ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ, ΕΚΕΙ

Η ΚΡΗΤΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΨΙΛΑΚΗ

Φωτογραφία : NΊκος Ψιλάκης

«Μπαίνω στον δρόμο, λοιπόν· αμέτρητες φορές έχω κινήσει για κάθε γωνιά της Κρήτης, μα κάθε φορά έχω κάτι καινούργιο να δω και κάτι καινούργιο να μάθω. Άργησαν οι αρχαιολόγοι πολύ ν’ ανακαλύψουν τη σαγήνη των δρόμων. Έψαξαν πρώτα για χρυσάφια κι ανάκτορα, σκάλισαν τα κόκαλα και διάλεξαν τα αρχαία κτερίσματα κι άφησαν τις μπουλντόζες να καταπίνουν τ’ αρχαία μονοπάτια. Στους αρχαίους δρόμους ν’ αναζητάς την ουσία του κόσμου, λένε οι μέσα μου φωνές, εκείνοι θυμούνται τα βήματα των προγόνων· είναι τα δίκτυα που έφεραν κάποτε κοντά τους ανθρώπους, πριν αρχίσουν ν’ αγκομαχούν τα πρώτα αυτοκίνητα στους κάμπους και στα ψηλώματα.

Το νοερό μου ταξίδι γίνεται τώρα εποχή καραντίνας θυμίζω, σαν σχέδιο πάνω στον χάρτη. Σημαδεύω τοπία και χαράσσω διαδρομές. Θα σταματήσω ξανά εκεί που σταμάτησα κάποτε, θέλω να χορτάσω τις αφηγήσεις της γης μου, να μπω τρεχάτος μέσα στις μικρές ιστορίες, να ταυτιστώ με τους ήρωες των παιδικών μου παραμυθιών, να βαδίσω ξανά και ξανά μέχρις εκεί που δεν φτάνει το μάτι». Από το κείμενο “Ταξίδι νοερό στην Κρήτη της καρδιάς μας”, του Νίκου Ψιλάκη στο τελευταίο (96) τεύχος του περιοδικού ΥΠΕΡΧ* των Super Market ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗ.

Η Κρήτη του Νίκου Ψιλάκη… Η Κρήτη τού πιο σημαντικού σημερινού συγγραφέα της. Όπως την έχει απαθανατίσει στις δεκάδες των βιβλίων του, στις εκατοντάδες των άρθρων του, στις χιλιάδες των σελίδων που γέμισε με την πένα του γι’ αυτήν. Η Κρήτη των “Λαϊκών Τελετουργιών” για παράδειγμα. Η Κρήτη των “Μοναστηριών” της. Η Κρήτη που ταξιδεύει στον “Οίνωπα Πόντο” της -του. Η Κρήτη της “ελιάς”, της δάφνης και της αρίγανης. Η Κρήτη της μυθολογίας της Ιστορίας και του Λαϊκού της πολιτισμού. Η Κρήτη όπως την “ανασταίνει” στα πολυσέλιδα μυθιστορήματά του που διαβάζονται απνευστί. Στα “Δυο φεγγάρια δρόμο”, στην “Πολυφίλητη” και στις “Θάλασσες που σωπαίνουν”. Η Κρήτη της καρδιάς του. Η Κρήτη που σηκώνει, σαν άλλος Ανταίος στους ώμους του, την “Κρητική ματιά”, υπηρετώντας και ατενίζοντας το μέλλον της. Και όπως επιμένει να την παρουσιάζει χρόνια τώρα στο περιοδικό ΥΠΕΡΧ*, που διανέμεται δωρεάν -και αν είναι άξια εύφημης μνείας τα Σούπερ Μάρκετ “Χαλκιαδάκη” γι’ αυτό!

«Φωτογραφήματα» (“Δικό μας ό,τι αγαπήσαμε”, “Κάθε χρόνο γεννιέται ο Χριστός”, “Είχε βρέξει εκείνη τη μέρα…”, “Να μη στερέψεις το απόσταγμα της Ομορφιάς, την Αρμονία από τα μάτια μου”, “Η Γραμματική της μοιρασιάς”, “Έργα του τροχού”), “Ταξίδι νοερό στην Κρήτη της καρδιάς μας”, “Οι Βούργιες των Κρητικών”, “Τα πιο ερωτικά πρωτοχρονιάτικα κάλαντα”, “Σταφυλίνακας, ο σταφυλίνος των αρχαίων”, “Γιάννης Ξυλούρης: ζωντανός θρύλος της κρητικής μουσικής”… Οι τίτλοι κάποιων απ’ τα “ψιλάκεια” κείμενα, που μαζί με τις καταπληκτικές “ψιλάκειες” φωτογραφίες φιλοξενούνται στις 80 μεγάλου σχήματος, ιδιαίτερα επιμελημένες σελίδες του περί ου ο λόγος τεύχους. Αναζητήστε το!

«Δεν ήταν μονάχα λόγια τούτο το νοερό μου ταξίδι. Πρόταση είναι… Τώρα που αρχίζει ν’ αχνοφέγγει η ελπίδα, ας ανασκουμπωθούμε. Κι όταν θα έρθουν οι καλύτερες μέρες ας ξαναγνωριστούμε με την Κρήτη…».
Ο επίλογος του κειμένου που “στήριξα” την “στάση” μου. «Απ’ ό,τι κάλλη έχει ο άνθρωπος, τα λόγια έχουν τη χάρη/ να κάμουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει…». “Ψελλίζω” κι εγώ “σαν μετάληψη στην ομορφιά”, μαζί μ’ εσένα, αποκλειστικά, ωστόσο, για σένα, αυτούς τους στίχους από τον “Ερωτόκριτο”, Νίκο Ψιλάκη!

ΚΟΡΩΝΟΪΚΑ ... ΣΤΑ ΠΕΤΑΧΤΑ

Του… χιονιού και οι τρεις σημερινές, υπέροχες, όπως πάντα μαντινάδες της Νεκταρίας Θεοδωρογλάκη. «Να ήτανε ο κορωνιός φίλοι μου σαν το χιόνι/ τη μία μέρα στρώνει το,/ την άλλη μέρα λιώνει», μας λέει στην πρώτη. Για να συνεχίσει στη δεύτερη: «Θα ‘θελα με χιονάνθρωπο, ο κορωνιός να μοιάσει/ να λιώσει την αυριανή την ώρα που θα λιάσει». Και να καταλήξει στην τρίτη: «Για μια στιγμή ο κορωνιός, να έμοιαζε με χιόνι/ ο πόλεμος με τον ιό ντελόγο να τελειώνει». Να ‘σαι καλά Νεκταρία!

Απορία μιας γιαγιάς στη Σαμοθράκη (όπως μου τη μετέφερε η Ευδοκία που της τη… μετέφεραν από το νησί της προχθές): Ποιανού είναι παιδί μου αυτός ο γιος που λιέται από δω κι από κει κι έχει κάνει άνω κάτω τον κόσμο; Καλά δεν έχει μάνα να τον αναμαζώξει στο σπίτι τους; Λιέται στα σαμοθρακίτικα σημαίνει γυρίζει από δω κι από κει. Μάλιστα!

