ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

 ΚΛΩΝΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΑΤΣΑΚΙΑ ΔΥΟΣΜΩΝ

                        Κλωνιά βασιλικών και ματσάκια δυόσμων για τον Χαράλαμπο Μπουρνάζο τον Ελευθεροπολίτη… Αφιερωμένο στον και για χρόνια τακτικό και εκλεκτό συνεργάτη της εφημερίδας μας, Χαράλαμπο Μπουρνάζο, που έφυγε στις αρχές του φετινού Ιούνη για το άλλο ημισφαίριο της ζωής, το τελευταιό το με αρ. 98 (Ιουλ., Αυγ. Σεπτ. 2020) 16 σελίδων φύλλο της τρίμηνης περιοδικής έκδοσης των Αρμένων Αποκορώνου, “Ελευθερόπολις”. Στον Γέρω – Χαράλαμπο, τον Χαράλαμπο τον Ελευθεροπολίτη, τον Χ.Μπ., όπως συνήθως του άρεσε να υπογράφει τη “Ροδαρά” του, το “Γραμματσάκι” του και τις πάμπολλες άλλες ιστορικές και λογοτεχνικές συνεργασίες του. Οντως πρόκειται για ένα συλλεκτικό φύλλο. Απ’ αυτό κάποια απ’ τα πολλά κλωνιά των βασιλικών και τα ματσάκια των δυόσμων, που κατατέθηκαν στη μνήμη του.

«“Να πάω , παιδί μου Χαράλαμπε, στο χωριό, ν’ ακούσω το γέλιο των χωριανών μου”, έλεγε στον πατέρα μου η μάνα του η Ειρήνη, όταν την είχε φέρει στην Αθήνα. Και μου την επαναλάμβανε ο ίδιος την φράση αυτή, σαν έκφραση της υπέρτατης ευδαιμονίας. Στους Αρμένους, στο χωριό όπου γεννήθηκε, μεγάλωνε και πάντα επέστρεφε, εκεί όπου “ξυπνούσε του σώματος η μνήμη”. “Ενα κλωνί βασιλικό, ένα ματσάκι δυόσμο” – κάπως έτσι γράφω σήμερα εδώ δύο λόγια, στη μνήμη του Χαράλαμπου Μπουρνάζου. Του Μπάμπη. Του πατέρα μου. Προσπαθώντας να μεταφέρω κάτι, μια πνοή από όσα διηγούνταν- έργο δύσκολο, καθώς υπήρξε αφηγητής και ιστορητής δεινός», Στρατής Μπουρνάζος, ιστορικός ερευνητής.

«Σήμερα μετά τον Μπάμπη κλείνει ένας κύκλος της εφημερίδας και καταβάλλεται προσπάθεια να ανοίξει ένας νέος. Δεν ξέρω αν θα τα καταφέρουμε. Του Μπάμπη του άρεσε στις νεκρολογίες που αποχαιρετούσε τους φίλους του και τους χωριανούς μας στην εφημερίδα μας, να αναφέρει τον στίχο του Σολωμού “το χάσμα π’ άνοιξ’ ο σεισμός, ευθύς εγιόμισ’ άνθη” αναφερόμενους στους διαδόχους του αποθανόντος. Θα χαρούμε πολύ και ευχόμαστε ο γιος του ο Στρατής να καλύψει “το χάσμα που αφήνει ο πατέρας του”», Γιάννης Σ. Τσακιράκης, εκδότης – διευθυντής της εφ. “Ελευθερόπολις”.

