ΠΑΙΔΟΤΟΠΟΣ

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΛΑΙΤΖΑΚΗ - ΜΑΡΙΑ ΚΑΠΟΚΑΚΗ

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΑΡΟ ΤΟΥ ΚΑΒΟΥ ΔΡΕΠΑΝΟΥ

Καλοί μου φίλοι, καλό Σαββατοκύριακο!
Στον Κάβο Δρέπανο, για να γνωρίσουμε τον Φάρο του, μας πάει σήμερα ο Παιδότοπος, 20 χιλιόμετρα ντολικά των Χανίων και δύο χιλιόμετρα βόρεια του Κόκινου Χωριού. Ξεναγοί μας η μαθήτρια του Γυμνασίου Βάμου Γεωργία Καποκάκη και η δασκάλα της, καθηγήτρια Πληροφορικής (και συνεργάτις της εφημερίδας μας) Ειρήνη Καλαιτζάκη. Λάτρης του Δρέπανου και γενικότερα του αποκορωνιώτικου τοπίου η φίλη μου η Ειρήνη (κι αν το 'χει φωτογραφίσει κι αν έχει γράψει γι΄αυτὀ), λάτρης του, όμως και η μαθήτριά της, το κείμενο της οποίας πήρε το 2ο βραβείο Ρεπορτάζ στον 5ο Παγκρήτιο Διαγωνισμό Δημοσιογραφικών Δεξιοτήτων  για Μαθητές, του Συλλόγου "Τύπος και Ουσία - Λευτέρης Δασκαλάκης". Όσο αγαπούμε πιο βαθιά, τόσο αγαπούμε πιο πλέρια, επιμένει να μας θυμίζει τον λόγο του Ποιητή, η Ειρήνη. Προτίστως στους μαθητές της...

ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1:  Οι φωτογραφίες είναι της Ειρήνης Καλαιτζάκη
ΣΗΜΕΙΩΣΗ 2:  Το μήλο κάτω από τη μηλιά... Πατέρας της Γεωργίας που πηγαίνει, που πηγαίνει εφέτος Β' τάξη (Γυμνάασιο Βάμου) ο αξιωματικὀςτου Πολεμικού Ναυτικού - Υπεύθυνος για το Φαρικό Σύστημα Σπύρος Καποκάκης.

Σας χαιρετώ με αγάπη με όλους!
Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης
δάσκαλος

ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΦΑΡΟ ΣΤΟΝ ΚΑΒΟ ΔΡΕΠΑΝΟ

Ο Φάρος είναι ένα αγέρωχο, επιβλητικό, πανέμορφο  και  πετρόκτιστο κτίριο, που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα και βοηθάει τους ναυτικούς στα ταξίδια τους. Οι φάροι κατασκευάστηκαν από μία Γαλλική εταιρεία μεταξύ των δεκαετιών 1860 έως 1890.

Ο πρώτος φάρος  στον κόσμο είναι ο Φάρος της Αλεξάνδρειας, ο οποίος χτίστηκε τον 3^ο αιώνα π.Χ. και θεωρείται ένα τα  Επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τους φάρους, όταν βρίσκονται στην θάλασσα , για  να εντοπίσουν τους κινδύνους που υπήρχαν σε αυτήν την νύχτα. Χαρακτηριστικό τους γνώρισμα ήταν η φωτοβολία που είχαν. Οι φάροι έχουν αλλάξει πολύ τα τελευταία χρόνια. Όταν πρωτοκτίστηκαν, οι φαροφύλακες που ήταν υπεύθυνοι για αυτούς, αναγκάζονταν να παραμείνουν εκεί με τις οικογένειές τους. Αυτό συνέβαινε, επειδή έπρεπε να τροφοδοτούν τους φάρους με κάρβουνο, το οποίο  χρησιμοποιούσαν, για να ανάβουν μία φωτιά στο πάνω μέρος του φάρου. Τα τελευταία χρόνια έχουν  εξελιχθεί πολύ τεχνολογικά, δηλαδή δεν υπάρχουν φωτιές, αλλά λάμπες που δουλεύουν με ρεύμα και μπαταρίες.