«Έχω ένα όνειρο, ένα τραγούδι για ν’ αντέχω…/ με ένα θαύμα παραμυθιού,/ ακόμα κι αν αποτύχω…/ Πιστεύω στους αγγέλους./ Κάτι καλό σε ό,τι βλέπω/ Πιστεύω στους αγγέλους./ Όταν είναι η στιγμή για μένα/ θα περάσω το ποτάμι,/ έχω ένα όνειρο…/ και ο προορισμός μου το κάνει ν’ αξίζει τον κόπο…/ Σπρώχνοντας μέσα στο σκοτάδι/ ακόμα ένα μίλι/ ακόμα άλλο ένα…/ Πιστεύω στους αγγέλους./ Κάτι καλό σε ό,τι βλέπω…/ Θα διασχίσω το ποτάμι,/ έχω ένα όνειρο». Το γνωστό, εμπνευσμένο από τα λόγια του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, χαριτωμένο τραγουδάκι (εδώ σε μετάφραση) μου έστειλε τις προάλλες, μέσω Viber η καλή μου φίλη φιλόλογος – συγγραφέας Γεωργία Βαμβουνάκη. Ό,τι καλύτερο εν μέσω πανδημίας. Έχω ένα όνειρο… Όλοι εξακολουθούμε να έχουμε όνειρα. Δεν σε φοβούμαστε κορωνοϊέ!

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 19.2.2021) 

https://www.haniotika-nea.gr/i-kriti-toy-nikoy-psilaki/

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ: Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΑΜΠΑΝΑΣ

«Τοπίο ελληνικό. Με τα σημάδια της ιερότητος, με τα σημάδια του χρόνου. Ενα κυπαρίσσι, μια καμπάνα, ένας κόσμος ολόκληρος γαντζωμένος στη μνήμη. Το σκοινί δεμένο στον κορμό του δέντρου, κάποιος περαστικός θα θελήσει ν’ ακούσει τον ήχο που άλλοτε θυμίζει λαμπρό πανηγύρι κι άλλοτε ξόδι. Τοπίο ελληνικό. Μικρό απόσπασμα του μεγάλου μας όλου. Οσο χρειάστηκε για να γεμίσει το κάδρο. Μα είναι φορές που μια μικρή λεπτομέρεια μπορεί να πει περισσότερες λέξεις απ’ όλα όσα βλέπει το μάτι τριγύρω. Τοπίο ελληνικό. Λιτό μα και όμορφο μέσα στην απλότητά του. Ετσι γιατί ο άνθρωπος αφήνει τα σημάδια του στον χώρο. Τον ιεροποιεί μ’ ένα ταπεινό ξωκλήσι, με μια καμπάνια. Ας ακούσομε τη φωνή της». Νίκος Ψιλάκης “Μικρό απόσπασμα του μεγάλου μας όλου”.

Ένα απ’ τα κείμενα που υπογράφει στο τελευταίο (με αρ. 85 τεύχος) του ΥΠΕΡ Χ (του περιοδικού των S/M Χαλκιαδάκη) ο και σύμβουλος της έκδοσής του, κορυφαίος σήμερα Κρητικός συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης και το παραπάνω. Εν είδει σχολίου σε μια φωτογραφία. Ενα απ’ τα πολλά κείμενα σε μια απ’ τις πολλές φωτογραφίες. Στάση κρη(ι)τικής ματιάς, στάση ελληνοσύνης, με τον συγγραφέα των “Κρητικών Λαϊκών Τελετουργιών” και των “Κρητικών Μοναστηριών” της “Πολυφίλητης” και των άλλων κρητικών μυθιστορημάτων του, του Ποιητή του “Οίνοπα πόντου” και των πολλών άλλων “συγγραμμάτων” του, σε ρόλο ξεναγούντος παιδαγωγού. Μια απ’ τις “Στάσεις” στις 78 έγχρωμες, μεγάλου σχήματος, ιδιαίτερα επιμελημένες σελίδες που σε προ(σ)καλούν για ανάγνωση…

”Σ/Μ Χαλκιαδάκης: Ξεφυλλίζοντας το οικογενειακό μας άλμπουμ”, “Φωτογραφήματα: Φωτογραφίες και κείμενα:” Νίκος Ψιλάκης, “Γιατί αρνιά της Κρήτης;”, “Ιρις cretica, ο κρητικός άγγελος της άνοιξης”, του Νίκου Ψιλάκη, “Τα νέα μας”, “Μια φωτογραφία – ένα ποίημα” (Φωτογραφίζει και επιλέγει η Εφη Ψιλάκη), “Ιταλοί ναύτες σώζουν αμάχους Κρητικούς” του Νίκου Ψιλάκη, “Λαγουδόχορτο, η εκλεκτή τροφή των λαγών”, του Νίκου Ψιλάκη, “Οι αμαζόνες της Κρήτης”, του Νίκου Ψιλάκη, “Τα θαλασσινά λιβάδια” του Δημήτρη Πουρσανίδη, “Είναι μια από τις παλιότερες φωτογραφίες που τυπώθηκαν στην Κρήτη”, του Νίκου Ψιλάκη, “Ενα κρητικό χωριό, μια ”μετα-βάφτιση” και ένα δημοτικό τραγούδι” του Γιώργου Δρακωνάκη, “Το κατράμι και τα πισσοκάμινα της Κρήτης” του Γιώργου Μανιαδάκη και “Το φανέρωμα της καινούργιας ζωής” (Φωτογραφία του Γ. Δραμουντάκη. Τα περιεχόμενα του περί ου ο λόγος τελευταίου τεύχους του “ΥΠΕΡ Χ” που διανέμεται δωρεάν από τα καταστήματα της Εταιρίας. Ενός ακόμα συλλεκτικού τεύχους, το οποίο μου κράτησε συντροφιά ένα ολόκληρο πρωινό, για 5 περίπου ώρες τις προάλλες… Αναζητήστε το! Και για ν’ ακούσετε τη φωνή της καμπάνας, όπως την άκουσα εγώ να παίζει διπλοκάμπανο. Αφού πρώτα δείτε τον γέρο – Κρητικό στο εξώφυλλο «να γελά με τα μάτια» μια μέρα γιορτής, πριν απ’ τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, ανάμεσα στ’ άλλα μέλη της οικογένειάς του… Συγχαρητήρια για την έκδοση στο super market Χαλκιαδάκη. Πάντα ωραίος στο μετερίζι της κρητικής ευθύνης, Νίκο Ψιλάκη!

ΚΟΡΩΝΟΙΚΑ … ΣΤΑ ΠΕΤΑΧΤΑ

Επιστροφή στην “κανονικότητα”, στην λεγόμενη “κανονικότητα”, στη νέα “κανονικότητα”, τέλος πάντων, από την περασμένη Δευτέρα 11 Μαΐου. Γεμάτη “Λαιστρυγόνες”, “Κύκλωπες”, και “Θυμωμένους Ποσειδώνες” τη βλέπω. Δεν θα τους συναντήσεις αν δεν τους “κουβανείς μες στην ψυχή σου”, μας λέει στην “Ιθάκη” του ο Κ.Π. Καβάφης. Ελα, όμως, που τους “κουβανούμε” και η ψυχή μας “τους στήνει εμπρός” μας, στο κάθε μας βήμα.

