ΠΑΙΔΟΤΟΠΟΣ

ΣΤ'ΤΑΞΗ 6ου  ΔΗΜ. ΣΧ. ΧΑΝΙΩΝ

Η ΚΟΙΜΩΜΕΝΗ ΕΒΡΑΙΟΠΟΥΛΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ

Καλοί μου φίλοι, καλό Σαββατοκύριακο!

Ενας Παιδότοπος αλλιώτικος απ’ τους άλλους ο σημερινός. Για ένα Παιδότοπο που φιλοξενεί τις εντυπώσεις των δασκάλων και των παιδιών της Στ’ τάξης του 6ου Δημ. Σχ. Χανίων για ένα ντοκιμαντέρ που αναφέρεται στην “Κοιμωμένη Εβραιοπούλα” του Σχολείου τους. Το ντοκιμαντέρ που τα ίδια, με συντονιστή τον και καταξιωμένο σκηνοθέτη, δάσκαλό τους της Θεατρικής Αγωγής Κώστα Νταντινάκη δημιούργησαν. Με αφορμή την πρώτη πανελλήνια προβολή του που θα πραγματοποιηθεί μεθαύριο Δευτέρα 27 Ιανουαρίου και ώρα 7:30 μ.μ., στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων, με διοργανωτή την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, λόγω της Παγκόσμιας Ημέρας Μνήμης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
Ανοίγω παρένθεση. Το 6ο Δημ. Σχολείο Χανίων, είναι ως γνωστό κτισμένο στην αλλοτινή θέση του εβραϊκού κοιμητηρίου της πόλης μας. Με αφορμή μια φωτογραφία του μόνου σωζόμενου τάφου, πριν κτιστεί το σχολείο, οι μαθητές και οι μαθήτριες αναζητούν μέσα από το αναγραφόμενο όνομα “Σουλτάνα” την ταυτότητα μιας θρυλουμένης για την ομορφιά της Εβραιοπούλας.
Η έρευνα αποκαλύπτει ότι πέθανε δυο χρόνια πριν τη βύθιση του πλοίου “Τάναϊς” που το 1944 μετέφερε την οικογένειά της κι όλους του Εβραίους της Κρήτης σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η ιστορία της Εβραιοπούλας αναδεικνύεται μέσα από συνεντεύξεις κατοίκων της Νέας Χώρας και της Εβραϊκής, συνταξιούχους δασκάλους του Σχολείου, αναφορές σε δημοσιεύματα εφημερίδων, κρατικών αρχείων και Επισκέψεις στη Συναγωγή Χανίων. Κλείνω την παρένθεση. Να αναφερθείτε ξεχωριστά στον Κώστα τον Νταντινάκη μου είπε η διευθύντρια του Σχολείου Σμαράγδη Κατζουράκη, που μου τηλεφώνησε “επί τούτου”. Συγκινήθηκα. Περισσότερο συγκινήθηκα, ωστόσο (γιατί να το κρύψω;) όταν ο φίλος μου ο Κώστας μου είπε να μην ξεχάσω ν’ απονείμω όλα τα εύσημα στα παιδιά και στους δασκάλους των αλλά και σε όλους τους κατοίκους της Νέας Χώρας και της Εβραϊκής που “ανέστησαν” την Ωραία Κοιμωμένη του Σχολείου που είναι κτισμένο το εβραϊκό Νεκροταφείο…

Σας χαιρετώ με αγάπη όλους
Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης
δάσκαλος

Μαθητές και δάσκαλοι ανταποκριθήκαμε με ενθουσιασμό στην ιδέα του θεατρολόγου μας Κων/νου Νταντινάκη.  Η όλη αναζήτηση στοιχείων για την Σουλτάνα και την εβραϊκή κοινότητα Χανίων μας συνεπήραν ως ταξιδευτές στο παρελθόν και ως ερευνητές στο παρόν. Συνεργαστήκαμε αρμονικά μελετώντας την ιστορία του σχολείου, της γειτονιάς, της πόλης και του Ανθρώπου που δεν βλέπει τον Ξένο ως διαφορετικό, αλλά τον αγκαλιάζει ως Φιλόξενος. Οι μαθητές αποκόμισαν μια πολύ σημαντική εμπειρία κατά την προετοιμασία του ντοκιμαντέρ, τόσο στο πλαίσιο των μαθημάτων όσο και από τις πληροφορίες μέσα από τις συνεντεύξεις περιοίκων του κοιμητηρίου και κατοίκων της παλιάς πόλης. Η ανταπόκρισή τους ήταν μεγάλη και το ενδιαφέρον τους διατηρήθηκε αμείωτο καθόλη τη διάρκεια ολοκλήρωσης του ντοκιμαντέρ. 