Ένα τέτοιο είδος με υψηλή αρχιτεκτονική κτίριο υπάρχει στον τόπο μας στο Δράπανο Αποκορώνου. Ο φάρος κατασκευάστηκε το 1864 από τη Γαλλική Εταιρεία Φάρων και ακόμη στέκεται σε πολύ καλή κατάσταση σε υψόμετρο 50μ, στην κόψη ενός κατακόρυφου γκρεμού. Ο πύργος του φάρου έχει οκταγωνικό σχήμα και το ύψος του είναι 7μ, ενώ δίπλα υπάρχει η πέτρινη κατοικία του φαροφύλακα.

Όπως και οι υπόλοιποι φάροι της Κρήτης, εντάχθηκε στο Ελληνικό φαρικό δίκτυο το 1912, ενώ καταστράφηκε από τους Γερμανούς το 1941, για να ξανακτιστεί το 1948. 

 Για κάθε φάρο κτίριο που υπάρχει στην Ελλάδα υπάρχει και ένας μύθος να τον συνοδεύει.

Σύμφωνα με τον μύθο το 1914 ο Μιντιλάκης αποφάσισε να πάει να ζήσει μόνιμα στον τότε έρημο φάρο Κάβο Δράπανο. Η ζωή του κυλούσε ήρεμα μέχρι ένα βράδυ με φοβερή θαλασσοταραχή, η μοίρα του έπαιξε ένα περίεργο παιχνίδι. Πάνω σ’ έναν βράχο, δίπλα σε ένα ναυάγιο βρήκε μία κοπέλα σε λιπόθυμη κατάσταση με σκισμένα ρούχα. Ήταν η Αϊσέ, μια πανέμορφη Αλγερινή θύμα ναυαγίου. Την έσωσε, τη φρόντισε, την περιέθαλψε και την έκανε γυναίκα του. Μια μέρα η Αϊσέ του ανακοίνωσε ότι θα γίνει μητέρα, κάνοντας τον πολύ ευτυχισμένο. Όμως η μοίρα  είχε αποφασίσει άλλα. Η κοπέλα λίγο πριν από τη γέννα αρρώστησε και πέθανε. Ο φαροφύλακας μην αντέχοντας την απώλεια της, δίνει τέλος στην ζωή του με το κυνηγητικό του όπλο . Σε μια τρύπα κοντά στον φάρο βρέθηκαν οι δυο τους αγκαλιασμένοι από τους  κατοίκους του χωριού.

Ακόμα και σήμερα όποιος συνομιλήσει με κάποιον φαροφύλακα σίγουρα θα έχει να σου διηγηθεί μια συναρπαστική ιστορία από την ζωή

του στον φάρο

Γεωργία  Καποκάκη Α2

Ένας ερημίτης στο Κάβο Δρέπανο των Χανίων

“Κι αρχίζει να γυρίζει ‘κείνη η λάμπα και να ρίχνει το φως της πέρα, μακριά, μέσα στο μαύρο χάος”, έγραφε ο Φώτης Κόντογλου και βούταγε στα εσώψυχα του φαροφύλακα. “Το φως τον ζαλίζει, μα ξαγρυπνά μην τύχη και πάθει τίποτα η μηχανή και σβήσει το φως που δείχνει τον δρόμο στα καράβια. Η ψυχή του γίνεται με τον καιρό σαν πέτρα, σαν τον βράχο που σηκώνει τον φάρο. Στο τέλος γίνεται αδιάφορος για όλα. Δεν λογαριάζει μήτε αρρώστια, μήτε θάνατο…”