Ευκαιρία έψαχνε κι ευκαιρία βρήκε κατά που φαίνεται να βάλει απ’ το παράθυρο η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως τον “ηλεκτρονικό επιθεωρητή” στις αίθουσες διδασκαλίας; Για «παράνομη, αντιπαιδαγωγική, αντικοινωνική και αψυχολόγητη απόφαση», κάνει λόγο σε άρθρο του στην εφ. “Πελοπόννησος”, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών, Σήφης Μπουζάκης…

«Από τις αγκαλιές και τις χειραψίες/ στα με αγκώνες σκουντήματα./ Με σκουντάς, σε σκουντώ…/ Σε σκουντώ, με σκουντάς…/ Σκουντιόμαστε!/ Δεξί με δεξί επιτρέπεται./ Αριστερό με αριστερό, επιτρέπεται./ Δεξί με αριστερό επιτρέπεται./ Οι καλυμμένοι αγώνες/ η μόνη προϋπόθεση./ Ωστόσο το πλάτη με πλάτη παραμονεύει/ ενώ οι γυμνές παλάμες/ επιμένουν να ονειρεύονται/ την ηδονή της επαφής». Το ποίημα “Το όνειρο των χεριών” του γράφοντος (Από την ανέκδοτη ποιητική συλλογή “Ιχνηλατώντας”)

."Χανιώτικα νέα". Παρασκευή 15.5.2020)

http://www.haniotika-nea.gr/nikos-psilakis-i-foni-tis-kampanas/

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ

               ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΚΑΤΣΑΚΗ* 

"Αρπάζουμε στις χούφτες μας το σκοτάδι

και πασχίζουμε να το κάνουμε φως"

Ξέρω πως είναι δύσκολο να μιλά κανείς για την ποίηση, καλύτερα να την απολαμβάνει, να προσπαθεί ν' αποκρυπτογραφεί τους κώδικες των ποιητών και ν' ανακαλύπτει, μέσα από τη μαγεία των λέξεων, ακόμη και τον ίδιο τον εαυτό του. 

Ίσως να ήταν καλύτερα να μην ακουστούν απόψε λόγια δικά μου· να δίναμε τον λόγο στην ποίηση, μονάχα στην ποίηση, εκείνη γνωρίζει καλά να ξεδιπλώνει το άρρητο και να φανερώνει το μη ορατό. Ίσως να ήταν καλύτερα, λοιπόν, να αφεθούμε κι απόψε στη δική της σαγήνη, να την αφήσομε ν' αποκαλύψει τον κόσμο ενός ποιητή που με σεμνότητα και ήθος καταθέτει τον οβολό της ψυχής του τώρα και σχεδόν μισόν αιώνα στο μεγάλο αποθετήριο του πολιτισμού μας. Βαγγέλης Κακατσάκης ονομάζεται ο ποιητής, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Κρήτη, σε τόπους μνήμης και χώρους όπου ακόμη ακούγεται η μουσική των λέξεων σε μιαν απόλυτη συμφωνία με τη μουσική της φύσης. Αυτήν τη μουσική αφουγκράστηκα κι εγώ, με τους δικούς του στίχους ταξίδεψα, κι αυτό το ταξίδι θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας απόψε.  

Ευχαριστώ τον αγαπητό φίλο, τον ποιητή Βαγγέλη Κακατσάκη, που μου έδωσε την ευκαιρία ν' αναφερθώ, έστω και με λόγια φτωχά, στην ποιητική του διαδρομή. Δεν θα πω πολλά. Θα προσπαθήσω μονάχα να ψηλαφίσω, ν' ακουμπήσω με σεβασμό ένα σπουδαίο ποιητικό έργο, μια και είναι μάλλον αδύνατο να προχωρήσω σε μια συνολική θεώρησή του· άλλωστε, κάθε σελίδα και κάθε πτυχή του θα μπορούσε ν' αποτελέσει και θέμα ιδιαίτερης μελέτης.

 Τον ευχαριστώ, ακόμη, γιατί μου πρόσφερε την ευκαιρία να διαβάσω ολόκληρο το έργο του και, μάλιστα, ταξινομημένο χρονολογικά, να παρακολουθήσω την εξελικτική του διαδρομή, την πορεία του σε δύσβατα μονοπάτια και σε δρόμους που δεν υπήρχαν, δηλαδή σε δρόμους που ανοίγουν οι ποιητές. Έτσι γίνεται πάντα. Έχοντας τη θεία δωρεά να προσεγγίζουν τις άδηλες πλευρές του κόσμου, οι ποιητές μπορούν να πλάθουν και ν' αναπλάθουν το ζυμάρι της μνήμης, να πλάθουν και ν' αναπλάθουν τον ίδιο τον κόσμο. 

Είναι ευτυχισμένοι οι τόποι που γεννούν ποιητές. Μέσα από την αρμονία του λόγου διασώσουν την ιδιοσυστασία τους, όπως διασώζουν και τα χαρακτηριστικά τα οποία διαμόρφωσαν εν τέλει την οπτική του πνευματικού δημιουργού, δηλαδή την ουσία του ίδιου του πολιτισμού τους. Και ο Κακατσάκης ξέρει να διαλέγεται με τον τόπο, ακόμη και όταν δεν είναι ορατό με μια πρώτη ματιά, ο τόπος είναι παρών σ' έναν αέναο διάλογο με φωνές που μπορεί και να μην εκφράζονται με φθόγγους. Είναι τα πράγματα που δεν μπορούν να ειπωθούν αλλιώς παρά μόνο με ποίηση:

Αν δεν δώσετε εντολή 

να σταματήσει το μαγγανοπήγαδο

θα ξεγυμνώσω την ποίηση

απ' τα φανταχτερά φορέματα 

και θα ντύσω τις κραυγές που ενεδρεύουν

στα κυκλάμινα. (Άλογα, 90)

Και την ξεγύμνωσε ο Κακατσάκης την ποίηση από τα φανταχτερά της φορέματα, και της αφαίρεσε τις πομπώδεις λέξεις και τις πομπώδεις εκφράσεις και την έφερε καθαρή σαν τον αποκορωνιώτικο αέρα στα μάτια μας, έτσι που ν' ακούγεται καθαρά η φωνή του κυκλάμινου, έτσι που να βλέπει τον άνθρωπο που κουβαλά μέσα του την έρημο και να προσπαθεί να τον πείσει ότι, μαζί με την έρημο, κουβαλά και τις φοινικιές της. (Άλογα, 89) 

Εκεί που ζητήσαμε τον Θεό 

φύτρωσε ένα λουλούδι, μας λέει, ξεδιπλώνοντας την υπέροχη εικόνα μπροστά μας, έτσι σαν μάθημα, σαν μύηση, ίσως και σαν αποκάλυψη.  

Μεγάλη χαρά να πάρω για πρώτη φορά στα χέρια μου τα Άλογα του Χρόνου, ένα πυκνό βιβλίο 100 σελίδων, τυπωμένο το 1973, στα χρόνια της μεγάλης ορμής και της νιότης, όταν ο ποιητής βλέπει το όνειρο να σταυρώνεται και διαπιστώνει με τρόπο που δεν χωρεί αμφισβήτηση ότι...

Οι άγγελοι ζήτησαν νερό 

κι οι άνθρωποι τους έδιωξαν. 

Δυο φωνές, δυο κόσμοι. Άγγελοι και άνθρωποι. Δεν ξέρω γιατί μου ήρθε στο μυαλό ο σαφής διαχωρισμός της βυζαντινής αγιογραφίας, που τόσο γαληνά μεταφέρθηκε από τον Θεοτοκόπουλο στην Ταφή του Κόμητος Οργκάθ, δυο κόσμοι και δυο τρόποι. 

