ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΜΑΗΣ ΤΟΥ 1453

Ο Κρητικός Μάης του 1941… Ογδόντα (80) χρόνια πριν. Τότε που οι πατεράδες και οι παππούδες μας, το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα, στάθηκαν όρθιοι στα μετερίζια του χρέους για να υπερασπιστούν την τιμή και την αξιοπρέπειά τους, απέναντι στους Γερμανούς εισβολείς. Ο Κρητικός Μάης του 1821… Διακόσια χρόνια πριν. Τότε που οι Κρήτες επαναστάτες συνάχτηκαν στη Θυμιανή Παναγία των Σφακίων, την τελευταία Κυριακή του μήνα, και κήρυξαν την επίσημη έναρξη του αγώνα στην Κρήτη για την αποτίναξη της τούρκικης σκλαβιάς. Ο Κρητικός Μάης του 1453… Πεντακόσια εξήντα οχτώ (χρόνια) πριν.

Τότε που οι Κρήτες εθελοντές επέμεναν να πολεμούν στους τρεις πύργους του Κεράτιου που τους δόθηκαν να υπερασπίζονται και να μην παραδίδουν τ’ άρματά τους όταν «η Πόλις εάλω», την αποφράδα εκείνη Τρίτη 29 του μήνα. Σ’ αυτόν, τον πρώτο Κρητικό Μάη, ξεχωριστή αναφορά σήμερα, παραμονή της θλιβερής επετείου.

”Σφακιανοί, οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου”, ο τίτλος του 23ου βιβλίου (εκδ. “Καράβι και τόξο”, Αθήνα 1991) που έγραψε ο αξέχαστος, σπουδαίος δημοσιογράφος και ξεχωριστός ιστορικός ερευνητής της τοπικής μας ιστορίας και ιδιαίτερα αυτής των Σφακίων Πάρις Κελαϊδής. «Φυσικά θα αντικαταστήσεις» το «Σφακιανοί» με το «Κρητικοί», μου έγραψε στο υστερόγραφο της αφιέρωσής του, όταν του το ζήτησα για να γίνει θεατρικό έργο, 10 χρόνια αργότερα, όντας διευθυντής στο 5ο Δημ. Σχ. Χανίων. “Κρητών θυσία”, ο τίτλος του έργου που έγραψε, ύστερα από πρότασή μου, η και σχολική σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής συγγραφέας και θεατρολόγος Αγγέλα Μάλμου, που ανέβηκε στη σκηνή του Θεάτρου “Βλησίδης” της πόλης μας, απ’ τα παιδιά της Στ’ τάξης εκείνης της σχολικής χρονιάς σε σκηνοθεσία της χαρισματικής δασκάλας Γυμναστικής του Σχολείου Τώνιας Καπετανάκη. Τι ιστορία κι αυτή!

«Γενικός αρχηγός της εθελοντικής ναυτικής εκστρατείας των 1000 Κρητικών για υπεράσπιση της Κωνσταντινούπολης που κινδύνευε ήταν ένας παλαίμαχος Σφακιανός καπετάνιος της θάλασσας ο Μανούσος Καλλικράτης. Σ’ αυτόν απευθύνθηκε ο Αυτοκράτορας με χρυσόβουλο μήνυμα για συνδρομή. Εκείνος έγινε η ψυχή της όλης επιχειρήσεως.

Διέθεσε τρία ιδιόκτητα καράβια του, σκόρπισε απλόχερα την πατριωτική του φλόγα και συνήγειρε παλικάρια απ’ ολόκληρη την Κρήτη -με συντριπτική αναλογική πλειοψηφία τους συνεπαρχιώτες του Σφακιανούς. Μπήκε επικεφαλής της αρμάδας των πέντε συνολικά σκαφών που ξεκίνησε σε χρόνο ρεκόρ και θυσιάστηκε σε μια απέλπιδα προσπάθεια να επιτύχει η πρωτοφανής επιχείρηση». Τα που γράφει, μεταξύ των άλλων, ο Πάρις Κελαϊδής στον πρόλογό του περί ου ο λόγος βιβλίου του. Ενός βιβλίου που στηρίζεται σ’ όλες τις σχετικές πηγές και ιδιαίτερα στο περίφημο χειρόγραφο της Μονής Αγκαράθου, στα χρονικά της Αλώσεως, στο χειρόγραφο της Μονής Βατοπεδίου και βέβαια στο δίτομο ποιητικό έργο του Ι. Κόντου “Τα Κρητικά καράβια στα 1453”, που εκδόθηκε το 1948.