«Ο Μπάμπης Μπουρνάζος ήταν ένας άνθρωπος του πνεύματος, των γραμμάτων, της διανόησης, της έρευνας της ιστορίας αλλά και του αγώνα. Συμμετείχε αφιερώνοντας ένα μεγάλο μέρος της ζωής του στην εποποιΐα του συναγωνισμού των ιδεολογιών. Ο Μπάμπης άνθισε όχι μόνο στο ειδυλλιακό περιβάλλον των Αρμένων με τα νερά να τρέχουν συνέχεια στις πηγές τους, κατευθείαν από τα Λευκά Ορη, αγκαλιά με το χωροχρόνο και τα μεγάλα Πλατάνια, αλλά άνθισε και στα ξερονήσια της εξορίας, εκεί στην ερημιά και τα χαράκια, ακόμη, και την ώρα των βασανιστηρίων», Σήφης Μιχελογιάννης, πρώην βουλευτής Χανίων.

«Ο ίδιος έζησε και ανατράφηκε στο ίδιο περιβάλλον, όπου στα χρόνια της επανάστασης του 1897 και της Κρητικής Πολιτείας, οι ναύαρχοι των Μεγάλων Δυνάμεων διασκέδαζαν την πλήξη τους, στο περίφημο εξοχικό που διατηρούσε στους Αρμένους ο πατέρας του Στρατής. Μπολιασμένος από τις μεγάλες αυτές στιγμές της Κρήτης και του έθνους κατάφερε αργότερα να ζωντανέψει με την απαράμιλλη πένα του και το επιστημονικό του λόγο μια πολυκύμαντη ιστορική περίοδο της Κρήτης. Μέχρι τότε οι ιστορικές επέτειοι της Κρήτης περιορίζονταν σε δοξολογίες και επιμνημόσυνες τελετές», Νικόλαος Εμμ. Παπαδάκης, γενικός διευθυντής Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών “Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος”.

«Υπηρξε σπουδαίος τοπικός λόγιος, ερωτευμένος με τη γλώσσα του ποιητή Βιτσέντζου Κορνάρου, από τον οποίο δανείστηκε τη ντοπιολαλιά, κατέκτησε τον σεβασμό και την αγάπη όλων, όσοι μπορούν να διακρίνουν τη σημασία και τη διάδοση της ιστορίας μας, θυσιάζοντας αμέτρητες ώρες από τη ζωή του στη μελέτη, τη διάδοση και τη διατήρηση των ιστορικών κειμένων της κρατικής ιστορίας, σατιρικών, λαογραφικών, θυμίζοντας τα ήθη και έθιμα του τόπου μας», Σοφία Ελευθ. Τερεζάκη, ταμίας του Συλλόγου Αρμενιανών Χανίων Αττικής “Ο Κριτοβουλίδης”.

Σημείωση: Στο προαναφερθέν φύλλο της αρμενιανής εφημερίδας “έχουν μπει” και ο επικήδειος που εκφώνησα για τον ξεχωριστό φίλο μου, και κάποια άλλα δημοσιεύματά μου γι’ αυτόν, με αφορμή το φευγιό του στα “Χανιώτικα νέα”. Και βέβαια κείμενα πολλών Αρμενιανών (του προέδρου του Συλλόγου Αρμένων Γιώργου Αβερκάκη, της Μαίρης Πριπάκη Κουντάνη και Γιάννη Μπουντέ) αλλά και άλλων όπως της Φωτεινής Σεγρεδάκη και του Κανάκη Γερωνυμάκη

 Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 16.10.20200

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΠΟΥΡΝΑΖΟΣ Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΛΙΤΗ

