ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

"ΚΙ ΕΣΥ ΚΟΡΦΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΘΥΣΙΑΣ, ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ!"

«Θε μου και δος μου φώτιση, καρδιά σαν το καζάνι/ να κάτσω να συλλογιαστώ το Δάσκαλο το Γιάννη./ Θε μου και δος μου λογισμό και μπόρεση ν’ αρχίξω,/ το Δάσκαλο τον ξακουστό πρικιά να τραγουδήξω./ Θέ μου και δος μου απομονή και νουν εις στο κεφάλι/ ν’ αναθιβάλω και να πω για τω Σφακιώ τα βάλη.// Ήταν ο Μπέης τση Βλαχιάς κι ο Μπέης ‘που τη Μάνη/ κρυφοκουβέντες είχασι με το Δασκαλογιάννη/ απούτονε ξεχωριστός σε πλούτη κι αξιωσύνη,/ με την καρδιά του- ν ήθελε τη Κρήτη Ρωμιοσύνη:/ Κάθε Λαμπρή και Κυριακή έβανε το καπέλο/ και ‘λεγε του Πρωτόπαπα: Το Μόσκοβο θα φέρω/ να τα συντράμει τα Σφακιά τσοι Τούρκους να ζυγώξου/ και για τη Κόκκινη Μηλιά δρόμο να τωνε δώσου./ Μα κι όποιοι τωνε θέλουσι στην Κρήτη ν’ απομείνου/ Σταυρό θα προσκυνήσουσι και χρισθιανοί να γίνου». Οι πρώτοι 16 στίχοι απ’ το τραγούδι του Δασκαλογιάννη που αποδίδεται στον Μπάρμπα Μπαντζελιό.

Πολλές και από διάφορους φορείς οι εκδηλώσεις που προγραμματίζονται να γίνουν (αν δεν τις ακυρώσει ο κορωνοϊός) και στην περιφερειακή μας ενότητα για τα 200 χρόνια της Επανάστασης του 1821. Μια απ’ αυτές και το διήμερο συνέδριο “Η Επανάσταση του Δασκαλογιάννη και η Επανάσταση του 1821 στην Κρήτη – Διακόσια χρόνια μετά”, της Ιστορικής, Λαογραφικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας Κρήτης (συνδιοργάνωση: Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, Συνδρομή: Δήμος Σφακίων) για το Σάββατο 12 και την Κυριακή 13 Ιουνίου 2021 στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων. Μένω σ’ αυτήν! Και γιατί τον Δασκαλογιάννη, που σήκωσε την πρώτη επανάσταση κατά των Τούρκων και πέθανε “για τη Ρωμιοσύνη” μαρτυρικό θάνατο στο Μεγάλο Κάστρο, τον έχει χαρακτηρίσει ο Κωστής Παλαμάς “κορφή της Κρητικής Θυσίας”. Οχτώ (!) οι εισηγήσεις που θα γίνουν στο περί ου ο λόγος συνέδριο για τον “πρωτομάρτυρα” των Εθνικών Αγώνων της Κρήτης”, όπως τον έχει “ονοματίσει” στο μνημειώδες βιβλίο του γι’ αυτόν ο αξέχαστος Νίκος Αγγελής. Και 88 να γίνονταν λίγες θα ήταν!..

«Σωστό πανηγύρι στον οντά του Δάσκαλου, εκείνο το βραδινό. Και στη μέση του λαού εκείνος, ακούραστος λες και δεν έφτανε από τόσο μακρινό ταξίδι, παρά ότι σηκωνόταν από ύπνο γλυκό κι έπαιρνε καιρό να στορήσει τα μεγάλα ονείρατα που είδε… Πρωί – πρωί την άλλη μέρα η Μαρία ήταν καθισμένη στον αργαλειό και περίμενε. Είχε έτοιμα φάδια και στημόνια. Χτένια και μιτόχτενα. Έφτασε ο Δάσκαλος, έβγαλε από την τσέπη του ένα χαρτί με παράξενα σχέδια απάνω. “Αυτό παιδί μου είναι το φλάμπουρό μας. Γύρω σε τούτο θα καλέσω τους ραγιάδες, να πολεμήσουν τον τύραννο”. “Τρέμουσι τα χέρια μου πατέρα. Εγώ θα το φάνω;”. “Ναι, εσύ Μαρία. Εσύ θα φάνεις και θα κεντήσεις την πρώτη σημαία του πρώτου σηκωμού!”. “Του πρώτου; Λογιάζεις να γίνει και δεύτερος”. “Μπορεί. Με μια τσεκουριά δεν πέφτει ο πρίνος”». Εν είδει επιλόγου στη σημερινή πρώτη στάση για τη Μεγάλη των Ελλήνων Επανάσταση.