Ο άλλος άνθρωπος με κοίταζε με τα καρφιά στα χέρια 

έτοιμος να μ' οδηγήσει σε Κρανίου Τόπον. 

Απόψε ήταν της Σταύρωσης

Το χώμα ήταν πολύ υγρό για ν' αντέξει τη θέρμη της. (Άλογα, 13)

Σ' αυτά τα μεστά νοημάτων ποιήματα ο Βαγγέλης Κακατσάκης μεταφέρει όχι μόνο το συναίσθημα, όχι μόνο τη συγκίνηση και την ένταση της ψυχής, αλλά και το βίωμα, και τη στάση ζωής, και όλα εκείνα που τον μεγάλωσαν. Ο ποιητής δεν είναι ο απλός παρατηρητής που κοιτάζει τον κόσμο, είναι ο συμμετέχων, είναι το κύτταρο που πάλλεται, ο σφυγμός της καρδιάς ενός ζώντος οργανισμού που μετρά την ηλικία του σε αιώνες. Κι ας έρχεται κάποτε κάποτε να μας θυμίσει τη συλλογική μας ευθύνη.

Απόψε σκορπίσαμε τη στάχτη που μαζεύαμε τόσα χρόνια. 

Η καρδιά μας δεν άντεξε τη διαφάνεια 

και μάτωσε.  (Άλογα, 17)

Όταν ξεχνάς να μετράς τις ώρες 

οι νύκτες παίρνουν το χρώμα της φθοράς. 

Είναι τα κλάματα μικρών παιδιών. (Άλογα, 62) 

Το πρώτο ποιητικό του βιβλίο, Τα Άλογα του χρόνου, είναι αφιερωμένο στη μούσα του, στην Ευδοκία. Ωστόσο, η Ευδοκία είναι παντού, άλλοτε φανερώνεται μ' ένα παιδιάστικο χαμόγελο του ποιητή, ίσως και δικό της, άλλοτε κρύβεται τάχατες πίσω από εικόνες και λέξεις. Ποίηση είναι και ο έρωτας, ποίηση που δίνει φτερά. 

Βάφτισα την καρδιά μου

στην κολυμπήθρα των ματιών σου. 

Γι' αυτό

τώρα που θα στη μοιράσω 

για αντίδωρο, 

να ξέρεις πως μεταλαβαίνεις

το σώμα και το αίμα της Αγάπης! 

Τα άλλα τρία βιβλία του Βαγγέλη Κακατσάκη - Όταν γίνεις ποίημα, Κάζοβαρ, και Όπως το ψωμί - εκδόθηκαν χρόνια μετά Τα Άλογα του χρόνου. Δεν είναι δύσκολο, όμως, να δει κανείς τη συνέχεια, ίσως και την ωρίμανση του ποιητή που, χωρίς να αλλάζει τους κώδικές του, μπορεί να εστιάζει με περισσότερη επιμονή στη λεπτομέρεια κι αυτήν να τη μεταπλάθει σε ολότητα, ο μικρόκοσμος πλαταίνει και φαρδαίνει για να χωρέσει όλη την ουσία της ζωής και ν' αποδώσει το νόημά της. 

Έτσι, αδιάσπαστος, πορεύεται ο κόσμος, με το κάθε πλάσμα να διατηρεί τον αρχέγονο ρόλο του, με όλους τους ρόλους να συνθέτουν την αρμονία. Έτσι πορεύεται, θαρρώ, κι ο ποιητής, συνθέτοντας τη δική του αρμονία, ο νεαρός ποιητής του '73 που διατηρεί ακόμη στην ψυχή του τον έφηβο, ο ποιητής που συνεχίζει να βλέπει με τα παιδικά του μάτια τον κόσμο, ο ποιητής που μέρα με τη μέρα αρθρώνει τη δική του συμβολική γλώσσα, ο ποιητής που ξέρει ότι το ποίημα βρίσκεται παντού, όπου σταθείς κι όπου κοιτάξεις, ότι η φωνή του κυκλάμινου μπορεί και πρέπει να γίνει ηχώ της δικής του φωνής. 

Όταν άφηνε η μέρα 

την τελευταία της πνοή

σταύρωσαν ένα κυκλάμινο 

επειδή πολύ αγάπησε την ομορφιά. (Κάζοβαρ 10)

Άραγε, υπάρχει ποίηση χωρίς ομορφιά; Υπάρχει ομορφιά χωρίς ποίηση; Ακόμη κι όταν βλέπει τα στεφάνια των ηρώων πεταμένα στις λάσπες ή τα φωτοστέφανα των αγίων ριγμένα στο βούρκο, η ποίηση του Βαγγέλη έχει τον τρόπο ν' ακολουθήσει το φως. Τούτος ο κόσμος είναι μια σύνθεση αντιθέτων, αλλά κι η αρμονία τι είναι; Αναλογίζομαι πόσο δίκιο είχε ο Γουάλας Στίβενς, ο σπουδαίος αυτός Αμερικανός δημιουργός, όταν έγραφε ότι ο ποιητής είναι ο ιερέας του αόρατου. 

Ξάφνιασμα τρομερό που κι κείνο ξυπνά μνήμες η ποιητική παράθεση ενός αριθμού τηλεφώνου. 2, 8, 2, 5, 0, 5, 1. Δάκρυσα, Βαγγέλη, όταν το διάβασα για πρώτη φορά. Ήταν το τηλέφωνο της μητέρας του. Ο ποιητής σχηματίζει τον αριθμό στο καντράν της μνήμης, αλλά το τηλέφωνο δεν απαντά. Η μητέρα έχει ταξιδέψει εκεί που η επικοινωνία των ψυχών δεν χρειάζεται τηλέφωνα. Δάκρυσα, Βαγγέλη, γιατί κάποτε, ασυναίσθητα ίσως, κάλεσα κι εγώ το τηλέφωνο της δικής μου Μεγάλης Απούσας, της Μεγάλης Εσαεί Παρούσας. Όχι δεν είναι μόνον οι αριθμοί που γίνονται ποίημα, είναι οι ψυχές που γίνονται ποίημα, είναι τα νάματα ενός πολιτισμού που από τα γενοφάσκια μας δίδαξε τη συνέχεια, μαζί και την ενότητα του κόσμου. Οι νεκροί δεν είναι απόντες, το αόρατο που συνέχει τους κόσμους είναι ορατό για μας που είδαμε τις γυναίκες να στολίζουν επιταφίους, για τα παιδιά που προσκύνησαν το εικονοστάσι της μνήμης. Και προπάντων είναι ορατό για σένα, ω ποιητή! 

Με πόση αγάπη και πόσο φως προσεγγίζει την αλήθεια της μνήμης ο Κακατσάκης! 

Το ξέρω πως δεν θα σε βρω, μάνα,

Πρέπει όμως να σου δώσω αναφορά, 

λέει κι αναριγά όποιος καταφέρνει να προσεγγίσει το κοινό μας το βίωμα... Δίνομε αναφορά και σ' εκείνους που νομίζομε ως απόντες, η τάξη του κόσμου ορίζεται από τη γραμμή της συνέχειας, αλίμονό μας αν ο κρίκος αποκοπεί, αλίμονο κι αν δεν μπορέσομε να κοιτάξομε στον καθρέφτη του χρόνου και να δούμε τις μορφές που επαναλαμβάνονται, τις αξίες που άλλοτε γίνονται ορόσημα και άλλοτε ποιήματα, αλίμονο αν δεν μπορούμε ν' ακούσομε τις φωνές των προγόνων. Είναι το ποίημα που μετουσιώνεται σε θυμίαμα, το ποίημα που γίνεται βάλσαμο, το ποίημα που αντιστέκεται στην οδύνη της απώλειας, το ποίημα που μετατρέπει την οδύνη σε καρτερία, την καρτερία σε αγάπη, την αγάπη σε φως.