«Σώπα, δάσκαλε, ν’ ακούσομε το πουλί!». Τούτη η φράση που όπως γράφει ο Νίκος Καζαντζάκης στο βιβλίο του “Αναφορά στον Γκρέκο” την είπε ο συμμαθητής του ο Νικολιός στον δάσκαλό τους, που τους είχε ζαλίσει τ’ αυτιά με τις οξείες και τις περισπωμένες του, μου ήρθε στον νου, όταν άκουσα για πρώτη φορά ως ομιλητή τον Χαράλαμπο Μπουρνάζο. “Στα χρόνια της δυσκολίας και της ελπίδας”, το θέμα του. Χαιρετισμός στο Α’ Συνέδριο Αποκορωνιωτών στις 21 Αυγούστου 1987. Η ίδια φράση «σώπα, δάσκαλε, ν’ ακούσομε το πουλί», ερχόταν πάντα στο μυαλό μου, κάθε φορά, όπου και αν τον ξανάκουγα και τον άκουσα πολλές, πάμπολλες φορές σε εκδηλώσεις του Κοινωφελούς Ιδρύματος “Αγία Σοφία”, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών “Ελευθέριος Βενιζέλος” και όχι μόνο. Οταν ανάσταινε, όπως τους παλιούς συναξαριστές και τους βυζαντινούς αγιογράφους, μαζί με την κρητική ντοπιολαλιά, καπετάνιους των αρμάτων και των γραμμάτων, μνήμες και μνήματα, το πνεύμα και τη γύρη της ιστορίας, την αναπνιά του τόπου, έτσι όπως την αναδύουν, την αναδίδουν και την μεταδίδουν στους αιώνες οι παλιές καντουνάδες, απ’ του Θε τον Κήπο μέχρι τη Δραπανοκεφάλα, αλλά και σ’ όλη την Κρήτη, απ’ τη μια άκρη της μέχρι την άλλη. Και βέβαια, εδώ στη γενέθλια γη, στους αγαπημένους του Αρμένους. Εδώ, όπου σήμερα τον αποχαιρετούμε να φεύγει για το άλλο ημισφαίριο της ζωής, «ωραίο ως Ελληνα», για να χρησιμοποιήσω τη φράση του Νίκου Εγγονόπουλου απ’ τον “Μπόλιβαρ”.

Το ύφος είναι αντανάκλαση του ήθους, έχει πει ο Byffon. Τα γραπτά μένουν και το μαρτυρούν. Το μπουρνάζειο ύφος είναι αντανάκλαση του μπουρνάζειου ήθους. Παλιά του τέχνη το γράψιμο. Μια ζωή “εμμανής του χειρογραφήματος”, με το μολυβάκι και το σβηστήρι ανά χείρας, κάποια στιγμή αρχίζει να δημοσιεύει κιόλας. Στη “Φωνή του Αποκορώνου” στην εφημερίδα που έστησε για τους απανταχού Αποκορωνιώτες ο αξέχαστος Γιώργης Χαβρεδάκης, στο περ. “Ιστορία εικονογραφημένη”, διευθυντής σύνταξης της οποίας ήταν ο συμμαθητής του στο Γυμνάσιο Βάμου σπουδαίος δημοσιογράφος και συγγραφέας, επίσης μακαρίτης σήμερα, Νίκος Αγγελής, στον Οικονομικό Ταχυδρόμο, στα “Χανιώτικα νέα”, των οποίων ήταν για πολλά χρόνια, τακτικός συνεργάτης, και βέβαια στην “Ελευθερόπολι” την εφημερίδα των Αρμενιανών που ήταν η ψυχή της. Εδώ, όπως και στα “Χανιώτικα νέα” βρίσκει τα πλατιά του. Σαν “Γέρω Χαράλαμπος”, στα “Γραμματσάκια του Γέρω”, σαν Χαράλαμπος Ελευθεροπολίτης”, στη “Ροδαρά μας”, σαν Χαράλαμπος του Ευστρατίου, στις “Χαρούμενες Ιστορίες” και ενίοτε μόνο με τα αρχικά του. Ιδιαίτερα εντυπωσιακά “Τα Γραμματσάκια του Γέρω” που τελειώνουν με το υπέροχο “Φιλώ σας κατακούτελα”, για το οποίο έχει γίνει εδώ και χρόνια πρόταση απ’ τον ιδρυτή των “Χανιώτικων νέων” Γιάννη Γαρεδάκη να γίνουν βιβλίο, όπως και οι “Φυλλάδες για τσοι Τούρκους στην Κρήτη”. Δάσκαλος του κρητικού ήθους στον αιώνα ο Χαράλαμπος Μπουρνάζος.