ΚΟΡΩΝΟΪΚΑ ... ΣΤΑ ΠΕΤΑΧΤΑ 

«Είν’ οι προσπάθειές μας των συφοριασμένων,/ είν’ οι προσπάθειές μας σαν των Τρώων/ Κομμάτι κατορθώνουμε· κομμάτι/ παίρνουμ’ επάνω μας· κι αρχίζουμε/ να ‘χουμε θάρρος και καλές ελπίδες.// Μα πάντα κάτι βγαίνει και μας σταματά./ Ο Αχιλλεύς στην τάφρον εμπροστά μας/ βγαίνει και με φωνές μεγάλες μας τρομάζει». Και οι πρώτοι στίχοι απ’ τους “Τρώες” του Κ.Π. Καβάφη συχνά πυκνά στο μυαλό ενός φίλου μου, όπως μου “εξομολογήθηκε” τις προάλλες στο τηλέφωνο. Ε, όχι δα και… Αχιλλεύς η Αυτού Μικρότης ο Κορωνοϊός. Είπαμε δα». Εκτός και αν…

«Δεν υπάρχει μόνο πανδημία βιολογικής φύσης, υπάρχουν και οι πανδημίες των ιδεών και της παραπληροφόρησης, εξίσου αποσταθεροποιητικές με τις προηγούμενες». Τα που είπε σε συνέντευξή του στα “Νέα” (στον Δημήτρη Δουλγερίδη) ο συγγραφέας του βιβλίου “Η πλατεία και ο πύργος” Niall Ferguson. Και πανδημία κατατρομοκράτησης βεβαίως βεβαίως υπάρχει. Για όσους είναι “επιρρεπείς” στην τρομοκράτηση.

Συνεπής στο ραντεβού της με τη στήλη η μαντιναδολόγος μας η Νεκταρία Θεοδωρογλάκη και σήμερα. «Βάζει στολή παραλλαγής θέλει να μας μπερδέψει/ μ’ αυτόν τον κορωνοϊό, πολύ έχουμε μπλέξει», μας λέει στην πρώτη της μαντινάδα. Για να συνεχίσει στη δεύτερη: «Στη νέα του μετάλλαξη ο κορωνιός τρομάζει/ γι’ αυτό τους επιστήμονες, σε δίλημμα τους βάζει». Και να καταλήξει στην τρίτη: «Μεταλλαγμένος ο ιός, όμως τον πολεμούμε,/ μέχρι το Πάσχα εύχομαι να τον ξεφορτωθούμε». Αυτό έλειπε, να μην ενώναμε κι εμείς τις ευχές μας να πάει και να μην ξανάρθει ο… “τρισκατάρατος”.

Χανιώτικα νέα (Τρίτη, 16.2.2021) 

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ



«Θε μου, και δος μου φώτιση, καρδιά σαν το καζάνι, να κάτσω να συλλογιαστώ το Δάσκαλο τον Γιάννη./ Θε μου, και δος μου λογισμό και μπόρεση ν’ αρχίξω/ το Δάσκαλο τον ξακουστό πρικιά να τραγουδήξω./Θε μου και δος μου απομονή και νουν εις το κεφάλι/ ν’ αναθιβάλω και να πω και τω Σφακιώ τα βάλη./ Ήτον ο Μπέης τση Βλαχιάς κι ο Μπέης ‘που τη Μάνη/ κουρφοκουβέντες είχασι με το Δασκαλογιάννη,/ απούτονε ξεχωριστός, σε πλούτη κι αξιωσύνη,/ με την καρδιά του ν’ ήθελε την Κρήτη Ρωμιοσύνη». Οι πρώτοι στίχοι από το τραγούδι για τον Δασκαλογιάνη του Μπάρμπα – Παντζελιού. Να το ακούς, να το τραγουδά ο, και καλός μου φίλος, Σφακιανός λαογράφος Κανάκης Γερωνυμάκης και να ξεσταίνεσαι!

