ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

Η ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ

«Aφησέ με να ‘ρθω μαζί σου. Τι φεγγάρι απόψε!/ Είναι καλό το φεγγάρι, -δε θα φαίνεται/ που ασπρίσαν τα μαλλιά μου. Το φεγγάρι/ θα κάνει πάλι χρυσά τα μαλλιά μου. Δεν θα καταλάβεις. Αφησέ με να ‘ρθω μαζί σου.// Οταν έχει φεγγάρι μεγαλώνουν οι σκιές μες στο σπίτι,/ αόρατα χέρια τραβούν τις κουρτίνες,/ ένα δάχτυλο αχνό γράφει στη σκόνη του πιάνου/ λησμονημένα λόγια – δε θέλω να τ’ ακούσω. Σώπα». Οι πρώτοι στίχοι απ’ την ποιητική σύνθεση του Γιάννη Ρίτσου “Η σονάτα του σεληνόφωτος”.

Ανοιχτή η ώρα που με κάλεσε η συνάδελφός μου στη Δασκαλοσύνη Αργυρώ Γαλανάκη να δω στον Ρώσικο Στρατώνα της Δυτικής Τάφρου των Χανίων τη “Σονάτα του Σεληνόφωτος” του Γιάννη Ρίτσου που θα παρουσίαζε η Πειραματική Ερασιτεχνική Σκηνή του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κρήτης. Να ‘μαι λοιπόν, ώρα δειλινού την περασμένη Πέμπτη, 9 Ιουλίου, σ’ αυτήν την “υψηλή” εξαίσια θέση που βρίσκεται στην καρδιά της πόλης μας, να παρακολουθώ μαζί με άλλους 49 τυχερούς συμπολίτες μας για πρώτη φορά θεατρικά την ιστορία της ώριμης ηρωίδας του Ποιητή της Ρωμιοσύνης, δραματοποιημένη, από εννέα Χανιώτισσες γυναίκες της διπλανής πόρτας. Να “συμπάσχω” μαζί της – τους “απολαμβάνοντας” την ποίηση και να “απολαμβάνω” την ποίηση “συμπάσχοντας” μαζί της – τους.

Ασέληνη η βραδιά, πλην όμως πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα φανταζόμουν τη σελήνη, έτσι όπως παρακολουθούσα την μισής ώρας παράσταση που αριστοτεχνικά έστησε η Αθηνά Μαθιουδάκη και “συγκινησιακά” παρουσίαζαν, εκτός από την Αργυρώ, η και επίσης δασκάλα αδελφή της Αποστολία, η Δέσποινα Γιανναράκη, η Ευθαλία Παπαδάκη, η Αννα Παπαλεξάτου, η Εύα Σιγανού, η Ελπίδα Στεφανοπούλου, η Μαριάνθη Τζουβαδάκη και η Μαρία Φουντουλάκη – η μια καλύτερη απ’ την άλλη. Η σελήνη της ασέληνης βραδιάς πρωταγωνίστρια απόψε… Κατ’ εντολή του Ποιητή.

«Η Σελήνη και οι Πλειάδες έδυσαν,/ είναι μεσάνυχτα/ εποχή, ώρα, νιότη παρέρχονται/ κι εγώ κοιμάμαι μόνη». Το παράπονο της Σαπφώς – σε απόδοση Κορνήλιου Καστοριάδη, το γνωστό ποίημά της. Στη σελήνη που επιμένει ν’ αλωνίζει (σ)τον ουρανό τα θάρρη της “Γυναίκας με τα Μαύρα”, όπως τη ζωντάνεψε ο Γιάννης Ρίτσος. Σ’ αυτήν καταφεύγει για την εκ βαθέων εξομολόγησή της: «Τούτο το σπίτι, παρ’ όλους τους νεκρούς του, δεν εννοεί να πεθάνει./ Επιμένει να ζει με τους νεκρούς του/ να ζει απ’ τους νεκρούς του/ να ζει απ’ τη βεβαιότητα του θανάτου του/ και να νοικοκυρεύει ακόμη τους νεκρούς του σ’ ετοιμόρροπα κρεβάτια και ράφια. Αφησέ με να ‘ρθω μαζί σου». Διαφορετική η αντιμετώπιση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος από ένα άνδρα; Απορία…