Ψυχρή και άδικη πολλές φορές η ζωή, ορθώνει συρματοπλέγματα στις ψυχές των ανθρώπων αλλάζοντας τη ρότα τους και βάζοντας τρικλοποδιά στα όνειρά τους. Θα ‘ταν κοντά στα 1914 όταν ο Μιντιλάκης αποφάσισε να εγκαταλείψει τα εγκόσμια και να αυτοεξοριστεί στον τότε έρημο φάρο του Κάβο Δρέπανο. Χτυπημένος από  μια θύελλα της ζωής, βρέθηκε σ’ έναν τόπο που ολοχρονίς τον μαστιγώνουν αλύπητα τα κύματα μα ποτέ δεν τον λαβώνουν. Σ’ έναν τόπο που ο γέρικος φάρος, γεμίζει τους ανθρώπους με τις αναλαμπές του… ελπίδα. Και μπορεί η ζωή του να κυλούσε ήρεμα… όμως ένα βράδυ με άγρια θαλασσοταραχή και αγέρα που λυσσομανούσε, η μοίρα τού έπαιξε ένα περίεργο παιχνίδι. Εκεί στα απόκρημνα βράχια του ακρωτηριού, ανάμεσα σε τσακισμένα ξύλα και σκισμένα πανιά, αντίκρισε μια κοπέλα σε λιπόθυμη κατάσταση με ξεσκισμένα ρούχα. Ήταν η Αϊσέ… μια πανέμορφη Αλγερινή, που ναυάγησε με το σκαρί του ίδιου της του πατέρα. Συγκλονισμένος, την μάζεψε, την φρόντισε, την περιέθαλψε και όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα στα παραμύθια… την έκανε γυναίκα του.

Η ευτυχία του Μιντιλάκη κορυφώθηκε όταν μια μέρα η Αϊσέ του ανακοίνωσε ότι θα γίνει μητέρα. Μα καθώς η μοίρα άλλα πρόσταζε από την αρχή, η κοπέλα λίγο πριν από τη γέννα, αρρώστησε και πέθανε. Ο φαροφύλακας μη μπορώντας να αντέξει τον χαμό της αγαπημένης του, έμεινε για μέρες δίπλα στο άψυχο κορμί της αναζητώντας παρηγοριά στην μεγάλη του συμφορά. Έτσι, τον βρήκαν οι κάτοικοι του διπλανού χωριού όταν τον αναζήτησαν και στάθηκε αδύνατο να απομακρύνουν από κοντά του την νεκρή Αϊσέ. Η αγάπη και ο έρωτας των δυο ερημιτών έσβησαν για πάντα και χάθηκαν μέσα σ’ ένα βράχο σκαμμένο από ανθρώπινο χέρι. Εκεί τους βρήκαν, μέρες αργότερα,  μετά από επίμονη αναζήτηση, αγκαλιασμένους. Ο Μιντιλάκης είχε σκάψει με τα χέρια του έναν βράχο και είχε  τοποθετήσει μέσα στην τρύπα με προσοχή, τη νεκρή αγαπημένη του. Δίπλα της βρισκόταν και εκείνος νεκρός με το κυνηγετικό του όπλο αγκαλιά.

Πάντα οι φάροι, αυτά τα απόμακρα κτίσματα, κρύβουν μια μαγεία. Ίσως το επιβλητικό ανάστημά τους, ίσως η απομόνωσή τους σε κάποια απόκρημνη ακτή, ίσως πάλι το τρεμόπαιγμα του λύχνου μέσα στη σιγαλιά της νύχτας. Σίγουρα όμως αποτελούν μια φωτεινή γέφυρα που ενώνει τους ανθρώπους και συνομιλούν τις νυχτιές με τους καραβοκύρηδες.  Η μοναχική ζωή των ανθρώπων που ζούσαν πάνω στους φάρους έπαιρνε εύκολα τη μορφή μιας ανθρώπινης ιστορίας… άλλες φορές χαρούμενης και άλλες φορές τραγικής.

Ειρήνη Καλαιτζάκη

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο φάρος του Κάβο Δρέπανο βρίσκεται στο ομώνυμο ακρωτήριο, ανατολικά του κόλπου της Σούδας και σε απόσταση 3 χλμ ΒΔ του Κόκκινου Χωριού Αποκορώνου. Ανήκει στο φαρικό σύστημα της Ελλάδας και είναι ένας από τους παλιότερους φάρους αφού χτίστηκε το 1864 από τη Γαλλική Εταιρεία Φάρων, τότε που η περιοχή βρισκόταν υπό την κατοχή των Οθωμανών. Έχει ύψος 7μ και βρίσκεται 50 μ πάνω από τη θάλασσα σ’ ένα κάθετο βράχο.

Είναι πέτρινος και έχει οκταγωνικό σχήμα. Στη νότια πλευρά του είναι χτισμένη η κατοικία του φαροφύλακα. Η φωτοβολία του φτάνει τα 20 ναυτικά μίλα  και κλείνει φέτος τα 151 χρόνια ζωής. Παρατηρώντας κάποιος το ψηλότερο τμήμα του θα διακρίνει την Οθωμανική επιρροή στα αρχιτεκτονικά στοιχεία του.
Με τον νόμο 3028 του 2002 έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο νεότερο μνημείο. 