Ο εορτασμός στην Ανώπολη των Σφακίων, προχθές Κυριακή, 18 Ιουνίου. Λαμπρός και πανηγυρικός! Με  λειτουργία στον ιερό ναό του Αγίου Γεωργίου της Ανώπολης,  με επιμνημόσυνη δέηση στο Ηρώο της πλατείας του χωριού, με χαιρετισμούς των διοργανωτών, με ομιλία από τον πρύτανη του Πολυτεχνείου Βασίλη Διγαλάκη, με κατάθεση στεφάνων, με τήρηση ενός λεπτού σιγής, με ανάκρουση του εθνικού ύμνου και, βέβαια, με πεντοζάλι, όπως γίνεται τα τελευταία χρόνια, από τον μουσικοχορευτικό σύλλογο “ΤΑ ΣΦΑΚΙΑ”.

«Μνήμη ήρωος, μίμησις ήρωος», συνήθιζε να λέει σε τέτοιες περιπτώσεις ο μακαριστός παπά – Γιώργης Χιωτάκης. Στη φράση του αυτή, γι’ άλλη μια φορά, ο νους μου. Μιμούμαστε, έστω και κατ’ ελάχιστο, τον ήρωα, στην ιδιωτική μας οδό και στο δημόσιο βίο μας; Μας εμπνέει η ανιδιοτέλειά του, μας διδάσκει κάτι το μαρτυρικό τέλος του; Ή μήπως μοιάζουμε, για να χρησιμοποιήσω μια φράση του Νίκου Αγγελή από το βιβλίο του για τον ήρωα (Μπάρμπα Μπαντζελιού – Ν. Αγγελή “Δασκαλογιάννης”), με την αγελάδα του Σαβιολή, που “τση καρφώνει ένα δαχτύλι νήμα και δεν κουνά;».


Ο Ιωάννης Βλάχος που πέρασε στην ιστορία, λόγω της μεγάλης του μόρφωσης, με το όνομα Δασκαλογιάννης, γεννήθηκε στην Ανώπολη Σφακίων το 1722. Ήταν, όπως και ο πατέρας του, καραβονοικοκύρης κι έμπορος, ταξίδευε συχνά κι είχε επαφή με επιφανείς ξένους. Γνώριζε τον Ορλώφ, πιθανολογείται συνάντησή τους πριν από τα γεγονότα του 1770, και τον Παπαζώλη και διατηρούσε φιλικές σχέσεις με τον Μπέη της Μάνης Μπενάκη. Ήταν γεννημένος “αρχηγός”. Το κίνημά του, η επανάσταση αυτή των Σφακιανών είναι γεμάτο ρομαντισμό και οράματα. Ο θάνατός του, στο Ηράκλειο, στις 17 Ιουνίου 1771, έγινε με τον πιο απάνθρωπο τρόπο. “Εξεδάρη ζων”. «Τον Δάσκαλο εγδάρασι κι άλλους, πολλούς επνίξα/ και τσ’ άλλους σ’ αποδέλοιπους στη φυλακή τσοι ρίξα», μας λέει, ο Μπάρμπα – Μπαντζελιός.

«Με μια τσεκουριά δεν πέφτει ο πρίνος». Θυμούμαι συχνά αυτή τη φράση που είπε, μυθιστορηματική αδεία, κατά τον Νίκο Αγγελή, ο Δασκαλογιάννης στην κόρη του τη Μαρία, όταν της παράγγειλε να κεντήσει την πρώτη σημαία του πρώτου σηκωμού. Ισχύει για όλους τους όπου γης αγώνες για ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ο λόγος τούτος. Δεν έχει τέλος ο αγώνας, ο όποιος αγώνας, του καλού ενάντια στο κακό…

Χανιώτικα νέα (20.06.2017)

         

ΕΥΦΗΜΕΣ ΜΝΕΙΕΣ

Πρώτος στον χορό, στον χορό, που κατά που λέει η λαϊκή παράδοση, πήρε τ’ όνομά του απ’ το πέμπτο ζάλο, την πέμπτη δηλαδή κατά σειρά ελπίδα των Κρητικών για απελευθέρωση της Κρήτης απ’ τους Τούρκους, ο Δάσκαλος, φορώντας κρητική βράκα, λοιπόν. Μαζί με τους άλλους πρωτεργάτες της εξέγερσης βέβαια. Τον Χούρδο, τον Μπονάτο, τον Πάτερο, τον Κούτσουπα, τον Βούρβαχη, τον Κουτρουμπά, τον Σκορδύλη, τον Μανούσακα, τον Βολούδη, τον Δασκαλογιώργη και τον Πρωτόπαπα. Αυτοπροσώπως...