«Μηδέ γένος πατέρων αισχυνέμεν», μας παραγγέλνει ο θείος Ομηρος στην “Ιλιάδα” του, αμέσως μετά το περίφημο «Αιέν αριστεύειν και υπέροχον έμμεναι άλλων». Να μη ντροπιάζουμε τους προγόνους μας, η παραγγελιά του. Στο ίδιο μήκος κύματος και η παραγγελιά του Χαράλαμπου Μπουρνάζου του Ελευθεροπολίτη… Αυτήν την παρακαταθήκη μας αφήνει με τον βίο, χαρακτηριστικό του οποίου ήταν η άκρα σεμνότητα και την πολιτεία του. Ως Ελληνα που έκαμε το χρέος του προς την πατρίδα, όπως οι προγονικές του αρετές του υπαγόρευαν, ειρήσθω εν παρόδω ότι ήταν απ’ τα πιο δραστήρια μέλη της ΕΠΟΝ, την Κατοχή και ότι αργότερα εξορίστηκε στην Ικαρία και στη Μακρόνησο. Και βέβαια με τις χιλιάδες των σελίδων που έγραψε. Ως σκαπανέας της τοπικής μας πατριδογνωσίας και πιστικός περβολάρης του λαϊκού μας πολιτισμού.

Ωσεί παρών στους αιώνες, Χαράλαμπε Μπουρνάζο, Ελευθεροπολίτη!
Σημείωση: Από τον επικήδειο λόγο που εκφώνησε ο γράφων στον Ι.Ν. Αγ. Νικολάου Αρμένων Αποκορώνου (6.6.2020).

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 12. 6. 2020 )