Χανιώτικα νέα (Σάββατο, 28. 9. 2019)

ΠΑΙΔΟΤΟΠΟΣ

ΑΥΓΟΥΣΤΕ ΚΑΛΕ ΜΟΥ ΜΗΝΑ

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Καλοί μου φίλοι, καλό Σαββατοκύριακο!

Στην κεντρική θέση του σημερινού Παιδότοπου το ποίημα “Αύγουστος” της Ρένας Καρθαίου σε εικονόλεξο της νηπιαγωγού Ανθής Ζήση που αλίευσα από το Διαδίκτυο (dreamskindergarder.blogspot.com/2011/06/blog-post-6668html) Γύρω απ’ αυτό κάποια απ’ τα ήθη και τα έθιμα του Αυγούστου, όπως τα έχει καταγράψει στο βιβλίο της “Λαογραφικό Ημερολόγιο – Οι δώδεκα μήνες και τα έθιμά τους” η Αικατερίνη Τσοτάκου – Καρβέλη, διανθισμένα με αυγουστιάτικες φωτογραφίες τής και συνεργάτιδος της εφημερίδας μας καθηγήτριας Πληροφορικής Ειρήνης Καλαϊτζάκη.

Αύγουστε, καλέ μου μήνα, να ’σουν δυο φορές τον χρόνο!

Σας χαιρετώ με αγάπη όλους
Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης
δάσκαλος

Η Πρωταυγουστιά
Την παραμονή της 1ης Αυγούστου σε πολλά μέρη συνηθίζουν ν’ ανάβουν και να πηδούν φωτιές, γιατί πιστεύουν πως την Πρωταυγουστιά αρχίζει μια νέα χρονική περίοδος και πρέπει πηδώντας τη φωτιά να μπουν καθαροί και αμόλυντοι σ’ αυτήν. Γίνονται και αγιασμοί στα σπίτια και στην εκκλησία κι οι χωρικοί ραντίζουν με αγιασμό τ’ αμπέλια και τα περιβόλια τους. Σε κάποια μέρη συνήθιζαν ν’ αγιάζουν τις πηγές και τα πηγάδια κι ύστερα να διασκεδάζουν έξω στ’ αμπέλια. Θυμούνται και τους νεκρούς τους· κάθε νοικοκυρά έβαζε σ’ ένα πιάτο ελιές, μισές μαύρες, μισές άσπρες και τις έστελνε στους γειτόνους που δεν είχαν.

Η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου
Από την 1η Αυγούστου αρχίζει η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, που κρατάει 15 μέρες. Η νηστεία αυτή την εποχή δεν είναι δύσκολη, εξαιτίας των άφθονων οπωρικών και κηπευτικών. Παράλληλα φροντίζουν να καθαρίσουν τα χάλκινα αγγεία τους και συνηθίζουν να προσφέρουν στην εκκλησία σύκα και σταφύλια, που τα μοιράζουν στο εκκλησίασμα μετά τον εσπερινό.

Του Σωτήρος το σταφύλι
Ο λαός τη λέει απλά “του Σωτήρος” και γιορτάζεται για να θυμίσει στους χριστιανούς τη Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος Θαβώρ, μπροστά σε τρεις μαθητές του πριν σταυρωθεί.
Τη νύχτα, λέει, της παραμονής ανοίγουν οι ουρανοί και πολλοί αγρυπνούν για να δουν το άγιο φως, γιατί “το ’χουν σε καλό”. Οι γεωργοί φέρνουν στην εκκλησία, πάνω σε δίσκους, τις απαρχές των σύκων και των σταφυλιών, δηλαδή τα πρώτα σύκα και σταφύλια.
Τ’ Αϊ-Λιου καρύδι,
του Σωτήρος σταφύλι
και της Παναγιάς το σύκο.
Ύστερα τα βάζουν μπροστά στο εικόνισμα του Σωτήρα, ο παπάς τα ευλογεί, εύχεται “πλούσια σοδειά” και στη συνέχεια τα μοιράζουν στο εκκλησίασμα.