Δείτε περισσότερα...  ΕΥΦΗΜΕΣ ΜΝΕΙΕΣ

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης

Το τραγούδι του Δασκαλογιάννη

«Αλήθεια ’ναι οι Σφακιανοί δοσίματα δε δίδου/ μουδέ την τυραννία σας ακόμη δε γνωρίζου./ Μα γώ βλεπα τσοι χρισθιανούς απού ’ναι στο Σουλτάνο/ το πως δεν είναι τίβοτσι στον κόσμο τον απάνω/ γι’ αυτόνο τ’ αποφάσισα την Κρήτη να σηκώσω/ κι απού τα νύχια τω Τουρκώ να τηνε λευτερώσω/ Πρώτας για την πατρίδα μου, δεύτερο για την πίστη/ και τρίτο για τσοι χρισθιανούς που κάθονται στη Κρήτη/ Γιατί κι αν είμαι Σφακιανός, παιδί τση Κρήτης είμαι/ και να θωρώ τσοι Κρητικούς στα βάσανα πονεί με». Ν’ ακούω τον ογδόντα εννέα Ιουνίων Σφακιανό λαογράφο Κανάκη Γερωνυμάκη να σιγοτραγουδεί λίγο πριν αρχίσει η εκδήλωση για την επέτειο της Επανάστασης του 1770, που έγινε στην Ανώπολη των Σφακίων, την Κυριακή 21 Ιουνίου, αποσπάσματα από το τραγούδι του Μπαρμπα – Μπαντζελιού, για τον Δασκαλογιάννη, κι ο νους μου, όπως κι ο νους των φίλων που συμμετέχουν στο… ανοιγμένο γύρω του “πηγαδάκι”, να ζεσταίνεται. Πολύ περισσότερο από τότε που τον πρωτάκουσα, για τα παιδιά μας εκ της τάξης, πάνε 15 χρόνια, ήμουν διευθυντής στο 5ο Δημ. Σχ. Χανίων. Επόμενο… εκτός επισήμου προγράμματος βέβαια, το τραγούδι. Οπως και τόσα άλλα απ’ αυτά που ο καθένας απ’ αυτούς παρευρεθέντες εκείνη την ημέρα στην Ανώπολη, ξεχωριστά έτυχε να προσεγγίσει. Σαν όραμα και σαν ακρόαμα. Σαν οσμή ευωδίας πνευματικής. Σαν αναπετάρισμα του νου και σαν άγγιγμα ψυχής. «Πρώτας για την πατρίδα μου, δεύτερο για την πίστη/ και τρίτο για τσοι Χρισθιανούς που κάθονται στην Κρήτη». Η αιτιολογία της επανάστασης του Μεγαλομάρτυρα της των Κρητών ελευθερίας, όταν ρωτήθηκε απ’ τον Πασά, στον οποίο παραδόθηκε για να γλυτώσει τα Σφακιά. Απέναντί μου ο Ηρώας, στητός στο βάθρο του. Γύρω μου μελισσολόι πολύβουο, ο κόσμος, ξετρουλιαχτή η πλατεία. Ολα έτοιμα, για ν’ αρχίσει η εκδήλωση. Ο μητροπολίτης Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων Ειρηναίος Μεσαρχάκης βάζει το πετραχήλι του για να βάλει “ευλογητός” στην επιμνημόσυνη δέηση. Ο Κανάκης έχει σταματήσει. Οι λεβέντες χορευτές των “Σφακιών” παίρνουν τις θέσεις των. Διάχυτη παντού η ευωδία της δάφνης και του λιβανιού. Μνήμη ήρωα, μίμηση ήρωα. Κατά το «μνήμη αγίου μίμηση αγίου», όπως συνήθιζε να λέει ο παπα – ΓιώργηςΧιωτάκης. Πόσα δεν έχει να μας διδάξει τη σήμερον ημέρα ο Δάσκαλος