Κάποτε το τηλέφωνο θ' απαντήσει 

θα το ακούσει όπου κι αν βρίσκεται

και θα τρέξει να το σηκώσει η ίδια.

Την ξέρω εγώ καλά τη μάνα μου. 

Αυτός είναι ο ποιητής. Ο άνθρωπος που επικοινωνεί με το άδηλο. Στο ποιητικό του σύμπαν έχουν όλοι και όλα θέση. Ένα λουλούδι, μια σταγόνα της βροχής, ένα δέντρο, μια φωνή, ένα κερί που ανάβει, ένα ποτάμι, ένα φύσημα του ανέμου. Μέσα από απλούς κώδικες, απόλυτα προσιτούς και κατανοητούς από το ευρύτερο κοινό, αναδεικνύονται οι αξίες του πολιτισμού μας, αναδεικνύεται η ουσία του, και ο στίχος διεισδύει βαθιά στην ψυχοσύνθεση ενός λαού μέρος και μέτοχος του οποίου είναι ο ποιητής. Είναι εντυπωσιακή η ευχέρεια με την οποία χειρίζεται τις λεπτές αποχρώσεις αυτού του πολιτισμού ο Βαγγέλης, είναι, παράλληλα, και εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο καταργεί τα όρια ανάμεσα στο αισθητό και το νοητό, το υπερ-αισθητό που μπορούμε και υπερβατικό να το πούμε, ιδιαίτερα στην εξαιρετικής ευαισθησίας συλλογή του Όταν γίνεις ποίημα.  

Ποίηση πολύχρωμη και πολύτροπη, με τα αισθητικά ρεύματα που τον γαλούχησαν να διαμορφώνουν την ταυτότητα και τον χαρακτήρα δημιουργώντας μια προσωπική γλώσσα, ένα ύφος κι έναν τρόπο γραφής μέσα από τον οποίο αναδεικνύονται τα δομικά υλικά της ποίησης, μέσα από τον οποίο αναδύεται η πολύσημη λέξη. Με λέξεις χτίζει το καλύβι του ο ποιητής, με λέξεις ακουμπά τον κόσμο, με λέξεις προσπαθεί να τον αλλάξει. Και σ' αυτό το καλύβι χωράμε όλοι, όλοι όσοι μπορούν ακόμη ν' αναζητούν καταφύγιο στην ποίηση. 

Ο Κακατσάκης μεταπλάθει τα πράγματα, δεν αναπαράγει απλώς όσα έμαθε κι όσα σπούδασε είτε στα θρανία, είτε στην έδρα, είτε στον υπέροχο φυσικό κόσμο, είτε στο κοινωνικό περιβάλλον, αφαιρεί και προσθέτει, παρεμβαίνει στα πράγματα με την ευγένεια μιας τέχνης που την ξέρει καλά, και την ξέρει για πολλούς λόγους, ακόμη κι επειδή στο DNA ετούτου του λαού είναι να μιλά με τον στίχο, είναι να γεννά ραψωδούς, είναι να μιλά με μια γλώσσα συμβολική με την οποία μπορεί να πει τα πάντα, ή και ν' αφουγκραστεί τα πάντα, ν' ακούσει τις μυστικές φωνές που μας έρχονται ακόμη κι από ένα απώτατο παρελθόν για να ενοποιήσουν τον χρόνο και να φανερώσουν τη δική τους ενότητα. Άλλωστε, αυτό κάνει η ποίηση, προσδίδει καινούργιες διαστάσεις στα πράγματα, τα φέρνει πιο κοντά χωρίς να τα φωτίζει με άπλετο φως. Κάποτε, ένας σπουδαίος ψυχολόγος, ο Σίγκμουντ Φρόυντ, είπε την απίστευτη φράση: "Όπου κι αν πήγα με τις θεωρίες μου συναντούσα κι έναν ποιητή, πάντα ένας ποιητής είχε ήδη πάει εκεί". Κι ένας επίσης σπουδαίος μελετητής του πολιτισμού μας, ο Τζωρτζ Τόμσον, προσπαθώντας να τεκμηριώσει τη λατρεία της Άρτεμης στη σπηλιά της Παναγιάς της Αρκουδιώτισσας στο Ακρωτήρι των Χανίων, αναζήτησε πατήματα στους ποιητές. Ήξερε ο Τόμσον ότι κάποιος ποιητής θα είχε πει, με τη γλώσσα της δικής του αλήθειας, την αλήθεια που δύσκολα μπορούσαν να τεκμηριώσουν οι επιστήμονες. 

Θα τελειώσω με μιαν ευχή στον Βαγγέλη: να συνεχίσει. Να συνεχίσει να είναι ερωτευμένος με την Ευδοκία του, με τα παιδόγγονά του, με τα μανουσάκια και τα κυκλάμινα, με τις λέξεις. Και θα κλείσω με δυο στίχους, ο ένας ανήκει σ' έναν αξέχαστο ποιητή, που είχα την καλή τύχη να τον γνωρίσω κι ακόμη ηχεί στ' αυτιά μου ο αντίλαλος της φωνής του, τον Νικηφόρο Βρεττάκο. 

Αν δε μου ’δινες την ποίηση, Κύριε, 

δε θα ’χα τίποτα για να ζήσω.

Ο άλλος είναι του Βαγγέλη:

Εμείς δεν κλαίμε 

δεν απογοητευόμαστε 

δεν παρακαλούμε 

δεν μένουμε στις ευχές. 

Αρπάζουμε στις χούφτες μας το σκοτάδι

και πασχίζουμε να το κάνουμε φως.

* Πολύκεντρο Δήμου Ηρακλείου, 17 Φεβρουαρίου 2020 .Στη φωτογραφία από αριστερά: Νίκος Ψιλάκης, Ζαχαρίας Κοτσακός και Κωστής Λαγουδιανάκης

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

¨ΚΙ ΟΙ ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΣΩΠΑΙΝΟΥΝ" 

Πέντε απ’ τις περισσότερες από 55 στάσεις που έκανα, ενώ διάβαζα το τρίτο μυθιστόρημα του Νίκου Ψιλάκη. Με μια άλλη ματιά. Φίλες και φίλοι, καλησπέρα κι από μένα και καλώς βρεθήκαμε στο πάντα φιλόξενο Πνευματικό Κέντρο της Πόλης μας. Νίκο Ψιλάκη, καλέ μας φίλε, καλώς όρισες στα Χανιά, σαν στο σπίτι σου!

Στον τίτλο η πρώτη στάση. Εχω ήδη διαβάσει το αναλυτικό και ομορφογραμμένο σημείωμα στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, όπως και τις “ευχαριστίες” του στις τελευταίες σελίδες, ξέρω, λοιπόν, τι πραγματεύεται, αγωνιώ, ωστόσο ν’ αρχίσω. Θυμάμαι το “Δυο φεγγάρια δρόμος” και το “Πολυφίλητη”, τα δυο επίσης ιστορικά μυθιστορήματα του Νίκου Ψιλάκη, τον ρόλο του και τον ρόλο μου. Δάσκαλος αυτός, μαθητής του, ως πιστός αναγνώστης του εγώ. Μια ακόμα ματιά στο λίαν ομιλητικό εξώφυλλο. Εχουν πολλά να πουν οι θάλασσες που σωπαίνουν, σκέφτομαι, ενώ η όμορφη, άγνωστή κοπελιά, “Εσθήρ με λένε”, θα μου μηνύσει αργότερα, με κοιτάζει κατάματα. Και βέβαια, έχω ήδη το μολύβι μου στο χέρι, τι θα γινόμουν χωρίς αυτό!