«Α φεύγεις; Καληνύχτα. Οχι δε θα ‘ρθω. Καληνύχτα./ Εγώ θα βγω σε λίγο. Ευχαριστώ. Γιατί επιτέλους, πρέπει να βγω από αυτό το τσακισμένο σπίτι./ Πρέπει να δω λιγάκι πολιτεία, -όχι όχι το φεγγάρι-/ την πολιτεία με τα ροζιασμένα χέρια της, την πολιτεία του μεροκάματου,/ την πολιτεία που ορκίζεται στο ψωμί και στη γροθιά της/ την πολιτεία που όλους μας αντέχει στη ράχη της/ με τις μικρότητές μας, τις κακίες, τις έχτρες μας,/ με τις φιλοδοξίες, την άγνοιά μας και τα γερατειά μας, – ν’ ακούσω τα μεγάλα βήματα της πολιτείας,/ να μην ακούω πια τα βήματά σου/ μήτε τα βήματα του Θεού, μήτε τα δικά μου βήματα. Καληνύχτα». Τα τελευταία λόγια της Γυναίκας που υποδύεται η Ευθαλία Παπαδάκη. Χειροκροτήματα. Θερμά χειροκροτήματα απ’ το κοινό που κάθεται… αραία – αραία “διά τον φόβον” του κορωνοϊού. Οι “μαθήτριες” με τη “δασκάλα” τους ανταποδίδουν. Τα χειροκροτήματα επιτρέπονται…

Πολύ σημαντικό το θέατρο για την ψυχική μας υγεία, θα πει σ’ ένα απ’ τα “πηγαδάκια” που ανοίχτηκαν στον μαγικό αυτό χώρο, μετά την παράσταση, “εκφράζοντας” κατά τη γνώμη μου, όλες τις γυναίκες μα και όλους τους άνδρες “με τα μαύρα”, η Αποστολία. Τα λόγια της δένω κόμπο όταν αναχωρώ. Μεγάλη υπόθεση να τα έχουμε καλά με τον εαυτό μας… Συγχαρητήρια στους συντελεστές της παράστασης και γενικά στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ.!

Χανιώτικα νέα (Τρίτη, 14.7.2020)

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ "ΙΛΙΣΙΑ" ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΕΡΑΚΗ

Να ’μαι, λοιπόν, στο θέατρο “Ιλίσια”, το βράδυ της προπερασμένης Κυριακής 6 Οκτωβρίου, μισή ώρα πριν αρχίσει η παράσταση του έργου του Ιψεν “Αρχιμάστορας Σόλνες” σε μετάφραση – διασκευή και σκηνοθεσία της Αθανασίας Καραγιαννοπούλου. Ο κύβος είχε ριφθεί στα Χανιά, πέντε μέρες πριν, όταν είδα, εντελώς τυχαία, στο διαδίκτυο, ότι στην περί ης ο λόγος παράσταση που θα έκανε πρεμιέρα την προηγούμενη μέρα, έπαιζε, δίπλα στον Γρηγόρη Βαλτινό και μαζί με πέντε άλλους λαμπρούς ηθοποιούς (την Κατερίνα Λέχου, τον Αντίνοο Αλμπάνη, την Ιώβη Φραγκάτου, την Κατερίνα Κρέπη και τον Κώστα Καστανά) και ο δικός μας Μιχάλης Αεράκης. Αδιανόητο για μένα να είμαι στην Αθήνα και να μην πάω να τον δω επί σκηνής. Χρεώστης κι εγώ, όπως κι όλη η Κρήτη στον εξ Ανωγείων ορμώμενο ιστορικό καλλιτεχνικό διευθυντή του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου της. Για όλα όσα πρόσφερε λειτουργώντας το θεατρικό “εμείς” του τόπου μας για 17 χρόνια, με άκρα συνέπεια, απόλυτη εντιμότητα και πολύ πάθος. Κατά κοινή ομολογία…