Ο χορός του Δασκαλογιάννη

Και πρώτος σέρνει τον χορό ο Δάσκαλος ο Γιάννης. Οτι ζωντάνεψε και άφησε το βάθρο του, όταν έφτασε η ώρα, σύμφωνα με το πρόγραμμα, να κλείσουν την περί ης ο λόγος στις σημερινές εύφημες μνείες εκδήλωση, τα κοπέλια του μουσικοχορευτικού Συλλόγου “Τα Σφακιά”, χορεύοντας πεντοζάλι, ο Ηρωας μου φάνηκε. Είχαν προηγηθεί ύστερα από την επιμνημόσυνη δέηση οι χαιρετισμοί του δημάρχου Σφακίων Γιάννη Ζερβού και του αντιπεριφερειάρχη Χανίων Αποστόλη Βουλγαράκη, αλλά και η κεντρική ομιλία του και προέδρου της Ενωσης Πνευματικών Δημιουργών του Νομού μας ιστορικού ερευνητή Δημήτρη Νικολακάκη που απέδωσε με ιστορικό τεκμηριωμένο λόγο και συγκινησιακό τρόπο τα εύσημα της τιμής και της δόξας στον εμπνευστή και πρωτουργό της επανάστασης του 1770: Στον πετυχεμένο καπετάνιο που σε μια κρίσιμη καμπή της εθνικής μας ιστορίας, έγινε στεριανός στον οιωνεί ελεύθερο που πολέμησε για τους σκλαβωμένους συμπατριώτες του στον πλούσιο, που αγωνίστηκε για τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους στον μεγαλόθυμο χριστιανό, που ήθελε να επαναφέρει στη σκέπη της θρησκείας μας τους παραπλανημένους ομοεθνείς στον ανιδιοτελή πατριώτη που αγωνίστηκε (εν αντιθέσει με άλλους) χωρίς να επιδιώκει κανένα οικονομικό ή άλλο όφελος, αλλά μόνο για να γενεί η Κρήτη Ρωμιοσύνη. Και βέβαια οι καταθέσεις στεφάνων, το ένα λεπτό της σιγής, κατά τη διάρκεια του οποίου, όπως έγραψα τις προάλλες “στα πεταχτά”, επίσης μου φάνηκε ότι άκουσα τα τζιτζίκια να τραγουδούν, «Και ζει, και ζει, και ζει, και ζει, και ζει/ ο Δάσκαλος ο Γιάννης ζει» και η ανάκρουση του εθνικού ύμνου, το «χαίρε ω χαίρε της ελευθερίας» μας, που πήρε τον ανήφορο κατά Πάχνες μεριά… Πρώτος στον χορό, στον χορό, που κατά που λέει η λαϊκή παράδοση, πήρε τ’ όνομά του απ’ το πέμπτο ζάλο, την πέμπτη δηλαδή κατά σειρά ελπίδα των Κρητικών για απελευθέρωση της Κρήτης απ’ τους Τούρκους, ο Δάσκαλος, φορώντας κρητική βράκα, λοιπόν. Μαζί με τους άλλους πρωτεργάτες της εξέγερσης βέβαια. Τον Χούρδο, τον Μπονάτο, τον Πάτερο, τον Κούτσουπα, τον Βούρβαχη, τον Κουτρουμπά, τον Σκορδύλη, τον Μανούσακα, τον Βολούδη, τον Δασκαλογιώργη και τον Πρωτόπαπα. Αυτοπροσώπως. Εδώ και ο περίφημος Κιώρος, ο Λουσακιανός βιολάτορας, που δημιούργησε, κατά που λέει πάλι η λαϊκή παράδοση, ύστερα από επιθυμία και υπόδειξη του Δασκαλογιάννη, με αφορμή την επανάστασή του, τον συγκεκριμένο μόνο, για άντρες χορό. Αντρες εξακολουθούν να ορίζουν τα Σφακιά!

Χανιώτικα νέα (29.06.2015)

Χανιώτικα νέα (29.06.2015)

Read more: http://www.haniotika-nea.gr/effimes-mnies-9/#ixzz3eRSoQvRE 
Under Creative Commons License: Attribution Non-Commercial 
Follow us: @HaniotikaNea on Twitter | haniotika.nea on Facebook