Στάση δεύτερη, κεφ. 2, σελ. 43. Λογοτεχνία είναι η συγκινησιακή χρήση της γλώσσας σε βαθμό υπέρτατο. Διαβάζω: «Να κι η σανιδένια πόρτα, πάνω στο ξύλο της μετρούσε η μάνα το μπόι μας, κάθε χρόνο τραβούσε και μια μολυβιά, αριστερά εσύ ο μεγάλος, δεξιά εγώ με τις χρονολογίες γραμμένες δίπλα, τις βλέπεις; 1924, 1925, 1926. Τότε, το 1926, σταματά το δικό σου μέτρημα, τότε δεν έφυγες; Μετά έκανε γραμμές υποθετικές. “Τόσο θα είναι το ξενιτεμένο μου”, έλεγε». Στο στόμα της Ευγενικώς, της αδελφής του αφηγητή, που έχει επιστρέψει στον γενέθλιο τόπο, 20 χρόνια μετά, για ν’ αναζητήσει τα ίχνη του πατέρα του, που είχε χαθεί το 1944, βάζει τούτα τα λόγια ο συγγραφέας. «Ολβιος όστις ιστορίης έσχεν μάθησιν, αλλά και όστις της λογοτεχνίας είναι μύστης», η σημείωσή μου στο περιθώριο. Προϊόντα επισταμένης ιστορικής έρευνας, τα που γράφει ο Νίκος Ψιλάκης. Τίποτα ξεκρέμαστο, τίποτα έωλο. Ολα με ντοκουμέντα και αποδείξεις. Το διαπιστώνω διαρκώς, όπως, όμως, και την ικανότητά του να χρησιμοποιεί συγκινησιακά τη γλώσσα, αποκαλύπτοντας με το ύφος του το ήθος του.

Στάση τρίτη, κεφ. 10, σελ. 192. Ο ποιητής του “Οίνωπος πόντου” (“Οίνωψ πόντος”, ο τίτλος του συλλεκτικού “φωτοποιητικού περίπλου” του Νίκου Ψιλάκη), είναι και εδώ, όπως και σε πολλές άλλες σελίδες, άλλωστε. Διαβάζω. “Μετοικεσία…/ Ενας σκύλος απωλέσθη./ Λυκόσκυλο, πρώτο μπόι./ Ανήκε εις την γερμανικήν υπηρεσίαν./ Ο σκύλος./ Ο ευρών παρακαλείται, όπως τον παραδώσει εις τα γραφεία μας./ Ο ευρών αμειφθήσεται./ Το λεξικό ανοιγμένο μπροστά μου./ Μήπως δεν ξέρω κάποια λέξη;./ Απωλέσθη./ Ο σκύλος./ Αμειφθήσεται./ Ο ευρών”. Ο αφηγητής σε ρόλο ποιητή. Μιας μικροϊστορίας, από αγγελία εφημερίδας της εποχής το ανάγνωσμα. “Στάζει ποίηση”, σημειώνω. Κι αμέσως μετά. “Παρών, εκεί που δεν τον περιμένεις ο ποιητής. Σαν ή και ως σχολιαστής. Πάντα απορημένος και άπορος.

Στάση τέταρτη, κεφ. 16, σελ. 361. «Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον». Βοά σιγά σιγά η αλήθεια. Για τα πρόσωπα και για τα πράγματα. Για την Οβριακή, για τους Ιταλούς αιχμαλώτους, για τους Ελληνες πατριώτες και προδότες, για το Τάναϊς. Σπειρί το σπειρί οι αποκαλύψεις για όλα όσα έγιναν, έτσι όπως έγιναν. Ολες οι ιστορίες και οι μικροϊστορίες του “αυτός” του “εσύ” και του “εγώ”, που συνομιλούν με τον χώρο και τον χρόνο, έχοντας σαν κοινό παρονομαστή τη φράση απ’ τη διήγηση του υποδηματοποιού Κασπάρ Σαρκισιάν. «Ολοι οι διωγμοί είναι ένας. Οπως και όλες οι προσφυγιές». Την υπογραμμίζω. Οπως και πολλές άλλωστε. Γεμάτο μολυβιές και σημειώσεις το βιβλίο μου. Διωγμοί και προσφυγιές. Στον πληθυντικό αριθμό και οι δυο λέξεις. Γένους αρσενικού η πρώτη, θηλυκού η δεύτερη. Ο Ψιλάκης ξέρει όσο λίγοι να χρησιμοποιεί τη γλώσσα στη βασική κοινωνική της αποστολή που είναι η επικοινωνία…

Στάση πέμπτη, κεφ. 24, σελ. 491. Σαν νερό στ’ αυλάκι ενός ώριου περιβολιού τρέχουν οι σελίδες. Ενα κεφάλαιο, κεφάλαιο των μεγάλων αποκαλύψεων, σύμφωνα με την Ευδοκία που διάβασε πριν από μένα το βιβλίο, 20 όλες κι όλες σελίδες και το μυθιστόρημα τελειώνει. Εχω αγωνία για το τέλος, όμως άλλα “επιτάσσει” το χέρι μου που κυκλώνει το πρώτο νούμερο… 24 ραψωδίες της Ιλιάδας, 24 οι ραψωδίες της Οδύσσειας, 24 τα κεφάλαια του “Κι οι θάλασσες σωπαίνουν”, όπως και της “Πολυφίλητης”, άλλωστε..

Νίκο Ψιλάκη, καλέ μας φίλε, έρρωσο! Από καρδιάς το ευχαριστώ μου. Σας ευχαριστώ όλους που με ακούσατε. Χαιρετώ σας κι αγαπώ σας!*Η παρέμβασή μου στην παρουσίαση του ιστορικού μυθιστορήματος “Κι οι θάλασσες σωπαίνουν” του Νίκου Ψιλάκη που έγινε το περασμένο Σάββατο 19 Ιανουαρίου στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων.