Κατάμεστη η τεράστια αίθουσα. Ούτε για δείγμα μια κενή θέση. Τεράστιο το ενδιαφέρον του κοινού δείχνουν οι ηλεκτρονικές κρατήσεις, εξασφαλισμένη, η “μακροημέρευση” της παράστασης, θα πληροφορηθώ αργότερα στο διαδίκτυο. Εγγύηση ποιότητας στον χώρο του θεάτρου, το όνομα “Γρηγόρης Βαλτινός”, που ξέρει μια ζωή να επιλέγει έργα και συνεργάτες. Εργα όπως ο “Αρχιμάστορας Σόλνες”, που είναι το ωραιότερο έργο του Ιψεν και ηθοποιούς, όπως τον Μιχάλη Αεράκη, με τον… αέρα του οποίου “πετούσε”, για χρόνια το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ., πώς να μην το σκεφτώ κι αυτό; Το κουδούνι χτυπά για τρίτη φορά, η παράσταση αρχίζει. Και ιδού ο Μιχάλης Αεράκης επί σκηνής, στον ρόλο ενός αρχιτέκτονα που έχει παραχωρήσει το γραφείο του στον αρχιμάστορα Σόλνες (Γρηγόρης Βαλτινός) δίπλα στον οποίο εργάζεται ο γιος του (Αντίνοος Αλμπάνης)… Νεκρική σιγή στην πλατεία. Και μύγα να πετάξει θ’ ακουστεί, σκέφτομαι… Ο Σόλνες παλεύει με την τρέλα των τύψεων που έχει για το παρελθόν και τη γυναίκα του (Κατερίνα Λέχου). Ο γιατρός του (Κώστας Καστανάς) δεν είναι ικανός να τον επαναφέρει στα ίσα του κι αυτός τρέμει πάντα στην ιδέα πως κάποιος νεότερος θα τον αντικαταστήσει αλλά και στο ύψος των πύργων που κτίζει. Θα τον επαναφέρει στην τάξη ο έρωτας που τρέφει για την αρραβωνιαστικιά (Κατερίνα Κρέπη) του νεαρού ή μήπως η νεαρή Χίλντα (Ιώβη Φραγκάτου) που εισβάλλει στη ζωή του και στη ζωή των άλλων; Με ρυθμούς ψυχολογικού θρίλερ η εξέλιξη της ιστορίας. Μιας ιστορίας που αισθάνεσαι την ανάγκη να την ξαναδείς, έτσι όπως δίνεται με τους συγκεκριμένους ηθοποιούς με τους φωτισμούς του Λευτέρη Παυλόπουλου, τα σκηνικά του Γιάννη Μουρίκη και τα κουστούμια του Γιώργου Σεγρεδάκη…

Ίψεν είναι αυτός! «Ερωτεύεσαι τους ήρωες, αγωνιάς για την μοίρα τους, ανασύρεις δικές σου μνήμες και δικές σου τύψεις, καταδικάζεις πράξεις και συγχωρείς αδυναμίες. Ο Αρχιμάστορας Σόλνες διαπράττει ύβρι: θέλει να φτάσει ψηλά στον Θεό και ίσως να πάρει τη θέση του. Εχω συναντήσει τον Σόλνες. Τον γνωρίζω. Ξέρω πως ο έρωτας θα τον λυτρώσει και η φύση θα τον εκδικηθεί, αφήνοντας τους γύρω του θριαμβευτές». Τα που γράφει για τον “Αρχιμάστορα Σόλνες” η Αθανασία Καραγιαννοπούλου, που ειρήσθω εν παρόδω, προέρχεται από το θέατρο Τέχνης.

Κάποτε, ύστερα από δυο ώρες και κάτι, και μ’ ένα μικρό διάλειμμα ενδιάμεσα, η παράσταση τελειώνει και το κοινό “αποθεώνει” τους πρωταγωνιστές, που υποκλίνονται ξανά και ξανά. Σαν «έτοιμος από καιρό, σαν θαρραλέος», μου έρχεται στο νου ο στίχος του Κ.Π. Καβάφη απ’ το ποίημά του “Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον” και τον σημειώνω στο μπλοκάκι μου, κοιτάζοντας έντονα τον Αεράκη, που βέβαια δεν με βλέπει. Αυτόν αφορά. Αναρωτιέμαι πώς αισθάνεται, πώς βιώνει την αναγκαστική επιστροφή του στην τέχνη που υπηρέτησε πριν αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ., ύστερα απ’ την περιπετειώδη μη “επιλογή” του για να το πω “κομψά”…

Και βέβαια, πήγα στα καμαρίνια μετά την παράσταση με τους… βασιλικούς μου, που τους έφερα επί τούτου από τα Χανιά. «Ηρθα προπάντων για τον Αεράκη», λέω, μισογελώντας, μεταξύ σοβαρού και αστείου στον Γρηγόρη Βαλτινό, που τον συναντώ πρώτο απ’ όλους κι αυτός χαμογελά πλατιά. Σχέση ζωής αδελφική η φιλία τους. Μυρίζουν οι βασιλικοί… Οχι πάντως όπως μυρίζει η φιλία, η ανθρωπιά και το καλό θέατρο. Δεν το συζητώ ότι θα ξαναδώ τον “Αρχιμάστορα Σόλνες”, όταν ξανάρθω στην Αθήνα.