«Και, όταν έπεσεν η Πόλη και οι Τούρκοι εμπήκαν μέσα, ως διακόσες χιλιάδες περίπου Ταχτικοί και Άταχτοι, άλλοι από την Κερκόπορτα και άλλοι από το ρήγμα του Αγ. Ρωμανού, κι όλοι οι πολέμαρχοι εγκατάλειψαν τας θέσεις των διά να σωθούν, εις τα πλοία ή οπουδήποτε αλλού, μονάχα η τούρμα της Κρήτης, όσοι εζούσαν, με αρχηγόν τον Καπετάν – Γραμματικόν, αν και τραυματισμένον κι αυτόν σε πολλά μέρη του κορμιού του, εσκέφτηκεν ότι θα ήταν καλύτερον να μείνει στα πόστα της και να εξακολουθήσει να πολεμά, μέχρις ότου σκοτωθούν ούλοι, παρά να παραδώσουν τα όπλα. Και όταν προς το βράδυ πλέον ο Σουλτάνος είδε και εκατάλαβεν, ότι εμείς δεν είχαμε σκοπόν να παραδοθούμε, έστειλεν ένα Πασά με δυο αξιωματικούς, που ο ένας εκρατούσε λευκή σημαία και ο άλλος ήταν δραγουμάνος, και μας είπε ότι, “επειδής, λέγει, ο Σουλτάνος εκτιμά την αντρειά μας, μας αφήνει ελεύθερους να φύγωμε για το νησί μας με τα όπλα μας και με ένα από τα καράβια μας”. Τότες αλάβωτοι και λαβωμένοι, το όλον εκατόν εβδομήντα, εκατεβήκαμεν από τους πύργους μας, με τα άρματά μας και εμπήκαμεν εις ένα δρομώνι που μας έδωκαν». Απόσπασμα απ’ το χειρόγραφο της Μονής Βατοπεδίου, που έγραψε καθ’ υπαγόρευση του Γραμματικού, που έγινε μοναχός στο Άγιο Όρος, ο συμπατριώτης του (επίσης απ’ την Ανώπολη των Σφακίων) μοναχός Καλλίνικος.

Μια παράσταση του έργου “Κρητών Θυσία” από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ.(;) με διοργανωτές τον Δήμο Αποκορώνου, το Ίδρυμα “Αγία Σοφία” και τους Πολιτιστικούς συλλόγους του Φρε, στην αυλή της Ευαγγελίστριας, σκέφτομαι. Της εκκλησίας, που όπως λέει η παράδοση φιλοξενείται η εικόνα της Παναγίας που δώρισε ο Αυτοκράτορας στους Κρητικούς πολεμιστές πριν βρει τραγικό θάνατο στην Πύλη του Ρωμανού. Σε πρώτη φάση…

https://www.haniotika-nea.gr/o-kritikos-mais-toy-1453/

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ , ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΠΑΡΘΕΝ... 

«Το δε την Πόλιν σοι δούναι, ουτ’ εμόν εστίν ουτ’ άλλου των κατοικούντων εν αυτή· κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών». (Το να σου παραδώσουμε την Πόλη δεν είναι δικαίωμα ούτε δικό μου ούτε άλλου από τους κατοικούντες σ’ αυτή, γιατί απόφαση όλων μας είναι να πέσουμε αμυνόμενοι και δεν θα λυπηθούμε για τη ζωή μας). Η απάντηση του Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου στον Μωάμεθ Β’. Ορθιος στην Πύλη του Ρωμανού πολέμησε μαζί με τους λίγους συμπολεμιστές του ο τελευταίος αυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μέχρι τέλους, μέχρι να του πάρουν το κεφάλι ο Τούρκοι. Οπως τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες πριν από 1933 χρόνια κι όπως τον Αθανάσιο Διάκο στην Αλαμάνα 368 χρόνια αργότερα. Ου φεισόμενος της ζωής αυτού. Ηταν Τρίτη 29 Μαΐου 1453. Σαν σήμερα…