Χανιώτικα νέα (Τρίτη, 22.01.2019)

http://www.haniotika-nea.gr/ki-i-thalasses-sopenoun-2/

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗ ΒΥΘΙΣΗ ΤΟΥ "ΤΑΝΑΙΣ¨

ΝΕΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΨΙΛΑΚΗ

Γράφει η Βασιλική Τωμαδάκη

Στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων, το βράδυ του Σαββάτου, πραγματοποιήθηκε η επίσημη παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος του Νίκου Ψιλάκη με τίτλο “Κι οι θάλασσες σωπαίνουν”.
Στο νέο του βιβλίο ο συγγραφέας αναφέρεται στην βύθιση του πλοίου  “Τάναϊς”, τη νύχτα της 8ης προς την 9η Ιουνίου 1944. Στα αμπάρια του πλοίου βρίσκονταν κλεισμένοι Κρήτες πατριώτες, Ιταλοί αντιφασίστες και όλοι οι Εβραίοι της Κρήτης.
Μιλώντας στα “X.ν.” για το νέο του βιβλίο  o συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης ανέφερε πως «εκείνο που με ενδιαφέρει πρωτίστως είναι να ευαισθητοποιήσει (το βιβλίο) κάποιες χορδές. Δεν είναι καθόλου τυχαία η εποχή που εκδόθηκε αυτό το βιβλίο, ούτε η απόφασή μου να το γράψω. Είναι η εποχή που βρισκόμαστε λίγο χαμένοι σε ένα άλλο πέλαγος σύγχυσης και λήθης. Περισσότερο λήθης, καθότι ο άνθρωπος ξεχνάει πάρα πολύ εύκολα και δυστυχώς ξεχνάει τα δεινά του παρελθόντος. Αλλά όποιος ξεχνάει μπορεί να ξαναπάθει αυτά που ξεχνάει. Είμαστε σε μια περίοδο όπου βλέπουμε πάλι κινήματα και ιδεολογίες παρωχημένες να επανέρχονται. Διάλεξα την εποχή για να θυμίσω ότι υπάρχουν σε αυτό τον κόσμο πράγματα που πρέπει να τα αποφεύγει κανείς».
Ο Μανώλης Μανούσακας, ιστορικός ερευνητής – οπτικός, αναφέρθηκε στην σύνδεση των πραγματικών γεγονότων με τη μυθοπλασία και πόσο επηρεάζει το ένα, το άλλο. Όπως επεσήμανε ο κ. Μανούσακας «στην πραγματικότητα τα γεγονότα είναι εξαιρετικά συγκλονιστικά για να μπορούν να καλυφθούν από οποιοδήποτε σενάριο και αφήγηση. Ο συγγραφέας καλώς κάνει και τα προβάλει με αυτό τον τρόπο γιατί υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων οι οποίοι δεν διαβάζουν ιστορία γιατί δεν τους έλκει και προτιμούν τα μυθιστορήματα. Είναι χρήσιμο να μαθαίνουμε τι έγινε στο παρελθόν και να το κάνουμε λίγο πιο προσιτό και ελκυστικό για ανθρώπους που δεν μπορούν να το προσεγγίσουν αλλιώς».
Από την πλευρά της η Στέλλα Καλυτεράκη δικηγόρος – μέλος της Λέσχης Ανάγνωσης του 13ου Δημ. Σχολείου Αμπεριάς «Ταξιδευτές στο Φώς» αναφέρθηκε γενικότερα στο έργο του Νίκου Ψιλάκη αλλά και στην εμπειρία της Λέσχης Ανάγνωσης του 13ου Δημ. Σχολείου Αμπεριάς με τον συγγραφέα, αναφέροντας πως «ο κ. Ψιλάκης μας έχει κάνει άλλες δύο παρουσιάσεις. Είχαμε την τιμή να τον δεχτούμε σε συζήτηση για το βιβλίο του «Πολυφίλητη» αλλά και για το «Δύο φεγγάρια δρόμος»».
Στην γνωριμία του με τον Νίκο Ψιλάκη αλλά και στο σύνολο του συγγραφικού του έργου, αναφέρθηκε ο δάσκαλος – λαογράφος Σταμάτης Αποστολάκης. Χαρακτηριστικά ο κ. Αποστολάκης ανέφερε πως «γνωριστήκαμε στο Δυτικό Σέλινο όταν ο Νίκος Ψιλάκης και η γυναίκα του η Μαρία μάζευαν υλικό για το πρώτο τους βιβλίο με θέμα την παραδοσιακή Κρητική κουζίνα. Έβρισκαν γυναίκες πάνω από 80 χρόνων συζητούσαν μαζί τους και κατέγραφαν όσα τους έλεγαν»
Από την πλευρά του ο δάσκαλος – ποιητής Βαγγέλης Κακατσάκης μίλησε για το βιβλίο “Κι οι θάλασσες σωπαίνουν” επισημαίνοντας πως «πρόκειται για ένα πολυπρισματικό μυθιστόρημα το οποίο μπορεί να το δει κανείς από πολλές πλευρές. Από την ιστορική, από την λογοτεχνική, από τη γλωσσική. Είναι ένα μυθιστόρημα που σε συναρπάζει και το διαβάζεις απνευστί, όχι μόνο γιατί αναφέρεται σε ένα ιστορικό γεγονός που έχει τεράστια σημασία αλλά είναι και ο τρόπος με τον οποία διηγείται τα πράγματα ο συγγραφέας. Μπορώ να πω ότι ο Νίκος Ψιλάκης συνεχίζει την παράδοση –όσο και αν φαίνεται υπερβολικό αυτό – που χάραξε ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Παντελής Πρεβελάκης».
Για το βιβλίο μίλησε επίσης η Βαρβάρα Περράκη, φιλόλογος, πρόεδρος του Συλλόγου  Φιλολόγων Χανίων ενώ την εκδήλωση συντόνισε  ο διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, Ματθαίος Φραντζεσκάκης.
Την παρουσίαση οργάνωσε  η Περιφέρεια Κρήτης- Περιφερειακή Ενότητα Χανίων σε συνεργασία με τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Χανίων, τη Λέσχη Φιλαναγνωσίας «Ταξιδευτές στο φως», τις εκδόσεις «Καρμάνωρ» και το Βιβλιοπωλείο Πετράκη.

Χανιώτικα νέα (21.01.2019)

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΣΑΒΒΑΤΟ, 19 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ, ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΧΑΝΙΩΝ

ΝΙΚΟΥ ΨΙΛΑΚΗ: " KI OI ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΣΩΠΑΙΝΟΥΝ"

Παρουσίαση του νέου ιστορικού μυθιστορήματος του Νίκου Ψιλάκη: “Κι οι θάλασσες σωπαίνουν” θα γίνει το επόμενο Σάββατο 19 Ιανουαρίου στις 7 το απόγευμα στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων. Την εκδήλωση οργανώνουν η Περιφερειακή Ενότητα Χανίων με τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, τη Λέσχη Φιλαναγνωσίας “Ταξιδεύτες στο Φως”, τις εκδόσεις ΚΑΡΜΑΝΩΡ και το βιβλιοπωλείο Πετράκη.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο ιστορικός ερευνητής – οπτικός Μανώλης Μανούσακας, η φιλόλογος και πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Χανίων, Βαρβάρα Περράκη και η δικηγόρος Στέλλα Καλυτεράκη.
Θα συντονίσει ο διευθυντής Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, Ματθαίος Φραντζεσκάκης.
Σύντομες παρεμβάσεις για το έργο του συγγραφέα θα κάνουν ο δάσκαλος – λαογράφος Σταμάτης Αποστολάκης και ο δάσκαλος – ποιητής, Βαγγέλης Κακατσάκης.