ΕΚΕΙΝΟΙ ΠΟΥ ΦΕΥΓΟΥΝ

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟ ΜΠΟΥΡΝΑΖΟ

Πλήρης ημερών έφυγε χθες, 5 Ιουνίου,  για το μεγάλο ταξίδι ο γνωστός ανά το πανελλήνιο ιστορικός ερευνητής και ξεχωριστός πνευματικός άνθρωπος Χαράλαμπος Μπουρνάζος.
Ο Χαράλαμπος Μπουρνάζος γεννήθηκε το 1927 στους Αρμένους Αποκορώνου. Γονείς του ο Στρατής Μπουρνάζος, με καταγωγή απ’ τη Μυτιλήνη και η Ειρήνη Τσακιράκη, που είχαν και μια κόρη, την Αννα. Εδώ στους Αρμένους, κάτω από τη σκιά του περίφημου πλάτανου του Μπουρνάζου, που είδε κι άκουσε, εκτός των άλλων “κρυφομιλημάτων”, σπουδαία συμβάντα της Κρητικής Ιστορίας, κι ήταν ένα απ’ τα αγαπημένα στέκια του Ελευθερίου Βενιζέλου, μεγαλώνει. Εδώ στο Σχολείο των Αρμένων θα μάθει τα πρώτα του γράμματα, πριν πάει για δύο χρόνια στα Χανιά, για να κάνει την Ε’ και Στ’ τάξη, στο Γυμνάσιο Βάμου και εν συνεχεία στην Αθήνα στην Πάντειο Σχολή (σημερινό Πάντειο Πανεπιστήμιο) που θα την τελειώσει το 1955. Ωστόσο έχει κάνει το χρέος του προς την πατρίδα «όπως οι προγονικές του αρετές» κατά δήλωση που είχε κάνει “του υπαγόρευσαν”. Ηταν απ’ τα πιο ενεργά μέλη της ΕΠΟΝ την κατοχή και αργότερα εξορίστηκε στην Ικαρία και τη Μακρόνησο για τις ιδέες του.
Δουλεύει πολύ από φοιτητής. Πάντα σε ρόλο ελεύθερου επαγγελματία. Ως λογιστής, ως σύμβουλος επιχειρήσεων, ως προϊστάμενος λογιστηρίων, ως προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών και κυρίως ως καθηγητής στις περίφημες σχολές “Κοντοράβδη”. Ταυτόχρονα, ωστόσο, κάνει σπουδές “ελευθέρας βοσκής” (δικός του ο χαρακτηρισμός) στις μεγάλες βιβλιοθήκες των Αθηνών, στην Εθνική, στη Γεννάδειο και της Βουλής. Εκεί τον βρίσκουν, όταν τον χάνουν, και τον χάνουν συνεχώς. Να μελετά μανιωδώς τα πάντα, να ερευνά τις πηγές, να αποδελτιώνει κυρίως όσα έχουν σχέση με την όψιμη Τουρκοκρατία στην Κρήτη και την Κρητική Πολιτεία. Κάποτε, πάντως, το 1963, βρίσκει τον χρόνο και παντρεύεται την και συναδέλφισσά του, εκλεκτή της καρδιάς του, Χιώτισσα στην καταγωγή Αννα Χοϊνέ (γιος τους ο διαπρεπής ιστορικός Στρατής Μπουρνάζος… – όντως το μήλο κάτω από τη μηλιά) με την οποία μοιράζεται τα πάντα όλα. Παλιά του τέχνη, βέβαια, το γράψιμο μια ζωή του “χειρογραφήματος” με το μολυβάκι και το σβηστήρι ανά χείρας, κάποια στιγμή αρχίζει να δημοσιεύει κιόλας. Στη “Φωνή του Αποκορώνου”, στην εφημερίδα που έστησε για τους απανταχού Αποκορωνιώτες ο αξέχαστος Γιώργης Χαβρεδάκης, στο περιοδικό “Ιστορία εικονογραφημένη”, διευθυντής σύνταξης του οποίου ήταν ο συμμαθητής του στο Γυμνάσιο Βάμου, σπουδαίος δημοσιογράφος και συγγραφέας, επίσης μακαρίτης σήμερα, Νίκος Αγγελής στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο”, στα “Χανιώτικα νέα” των οποίων ήταν μέχρι τέλους και για πολλά χρόνια τακτικός συνεργάτης και βέβαια στην “Ελευθερόπολι” (επίσης μέχρι τέλους).
Τη μικρή το δέμας, “τσιλιβίθρα” την έλεγε ο ίδιος, σπουδαία ωστόσο, τρίμηνη περιοδική έκδοση των Αρμενιανών. Κι εδώ, όπως και στα “Χανιώτικα νέα” άλλωστε… βρίσκει τα πλατιά του. Σαν “Γέρω- Χαράλαμπος” στο “Γραμματσάκι του Γέρω”, σαν “Χαράλαμπος Ελευθεροπολίτης” στη “Ροδαρά μας” σαν Χαράλαμπος του Ευστρατίου στις “Χαρούμενες Ιστορίες” σαν “Χ.Μπ.” σαν…
“Οδοιπορικό στον Αποκόρωνα του 1895”, “Η Ελένη με τη μακρέ ποδάρα και η Ζεχρά η αλανιάρα”, “Ο Γουσταύος Φλουράνε, ο Αχιλλέας Ντε Γκράντι και τα ελεύθερα Χανιά”, “Τα ευτράπελα της απογραφής του 1896”, “Στη στράτα του Μουσούρου, υπό καπνούς του πούρου”, “Το αγλαόμορφον άλσος του Πλατανιά Χανίων το 1779”, “Ενα αυτόγραφο κείμενο του Βενιζέλου”, “Ο Γεώργιος Τσόντος στα χρόνια 1895-97” και “Ο κεφάτος μισογύνης Σουρής” οι τίτλοι κάποιων δημοσιευμάτων του.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακά “Τα Γραμματσάκια του Γέρω” που τελειώνουν με το υπέροχο “Φιλώ σας κατακούτελα- Γέρω Χαράλαμπος”, για τα οποία έχει γίνει εδώ και χρόνια πρόταση απ’ τον ιδρυτή των “Χανιώτικων νέων” Γιάννη Γαρεδάκη να γίνουν βιβλίο, όπως και οι εκπληκτικές του “Φυλλάδες για τζοι Τούρκους στην Κρήτη”.
“Διδάσκαλο της Κρήτης” είχε ονομάσει τον Χαράλαμπο Μπουρνάζο, σε τιμητική εκδήλωση που είχε γίνει γι’ αυτόν στις 16 Σεπτεμβρίου 2011 στο Ιδρυμα “Αγία Σοφία” ο γενικός διευθυντής του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών Νίκος Παπαδάκης. Για όλα όσα έγραψε, κυρίως όμως για όλα όσα έπραξε και δίδαξε με το ύφος του που αντανακλούσε το ήθος του. Την αγάπη για τη γενέθλια γη (αξέχαστη η εκδήλωση που έκαναν γι’ αυτόν οι χωριανοί του στους Αρμένους στις 17 Αυγούστου 2012), την Κρήτη και την Ελλάδα.
Ωραίος ως Ελληνας, μια ζωή ο Χαράλαμπος Μπουρνάζος

Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης (Χανιώτικα νέα, 6.6.2020)

ΘΛΙΨΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ - ΣΤΟΥΣ ΑΡΜΕΝΟΥΣ Η ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ

 Θλίψη στην τοπική  κοινωνία των Χανίων, σκόρπισε η είδηση  του θανάτου του ιστοριοδίφη Χαράλαμπου Μπουρνάζου. Γεννημένος το 1927 στους Αρμένους Αποκορώνου, ο Χαράλαμπος Μπουρνάζος, ιστορικός μελετητής της νεότερης ιστορίας της Κρήτης, υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών “Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος” και μέλος του Διοικητικού του Συμβουλίου επί 8 χρόνια.  Εκτός από το Ιδρυμα Βενιζέλος, συλλυπητήριο ψήφισμα εξέδωσε και το Κοινωφελές Ιδρυμα “Αγία Σοφία”, αναφέροντας πως «ο εκλιπών υπήρξε ένας σπουδαίος ιστορικός και μελετητής της νεότερης ιστορίας της Κρήτης. Στενός συνεργάτης και φίλος του Κοινωφελούς Ιδρύματος “Αγία Σοφία”, που με την προσφορά του τίμησε και εμπλούτισε το έργο του Ιδρύματος».

Η κηδεία του έγινε σήμερα Σάββατο, στις 12 το μεσημέρι από τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Αρμένων Χανίων Κρήτης όπου εψάλη  και ετάφη στο νεκροταφείο του Ι.Ν. Προφήτη Ηλία.
Η σορός θα βρισκὀταν  στον Ι.Ν Αγίου Νικολάου από τις  9.30 π.μ,
Για τον εκλιπόντα μίλησαν ο πρώην φουλευτής Σήφης Μιχελογιάννης, ο δάσκαλος λογοτέχνης Βαγγέλης Κακατσάκης,και ως εκπρόσωπος των «Χανιώτικων νέων», ο γενικός διευθυντής του Εθνικπκού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» και ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αρμένων Γιώργος Αβερκάκης. Παρόντες ήταν, εκτός των άλλων, ο και διευθυντής του Κοινωφελούς Ιδρ΄υματος «Αγία Σοφία» παπά – Μιχάλης Βλαβογιλάκης, ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής, η τ. βουλευτής Χανίων Βάλια Βαγιωνάκη, ο πρώην δήμαρχος Αποκορώνου Γρηγόρηε Μαρκάκης και  εκπρόσωποι διαφόρων φορέων. 


https://www.facebook.com/stra.bou/posts/10222496355735008