σε χάνω, άνοιξη γιε π’ αγάπαγες κι ανέβαινες απάνω. Η Παναγία και η μάνα του σκοτωμένου διαδηλωτή Τάσου Τούση στις ματωμένες απεργίες το Μάη του ’36  έσμιξαν  μέσα από τον πόνο και την ποίηση. Τα αντανακλαστικά του Γιάννη Ρίτσου λειτούργησαν  ακαριαία, βλέποντας σε φωτογραφία  του Ριζοσπάστη έναν ασάλευτο μαύρο όγκο πάνω στην άσφαλτο. Ο «Επιτάφιος» γράφεται σε τρεις μέρες μέσα με το συναίσθημα να ξεχειλίζει,  αλλά οικοδομείται σε γερά λογικά θεμέλια, που αντιστοιχούν σχεδόν επακριβώς στα ψυχαναλυτικά στάδια του πένθους,  Το γεγονός του θανάτου και η αποδοχή του,  πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω. Ο θυμός για την απώλεια  που εξωτερικεύεται με τρυφερό παράπονο.  Πού πέταξε τ' αγόρι μου; πού πήγε; πού μ' αφήνει; Χωρίς πουλάκι το κλουβί, χωρίς νεράκι η κρήνη. Η διαπραγμάτευση, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να επανέλθει η τάξη. Σήκω γλυκέ μου αργήσαμε ψηλώνει ο ήλιος, έλα. Η προσμονή της  Ανάστασης. Να 'χα τ’ αθάνατο νερό ψυχή καινούργια να `χα, να σου 'δινα να ξύπναγες για μια στιγμή μονάχα  και η πίστη πως η θυσία  του θα δικαιωθεί. Τώρα οι σημαίες σε ντύσανε. Παιδί μου, εσύ, κοιμήσου και ‘γω τραβάω στ' αδέρφια σου και  παίρνω τη φωνή σου.

Οι στίχοι του Ρίτσου αρδεύονται από τα νάματα των δημοτικών τραγουδιών και τα μανιάτικα μοιρολόγια που του είναι ιδιαίτερα  οικεία. Κάτω από τον δεκαπεντασύλλαβο στεγάζονται οι ανάσες και οι αναστεναγμοί της φύσης. Και μου ‘δειχνες τη θάλασσα να φέγγει πέρα λάδι και τα δεντρά και τα βουνά στο γαλανό μαγνάδι. Με ανάλογο τρόπο στα «Εγκώμια» της Μ. Παρασκευής η θλίψη διαχέεται σ’ όλη την πλάση.   Ηλλοιούτο πάσα κτίσις, πάθει τω σω. Στους δρυμούς της επιθανάτιας αγωνίας συμπάσχουν πουλιά και ζώα, άνθρωποι και άγγελοι. Και αγγέλλων στρατιαί εξεπλήττοντο, αδυνατώντας να συλλάβουν τα όρια μεταξύ θνητότητας και αθανασίας. Η οδύνη τους  σωματοποιείται. Κοινή η μπηγμένη ρομφαία. Τέτρωμαι δεινώς και σπαράττομαι τα σπλάχνα Λόγε /και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα  σπλάχνα

Κι όταν ο θρήνος καταλαγιάζει ίδια η οργή για τους θύτες: Ους έθρεψε το  μάννα, φέρουσι τω Σωτήρι χολήν άμα και όξος. Ω της παραφροσύνης και της χριστοκτονίας της των προφητοκτόνων/

Ω, γιε μου, αυτοί που σ’ έσφαξαν σφαγμένα να τα βρούνε

τα τέκνα τους και τους γονιούς και στο αίμα να πνιγούνε.

Ο Ρίτσος γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ μαρξισμού και θρησκευτικότητας,  όπως συμφιλιώνεται στο Χριστό η θεϊκή με την ανθρώπινη υπόσταση. Ωστόσο, η αριστοτελική λύση του δράματος δίνεται με ένα καθολικό αίτημα. Λαώ σου σωτηρίαν δώρησαι ση εγέρσει/ Εμείς κρατάμε όλη τη γης στ’ αργασμένα μπράτσα. Οι  χαροκαμένες μάνες  δεν είναι πλέον η Μαρία από τη Ναζαρέτ και η Κατίνα από το Ασβεστοχώρι. Είναι οι δυο γυναίκες  που σηκώνουν στις πλάτες τους τα θεία πάθη της χριστιανοσύνης και τους καημούς της Ρωμιοσύνης αντίστοιχα.