Στο επίκεντρο του ιστορικού μυθιστορήματος του Νίκου Ψιλάκη βρίσκεται η βύθιση του πλοίου Τάναϊς τον Ιούνιο του 1944. Στα αμπάρια του ήταν κλεισμένοι πάνω από 100 Κρητικοί πατριώτες, 120 Ιταλοί αντιφασίστες και όλοι οι Εβραίοι της Κρήτης.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΤΑΝ Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΤΗΝ ΕΜΠΝΕΥΣΗ...* 

Γράφει ο Νίκος Ψιλάκης

Τούτες τις χρονιάρες ημέρες στρεφόμαστε συχνά στην αστείρευτη λαϊκή μας παράδοση όχι για να παγώσομε τον χρόνο, ούτε για να κάνομε αφέντρα τη νοσταλγία στη σκέψη μας, αλλά για ν' αντλήσομε παραδείγματα βγαλμένα μέσα από εμπειρίες αιώνων κι αιώνων. Λέξεις όπως «οικολογία» και «οικοσύστημα» ήταν άγνωστες τότε. Οι αγροτικοί πληθυσμοί είχαν ως κύριο μέλημά τους την καλλιέργεια των δημητριακών και των λιόδεντρων και ο ετήσιος κύκλος της παραγωγής καθόριζε όχι μόνο το πλαίσιο των καθημερινών ενασχολήσεων των ανθρώπων αλλά και τις συνήθειες, τις προλήψεις, τα έθιμα. Εκείνα τα χρόνια, λοιπόν, οι Πρωτοχρονιές αποτελούσαν χρονικά ορόσημα που μπορούσαν να επηρεάσουν όλες τις υπόλοιπες ημέρες του έτους. Ελάχιστοι ήταν οι σύμμαχοι στον δύσκολο αγώνα της επιβίωσης, οι επουράνιοι κι οι επίγειοι. Τους πρώτους μπορούσαν να τους επικαλεστούν σ' όλες τις δύσκολες ώρες, τους δεύτερους μπορούσαν να τους μεταχειριστούν σαν ισότιμους δουλευτές και καθημερινούς συνεργάτες. Έτσι πορευόταν ο κόσμος καλύτερα.

Κάθε Πρωτοχρονιά οι αγροτικές φαμίλιες της Κρήτης συναιρούσαν τους κόσμους, άνθρωποι και ζώα λογιάζονταν ένα· ήξεραν οι ξωμάχοι πως αν έπιανε σιτοδεία θα πεινούσαν μαζί, αν ήταν καλοχρονιά πάλι μαζί θα χόρταιναν τον πλούτο της γης. Οι νοικοκυραίοι ξυπνούσαν πριν ξημερώσει κι έφερναν στα πόρτεγα των σπιτιών τους πιο πολύτιμους συνεργάτες: τους «αροτήρες βόες», τις άδολες κι ακάματες αγελάδες, αυτές που όργωναν τα χωράφια κι αλώνιζαν τα σπαρτά. Η αγελάδα ήταν σύμβολο της σκληρής εργασίας και της αμόλυντης αγαθότητας, προκοπή και δουλειά ήταν  λέξεις ταυτόσημες.

Αποβραδίς είχαν οι νοικοκεράδες πλάσει τα «κουλούρια των καματερών», όλα με δυο στριφτά κορδόνια ζυμαριού και τα 'χαν ψήσει στον φούρνο μαζί με τα γιορταστικά ψωμιά της Καλοχρονιάς. Πρόσφεραν ένα τέτοιο κουλουράκι στο ζώο, του κρεμούσαν κι άλλα δυο στα κέρατα, το καλημέριζαν, εύχονταν «Χρόνια Πολλά» και το άφηναν ελεύθερο, να κάμει τη βόλτα στο μεγάλο δωμάτιο του σπιτιού, να γιορτάσει μαζί με τους αφέντες την έλευση της καινούργιας χρονιάς. Ήταν το πιο όμορφο φιλοδώρημα γιατί λογιαζόταν σαν συμβολική ανταμοιβή για τους κόπους ενός ολόκληρου χρόνου. Κι αν ερχόταν ανάγκη φυσική στο ζο, οι νοικοκυραίοι χαίρονταν διπλά. Ήταν γούρι να κατουρήσει αγελάδα στο σπίτι το πουρνό της Πρωτοχρονιάς!

Έσμιγαν οι κόσμοι κατά την ώρα τούτης της απέριττης μυσταγωγίας, ενώνονταν οι ευχές, γίνονταν κι αυτές προσευχές προς τον Ύψιστο. Έτσι γιατί οι παλιοί δουλευτάδες της γης πίστευαν ότι ο Θεός ακούει καλύτερα τις προσευχές των άδολων πλασμάτων του - αυτές που, απαλλαγμένες από υστεροβουλίες και πονηράδες, ταξιδεύουν πιο γοργά στα ουράνια. Βαθιά στις ψυχές των ανθρώπων ήταν ριζωμένες οι ευετηριακές δοξασίες: «καλύτερα», λέγανε, «να κάμει κάποιο άκακο πλάσμα το ποδαρικό». Και πιο άκακα από τούτους τους αγόγγυστους εργάτες της γης δεν υπήρχαν.

Λέξεις όπως «οικολογία» και «οικοσύστημα» ήταν άγνωστες στους αγροτικούς πληθυσμούς του προβιομηχανικού κόσμου. Μόνο που τότε η οικολογία δεν ήταν μπερδεμένη θεωρία, που τη τεντώνουν ή τη μικραίνουν κατά το συφέρο τους οι δυνατοί του κόσμου· ήταν ανάγκη, ήταν συνείδηση και πράξη, δεν την υπαγόρευε κανείς σε κανέναν. Ήταν οι κόσμοι που συναιρούνταν για να καλωσορίσουν την ελπίδα, ήταν οι προσδοκίες που ενώνονταν κάτω από τις ίδιες ευχές - όλα τα πλάσματα του κόσμου εύχονταν να είναι η κάθε καινούργια χρονιά καλύτερη από κείνην που μόλις είχε περάσει στην ιστορία.

Με τούτο τ' όμορφο παράδειγμα καλοδεχόμαστε κι εμείς τον καινούργιο χρόνο. Αντλώντας έμπνευση από την παράδοση αντικρίζομε την Ανατολή του 2018 κι ευχόμαστε να είναι έτος ελπίδας για όλους. Για μας τους ανθρώπους, για τα πλάσματα που δεν μπορούμε να καταλάβομε τις φωνές τους, για τούτον τον ωραίο πλανήτη που μπορεί να φτιάχτηκε κάποτε σαν απείκασμα της παραδείσου.  

Από την (ευρύτερη) οικογένεια του Νίκου Ψιλάκη

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΙ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΑ!

ΥΓ. Τώρα που κοιτάζομε πάλι τα «κουλούρια των καμετερών», τα διπλά κορδόνια του ζυμαριού που ενώθηκαν κι έγιναν ένα, συλλογιζόμαστε μήπως κι αυτά συμβολίζουν την ενότητα του φυσικού κόσμου, τη συναίρεση του... Το μάθημα της οικολογικής συμπεριφοράς που μας παραδίδουν οι εμπειρίες των ανθρώπων δεν τέλειωσε ακόμη (ίσως και να μην τελειώσει ποτέ...)

* Δώρο διαρκείας το κείμενο και η κάρτα που έστειλε ηλεκτρονικά στους φίλους του  ο ωραίος ως Έλληνας καταξιωμένος κρητικός συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης, που επιμένει να υπηρετεί με το δικό του μοναδικό τρόπο τη λαική μας παράδοση,  για να ευχηθεί για τον καινούριο χρόνο. Χαρά για μένα που ήμουνα ένας από τους αποδέκτες του  και τιμή μου που το φιλοξενώ στο ταπεινό μου ιστολόγιο. Το ὐφος είναι το ήθος! Κατάπολλα ευχαριστώ και γι' αυτό σου το κείμενο Νίκο Ψιλάκη! 
                                                                                                                                      Β. Θ. Κ.