Και Επιτάφιος της Παναγίας
Σε μερικά μέρη της Ελλάδας (Πάτμο, Κασσιόπη Κέρκυρα) στολίζουν Επιτάφιο της Παναγίας και τον περιφέρουν στους δρόμους, ενώ οι πιστοί ακολουθούν μ’ αναμμένα κεριά. Και πανηγύρια γίνονται σε πολλές εκκλησίες. Επίσης σε κάποιους τόπους συνηθίζουν τη μέρα αυτή οι τσελιγκάδες να κάνουν συμφωνίες με τους πιστικούς που θα φυλάνε όλο το χρόνο τα κοπάδια τους. Αλλού πάλι δίνουν απολυσιό, δηλαδή αφήνουν να μπει ελεύθερα όποιος θέλει στους κήπους και τ’ αμπέλια.

Τα μερομήνια
Με την πρώτη μέρα του Αυγούστου αρχίζουν κι οι προγνώσεις για τον καιρό, τα μερομήνια. Παρατηρούν, δηλαδή, τι καιρό κάνει την πρώτη μέρα· ό,τι καιρό θα κάνει απ’ το πρωί μέχρι το μεσημέρι, θα κάνει το Γενάρη, και θα κάνει την άλλη μισή μέρα, θα κάνει το Φλεβάρη. Η δεύτερη μέρα αντιστοιχεί με το Μάρτη και τον Απρίλη κ.ο.κ. Έτσι μηνολογιάζουν προμαντεύουν από τις έξι πρώτες μέρες για όλους τους μήνες του χρόνου.

Οι Παράκλησες
Τα απογεύματα του Δεκαπενταύγουστου, με τις Παρακλήσεις, τις Παράκλησες, όπως τις λένε πολλοί, προετοιμάζουν μαζί με τη νηστεία τους χριστιανούς για τη μεγάλη γιορτή της Παναγίας. Ψέλνεται επίσης στην εκκλησία ο Μικρός κι ο Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας, ακολουθίες που αναφέρονται στην Παναγία.

Ο Άγιος μάντης
Ο Αϊ-Φανούρης είναι ο Άγιος που όλα τα φανερώνει, κατά το λαό. Αν χάσεις ζώο, αν χάσεις πράγμα, στον Άγιο θα τάξεις να σου το βρει. Μπορεί ακόμη να σε βοηθήσει να προμαντέψεις μια τύχη ή πώς θα πάει κάποια δουλειά σου. Κι όσο για τα κορίτσια, θα τους φανερώσει, λέει, ποιον θα πάρουν. Γι’ αυτό κι ο Άγιος στις εικόνες του κρατάει ένα κερί αναμμένο.
Το τάξιμο συνήθως είναι μια πίτα, η Φανουρόπιτα, που οι νοικοκυρές ζυμώνουν με μυρωδικά και τη μοιράζουν στους γείτονες και τους περαστικούς. Εκείνοι τότε πρέπει να ευχηθούν: “Ο Θεός σχωρέσ’ τη μητέρα του Αγίου Φανούριου”. Γιατί η μητέρα του, λέει η παράδοση, ήταν πολύ αμαρτωλή κι έχει ανάγκη από συγχώρεση.

Ο Νηστευτής
Στις 29 Αυγούστου, που γιορτάζεται η Αποκεφάλισή του, οι Χριστιανοί νηστεύουν αυστηρά Γι’ αυτό τον λένε και Νηστευτή ή Νηστικό. Όσοι νηστεύουν, αποφεύγουν ιδιαίτερα τα μαύρα σταφύλια ή τα μαύρα σύκα, τα βατόμουρα, τις μαύρες ελιές, το μαύρο κρασί, γιατί πιστεύουν πως τα ’βαψε το αίμα του Αγίου. Δεν τρώνε και καρύδια, γιατί έκοψαν το καρύδι του. Αποφεύγουν να κόβουν με μαχαίρι, αποφεύγουν να κόβουν καρπούζι ή ψωμί γιατί είναι σαν να αποκεφαλίζουν τον Άγιο. Αν δεν τηρήσουν νηστεία φοβούνται πως θα βγάλουν μαύρα σπυριά.

Χανιώτικα νέα (11.8.2018)