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 18.10.2019)

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΛΟΓΟΣ



Ο δάσκαλος διδάσκει και ο μαθητής μαθαίνει. Σ’ ένα πρώτο επίπεδο. Και ο μαθητής διδάσκει και ο δάσκαλος μαθαίνει. Σ’ ένα δεύτερο. Oλοι είμαστε δάσκαλοι και μαθητές, πομποί και δέκτες, τελικά. Σ’ ένα τρίτο… Γινόμαστε καλύτεροι; Το μετέωρο ερώτημα σ’ ένα τέταρτο… Μια απ’ τις σκέψεις που έκανα ενώ παρακολουθούσα το βράδυ του περασμένου Σαββάτου, 26 Νοεμβρίου, στην οικεία αίθουσα του Ωδείου Χανίων την πρεμιέρα του γνωστού θεατρικού έργου “Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα” του Willy Russell, από το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κρήτης. Με άκρα αφοσίωση από το πρώτο μέχρι και το τελευταίο λεπτό. Κι αν εκπαιδεύει το θέατρο, έτσι όπως το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ., το θέατρό μας, το υπηρετεί και σαν αποτέλεσμα και σαν διαδικασία! Μια άλλη, παρεμφερής…

«Τελικά, μήπως το “Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα” θα έπρεπε να λέγεται “Εκπαιδεύοντας τον εαυτό μας;”» αναρωτιέται στο τέλος του εισαγωγικού σημειώματος στο καλαίσθητο πρόγραμμα της παράστασης ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ. Θάνος Αθανασόπουλος. Ρητορικό το ερώτημα. «Δεν χρειαζόμαστε το θέατρο για να πειστούμε για τη σημασία της εκπαίδευσης και την αξία της γνώσης», επισημαίνει στο δικό του κείμενο ο γνωστός μας κι από άλλες εξαίρετες δουλειές του για το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ., σκηνοθέτης του έργου Γιάννης Καραχισαρίδης. Για να συμπληρώσει αμέσως μετά: «Αυτό που δεν ξέρουμε όμως είναι τι συμβαίνει με τα δύο πρόσωπα που ενσαρκώνονται επί σκηνής, τη Ρίτα και τον Φρανκ. Η παράσταση γι’ αυτούς ενδιαφέρεται. Αυτούς βάζει στο μικροσκόπιο […] Γιατί τελικά στις ανθρώπινες σχέσεις τίποτα δεν είναι βέβαιο και προδιαγεγραμμένο». Οπερ έδει δείξαι!..

Για εκπαίδευση στις δυσκολίες έκανε λόγο στον χαιρετισμό του, πριν αρχίσει η παράσταση ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ. Μιχάλης Αεράκης. Και με αφορμή τη γνωστή περιπέτεια της υγείας που είχε ο εκ των δύο ηθοποιών της παράστασης Χρήστος Ροδάμης, με αποτέλεσμα να μετακινηθεί η πρεμιέρα μία εβδομάδα. Για πρώτη φορά στα 40 χρόνια που υπηρετώ το θέατρο κάναμε πρόβες στο νοσοκομείο, επεσήμανε…

Ιδιαίτερη θερμή η υποδοχή απ’ τους θεατές για τον Χρήστο Ροδάμη, όπως και για τη συμπρωταγωνίστριά του, δικό μας, εκ Χανίων παιδί κι αυτό, επίσης καταξιωμένη ηθοποιό, Ελια Βεργανελάκη. Και βέβαια η επιβράβευση με παρατεταμένα χειροκροτήματα στο τέλος. Εδωσαν ρέστα και οι δυο τους, ας μου επιτραπεί η έκφραση, επί σκηνής. Στο πετσί των ρόλων του Φρανκ, και της Ρίτας, του “καθηγητή” και της “μαθήτριας” αμφότεροι. Χάρις και στα σκηνικά, τα κοστούμια και τον φωτισμό του Αντώνη Χαλκιά και βέβαια τη μετάφραση, τη σκηνοθεσία και τη μουσική επιμέλεια του Γιάννη Καραχισαρίδη. Κι αν είναι προϊόν του “εμείς” το όποιο θεατρικό αποτέλεσμα!

Ο Κρητικός Θεός του καλού θεάτρου εξακολουθεί να είναι μαζί μας παρά τις ενάντιες φυσές των αέρηδων. Να ’ναι καλά ο Αεράκης και οι συν αυτώ!.. Η προτελευταία σκέψη μου φεύγοντας. Να μην ξεχάσω να γράψω ότι οι παραστάσεις συνεχίζονται από σήμερα Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου, έως και τη Δευτέρα 5 Δεκεμβρίου στο Ωδείο, η τελευταία. Το λιγότερο που έχουμε να κάνουμε ως Χανιώτες για το θέατρό μας είναι να το στηρίζουμε!

Χανιώτικα νέα (02.12.20~16)