Κακατσάκη Χρύσα

https://www.pancreta.gr/voices.php?p=12529

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΜΕΡΑ ΤΩΝ ΛΟΥΛΟΥΔΙΩΝ

«Xύσε φωτιά στο λάδι/ και φωτιά στο στήθος./ Δεν είναι φρόνιμη γωνιά η παλαίστρα της ψυχής./ Η τύχη παίρνει ένα παράξενο φως στης φουσκοθαλασσιάς τα χαμομήλια./ Σώζει το χρόνο ανοίγει διάπλατα τα φύλλα των δρυμών./ Τόσο που η καρδιά του επαίτη σφίγγεται/ Τα ρόδα του πετούν αγκάθια για τους χορτασμένους/ Τα ρόδα του μυρίζουν αιωνιότητα/ Τα ρόδα του κρύβουνε στις ίνες/ έντιμο αίμα που ζητάει εκδίκηση». Από την ποιητική συλλογή του Οδυσσέα Ελύτη “Ηλιος ο πρώτος”. Μάιος από σήμερα… Καλό μήνα!
Ημέρα των λουλουδιών που κι αν την έχουν υμνησει οι ποιητές μας, με πρώτο τον Διονύσιο Σολωμό, η Πρωτομαγιά. «Του Μαγιού ροδοφαίνεται η μέρα,/ που ωραιότερη η φύση ξυπνάει και την κάνουν λαμπρά και γελάει/ πρασινάδες αχτίνες, νερά!» μας λέει και μας καλεί να χαρούμε «του χρόνου τη νιότη» όλοι «άνδρες, γέροι γυναίκες, παιδιά». Και ημέρα των εργατών μα και γενικότερα ημέρα ιστορικής τιμής και μνήμης αυτή η μέρα, όμως, μην ξεχνιόμαστε. Κόκκινη απ’ το αίμα που “χύθηκε” στους αγώνες των εργατών του Σικάγου που ξεσηκώθηκαν απαιτώντας “οκτώ ώρες δουλειά, οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες ύπνο”, αλλά και άλλων εργαζομένων. Κόκκινη απ’ το αίμα των δολοφονημένων καπνεργατών τον Μάη του 1936, στη Θεσσαλονίκη. Κόκκινη απ’ το αίμα των 200 Ελλήνων πατριωτών που εκτελέστηκαν απ’ τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής το 1944. Κόκκινη απ’ το αίμα του Γρηγόρη Λαμπράκη που δολοφονήθηκε απ’ το παρακράτος τον Μάη του 1963. Κόκκινη απ’ το αίμα του Αλέκου Παναγούλη, που σκοτώθηκε σε τροχαίο το 1976…
Ενα πρωτομαγιάτικο στεφάνι και στην πόρτα της πατρίδας, σήμερα, το ζητούμενο. Ενα στεφάνι ενότητας, αλλά και αποφασιστικότητας. Πολλοί και διάφοροι οι δαίμονες που μας έχουν τριγυρίσει. Ανάμεσά τους κι αυτοί που υφέρπουν στις φλέβες μας και μας απειλούν με αφανισμό…

Η Πρωτομαγιά στη λαϊκή μας παράδοση

«Κατά την παραμονήν του Μαΐου, ήτοι την 30η Απριλίου προς το εσπέρας, προετοίμαζαν τον Μαγιολύτην όστις οφείλει να περιέχει από το Σαρανταδέντρι (από 40 δέντρα καρπούς και άνθη), ασφαλέστατον δε και πρωτεύον προς τούτο θεωρείται το μέλι, διότι αι μέλισσαι ουχί μόνον εκ 40 δένδρων φυτών και ανθέων περισυλλέγουσι το μέλι, αλλ’ εκ χιλιάδων […] Ο πολτός ούτος, ο εκ σαρανταδένδρου παραχθείς, πιστεύεται υπό των προληπτικών ότι έχει την ιδιότητα να διαλύει και απαλλάττει τους μαγευθέντας, διό και μαγιολύτης ονομάζεται (διότι διαλύει μαγείας). Εκ του υπολειφθέντος εν τη λεκάνη πολτού, φιλοδωρούνται και πάντες οι προς επίσκεψιν της οικογενείας ταύτης καθ’ όλην την ημέραν ελθόντες…». Από το αρχείο του Παύλου Βλαστού.
Μήνας των αντιφάσεων στη λαϊκή συνείδηση γενικότερα ο Μάιος. Μήνας της ζωής. αλλά και μήνας του θανάτου. Δύσκολος μήνας “γιατί είναι γεμάτος δαιμόνους”. Οπλο των ανθρώπων για την αντιμετώπισή τους το στεφάνι. Αυτό θα προστατέψει το σπιτικό τους την πιο κρίσιμη περίοδο του χρόνου και όπως γράφει ο Νίκος Ψιλάκης στο βιβλίο του “Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη”, «δεν θ’ αφήσει τα κακά πνεύματα που το απειλούν να εισχωρήσουν».
Η ψευδο-ηροδότεια βιογραφία του Ομήρου μας διασώζει και τα λόγια που τραγουδούσαν τα παιδια καθώς περιέφεραν την “ειρησιώνη (ένα είδος πρωτομαγιάτικου στεφανιού των αρχαίων Αθηναίων). Ερχόμαστε στο σπίτι ενός πλούσιου νοικοκύρη. Αφήστε τις πόρτες ανοιχτές γιατί μπαίνει ο Πλούτος και μαζί του η Χαρά και η Ειρήνη. Να ’ναι πάντα γεμάτα τα σταμνιά του και στη σκάφη του ζυμώματος το ζυμάρι να φουσκώσει ψηλά. Ο γιος του σπιτιού να παντρευτεί και η κόρη να υφάνει ένα πανώριο υφαντό (μτφρ. Ι. Κακριδή) Πηγή www.madata.gr

Χανιώτικα νέα (1.5.2018)