Ένα πουλί ανέλαβε να πάει το γραφτό μήνυμα στην Τραπεζούντα, στην Χριστιανική Αυτοκρατορία του Πόντου για την Αλωση της Πόλης. Μόλις έφτασε, μας λέει η παράδοση, πήγε κατευθείαν στη Μητρόπολη που λειτουργούσε ο Πατριάρχης κι άφησε το χαρτί με το μήνυμα πάνω στην Αγία Τράπεζα, ωστόσο κανείς δεν τολμούσε να το διαβάσει. Τότε πήγε ένα παλικάρι, γιος μιας χήρας και διάβασε το άσχημο μαντάτο, “πάρθεν η Πόλη, πάρθεν η Ρωμανία”. Το εκκλησίασμα και ο Πατριάρχης άρχισαν τον θρήνο… “Πάρθεν” ο τίτλος ενός απ’ τα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη: «Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ με άγγιξε το άσμα/ το Τραπεζούντιον με την παράξενή του γλώσσα/ και με την λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων/ που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη./ Μα αλίμονον μοιραίον πουλί “απέ την Πόλιν έρται”/ με στο “φτερούλν’ άθε χαρτίν περιγραμμένον/ κι ουδέ στην άμπελον κονεύ’ μηδέ στο περιβόλι/ επήγεν και εκόνεψεν στου κυπαρίσ’ την ρίζαν”./ Οι αρχιερείς δεν δύνανται (ή δεν θέλουν) να διαβάσουν/ “Χέρας υιός Γιαννίκας εν” αυτός το παίρνει το χαρτί,/ και το διαβάζει κι ολοφύρεται./ “Σίτ’ αναγνώθ’ σίτ’ ανακλαίγ’ σίτ’ ανακρούγ’ την κάρδιαν./ Ν’ αοιλλή εμάς, να βάι εμάς, η Ρωμανία πάρθεν!»

Μάταιος ο αγώνας των τελευταίων υπερασπιστών της Πόλης, που ήταν Κρητικοί (βλ. το βιβλίο του αξέχαστου Πάρι Κελαϊδή) σ’ ένα απ’ τους προμαχώνες της. Τα τουρκικά στρατεύματα περιέτρεχαν ήδη ανά τας οδούς και τας ρύμας της Βασιλεύουσας σφάζοντας και λεηλατώντας, ενώ ο νεαρός σουλτάνος Μωάμεθ ο Β’ καβάλα στο άλογό του όδευε για την Αγιά Σοφιά. Ωστόσο ο καβγάς των ενωτικών και των ανθενωτικών και σε επίπεδο λαού καλά κρατούσε. “Πριν απ’ την όποια εξωτερική άλωση έχει προηγηθεί η εσωτερική άλωση”, μου είχε πει πριν από δέκα περίπου χρόνια ο φίλος μου ο γέρω – δάσκαλος, που όταν μιλούσε στους μαθητές του για την Άλωση, έτρεχαν, όπως μου είπε ένας απ’ αυτούς, “κουτσουνάρι τα μάτια του”…

ΜΕΤΑΚΟΡΟΝΩΙΚΑ…

Από τα “Κορωνοϊκά… στα πεταχτά”, που άρχισαν την Τρίτη 17 Μαρτίου τ.ε. στα “Μετακορωνοϊκά…” από σήμερα. Και, βέβαια, μη με ρωτήσετε πόσο θα κρατήσουν, άλλος κάνει τα κουμάντα. Να μείνουν όσο το δυνατό λιγότερο πάντως η ευχή μου. Να τελειώνουμε οριστικά και αμετάκλητα με τον “κορωνοϊό” που μπήκε με το “έτσι θέλω” (ή μήπως κατόπιν προσκλήσεως;) στη “ζωή” της παγκόσμιας κοινότητας και κάνει τα δικά του, εδώ και 5 περίπου μήνες. Από τη… μύτη του μολυβιού μου και… στου Θεού τ’ αυτί.

Μακρύς, πολύ μακρύς και δύσβατος ο δρόμος προς την κανονικότητα προς την όποια νέα κανονικότητα, τέλος πάντων. Το μόνο δεδομένο που έχουμε, όλα τ’ άλλα ζητούμενα. Κανονικότητα, πάει να πει πρωτίστως ισορροπία, άντε να τη βρούμε, λοιπόν, και να πηγαίνουμε παρακάτω. Φορώντας ή μη φορώντας τις μάσκες μας…

«Δεν μπορεί ο άνθρωπος να επιβάλει/ στη νόμιμη ανομία της φύσης/ την άνομη νομιμότητά του./ Δεδομένο το ζητούμενο.// Οταν η φύση παίζει βιολί/ ο άνθρωπος να παίζει λαγούτο/ κι όταν η φύση παίζει λαγούτο/ ο άνθρωπος να παίζει βιολί./ Κρητική πρόταση/ κριτικής συναυλίας/ μετά κορωνοϊό». Το ποίημα “Με βιολί και με λαγούτο” του γράφοντος (από την ανέκδοτη ποιητική συλλογή “Ιχνηλατώντας”).

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 29.5.2020)

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ

«Το δε την Πόλιν σοι δούναι, ουτ’ εμόν, ούτ’ άλλου των κατοικούντων εν αυτή· κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών». Η απάντηση του Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου στον Μωάμεθ Β’, όταν του ζήτησε να του παραδώσει την Κωνσταντινούπολη. Σε μετάφραση: «Το να σου παραδώσουμε την Πόλη, δεν είναι δικαίωμα, ούτε δικό μου ούτε άλλου από τους κατοικούντες σ’ αυτή, γιατί απόφαση όλων μας είναι να πέσουμε αμυνόμενοι με τη θέλησή μας και δεν θα λυπηθούμε για τη ζωή μας». Ορθιος στην Πύλη του Ρωμανού πολέμησε μαζί με τους λίγους συμπολεμιστές του ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου, μέχρι θανάτου. Οπως τον Αθανάσιο Διάκο στην Αλαμάνα, το 1821. Ου φεισόμενος της ζωής αυτού. Σαν προχθές, 29 Μαΐου 1453.

Επιστροφή για λίγο, Στάση, στην ημέρα εκείνη της Αλωσης. Και με αφορμή τις εκδηλώσεις μνήμης και τιμής που έγιναν στον τόπο μας, προχθές. Στην “Κωνσταντινουπολειάδα” της Νέας Χώρας από την Ενορία των Αγίων Κων/νου και Ελένης και στην Κίσσαμο πόλη από τη Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου. Και σε άλλα μέρη της πατρίδας μας, όπως στο Ρέθυμνο για παράδειγμα, και συγκεκριμένα στον Ιερό Ναό των Τεσσάρων Μαρτύρων, από τη Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Με κεντρικούς ομιλητές, τον μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου Ανδρέα Νανάκη, τον ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκο Παπαδογιαννάκη και την πρόεδρο της Ενωσης Πνευματικών Δημιουργών Χανίων Ζαχαρένια Σημανδηράκη, αντίστοιχα. «Ητανε θέλημα Θεού η πόλη να τουρκέψει». Δίχως ερωτηματικό στο τέλος ο στίχος, στο γνωστό δημοτικό τραγούδι. Με ερωτηματικό, ωστόσο, επανέρχεται στο κεκλιμένο επίπεδο της μνήμης. Τίποτα δεν χάνεται αν δεν το αφήσουμε να χαθεί…

«Ενα πουλάκι ξέβγαινε ‘πο μέσα από την Πόλη./ Χρυσά ήταν τα φτερούδια του, χρυσά και κεντημένα. Κι ήταν και μένα από φωτιά και μπαρουτοκαπνισμένα./ Πες μας πες μας, πουλάκι μας, κάνα καλό χαμπάρι/ τι να σας πω, μαύρα παιδιά τι να σας μολογήσω/ Πήραν την Πόλιν η Τουρκιά, πήραν και το Φανάρι/ Πήραν και την Αγιά Σοφιά». Δημοτικό τραγούδι.

ΤΑ ΧΑΝΙΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΜΑΣ



«Και μετά το εκλογικό αποτέλεσμα, ο Δήμος μας, η προκοπή του και η προκοπή των ανθρώπων του, εξακολουθεί να είναι η κορυφαία προτεραιότητά μου». Ευτύχης Δαμιανάκης. «Νομίζω ότι η κοινωνία είναι ώριμη να επιλέξει και τον καλύτερο επικεφαλής και τον καλύτερο συνδυασμό αλλά και τον καλύτερο προγραμματικό λόγο». Γρηγόρης Αρχοντάκης. «Θα σταθούμε δίπλα σε κάθε ενέργεια και δράση που θα συντελεί σ’ αυτόν τον σκοπό (εννοεί την προκοπή του Δήμου) χωρίς δεύτερες σκέψεις και τακτικισμούς». Τάσος Βάμβουκας. Εκ των ων ουκ άνευ ότι κάτω υπό ορισμένες προϋποθέσεις θα μπορούσε να είναι και ένας απ’ τους τρεις παραπάνω, επικεφαλής των συνδυασμών “Χανιά Κοιτάμε μπροστά”, “Μαζί για τα Χανιά της επόμενης μέρας” και “Δήμος Ενεργών Πολιτών” στη δεύτερη θέση, στη θέση του Παναγιώτη Σημανδηράκη (“Για τα Χανιά”) και να διεκδικούσαν τη θέση του δημάρχου Χανίων από τον Αρη Παπαδογιάννη (“Η απάντηση… Τα Χανιά μας”) μεθαύριο στον δεύτερο γύρο. Αυτό λένε τα ποσοστά που πήραν. Αν μη τι άλλο τους τιμούν και τους τρεις οι μετεκλογικές δηλώσεις τους, απ’ αυτές τα αποσπάσματα.

Ενα “παιχνίδι”, κατά μίαν έννοια, που πολλοί, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο, αγαπούν και η “κάθοδος” στον εκλογικό στίβο, στον όποιο εκλογικό στίβο. Ενα παιχνίδι που υπόκειται σε κανόνες και “απαιτεί”, μεταξύ των άλλων, σεβασμό, πάνω απ’ όλα και πρώτα απ’ όλα, στον εαυτό μας και σε περίπτωση νίκης και σε περίπτωση ήττας. «Μην ντραπείς αν έπαιξες καλά και νικήθηκες, ντράψου αν έπαιξες κακά και νίκησες». Απόλυτος σ’ αυτήν του τη φράση ο Νίκος Καζαντζάκης.

«“Ορών ουν πολλήν μεν ολιγωρίαν ούσαν”,/ “ημίν προς τους θεούς” – λέγει με ύφος σοβαρόν./ Ολιγωρίαν. Μάτι περίμενε λοιπόν;/ Οσο ήθελεν ας έγραψε στον αρχιερέα Γαλατίας ή εις άλλους τοιούτους, παροτρύνων κι οδηγών./ Οι φίλοι του δεν ήσαν Χριστιανοί·/ αυτό ήταν θετικόν. Μα δεν μπορούσαν κιόλας/ να παίζουν σαν κι αυτόνα (τον Χριστιανομαθημένο)/ με σύστημα καινούριας εκκλησίας,/ αστείον και στην σύλληψη και στην εφαρμογή./ Ελληνες ήσαν επί τέλους. Μηδέν άγαν Αύγουστε». Το ποίημα “Ο Ιουλιανός ορών ολιγωρίαν” του Κ.Π. Καβάφη.

Χανιώτικα νέα (31.5.2019)