 Ευαγγελία Λυραντωνάκη,Παναγιώτης Σιάσιος, Αμαλία Βρεττανίδου, Κωνσταντίνα Νίκου. 

Δάσκαλοι γενικής και ειδικής αγωγής ΣΤ1 & ΣΤ2.

Όταν κάναμε το ντοκιμαντέρ, εκτός από το συγκλονιστικό θέμα του, μου άρεσε πολύ που συνεργαστήκαμε όλοι μαζί σαν ομάδα. Αλέξανδρος Δασκαλάκης ΣΤ1

Επισκευτήκαμε στην Εβραϊκή μία ηλικιωμένη, την κυρία Γεωργία, και μας είπε ότι θυμόταν τη Σουλτάνα, είχαν επτά χρόνια διαφορά και την έβλεπε σαν μεγάλη της αδερφή. Είπε πως ήταν όμορφη σαν αρχόντισσα, ήταν το τριαντάφυλλο μέσα στα χόρτα, η ομορφότερη της γειτονιάς και στεναχωρήθηκε πολύ με τον θάνατό της και τον χαμό της οικογένειάς της στο πέλαγος. Αναστασία Ηρωγλίδου, ΣΤ 2.

Στο ντοκιμαντέρ αυτό, που έτυχε να είμαι αφηγητής (μαζί με την Αναστασία) είχα την τιμή να συναντήσω μια γυναίκα 86 χρονών που μένει στην Εβραϊκή και είχε γνωρίσει τη Σουλτάνα. Θυμάται πως ήταν μια αρχόντισσα, έπαιζε με τις αδερφές της και οι γονείς τους είχαν πολύ καλές σχέσεις. Ήταν λυπημένη που η οικογένεια της Σουλτάνας πνίγηκε στο ναυάγιο του πλοίου Ταναϊς το 1944.  Δαμιανός Καρναλάκης ΣΤ1

Το πιο συναρπαστικό από τα γυρίσματα ήταν όταν ήρθε ένας παλιός δάσκαλος που θυμόταν τον τάφο της εβραιοπούλας και μετά μας πήγε έξω από το σχολείο λέγοντας ότι εκεί βρισκόταν η πύλη του κοιμητηρίου.  Μαρία Περράκη, ΣΤ 2.

Όταν ήμουν πιο μικρός δεν καταλάβαινα τη μαρμάρινη επιγραφή στο σχολείο μας για τη δωρεά του οικόπεδου πάνω στο οποίο χτίστηκε. Τώρα όμως ξέρω την  ιστορία του. Γιώργος Μπενεβίδης ΣΤ1

Μου άρεσε πολύ στα γυρίσματα η επίσκεψη που κάναμε με το σχολείο στην Συναγωγή με την έκθεση από τη ζωή των Εβραίων της πόλης μας.  Αρτέμης Σταυρουλάκης, ΣΤ 2. 

Είμαι ενθουσιασμένη με το ντοκιμαντέρ και προβληματισμένη με όσα φρικτά πράγματα έγιναν πριν χρόνια στους Εβραίους.  Μαρία Μαθιουδάκη ΣΤ1

Επισκεφτήκαμε την κυρία Στέλλα, μια κυρία 87 χρονών από τη Νέα Χώρα που θυμόταν τους Εβραίους. Ήταν τότε 7 χρονών και έβλεπε από περιέργεια μαζί με άλλα κορίτσια τις ταφές στο νεκροταφείο.  Γιάννης Στρατής & Στέλλα Πάκου ΣΤ2 

Τόσα χρόνια στα Χανιά, δεν ήξερα ότι υπήρχε εβραϊκή κοινότητα και Συναγωγή. Όλα ήσαν πολύ ωραία στα γυρίσματα. Άγγελος Γκίκας ΣΤ1 

Μου άρεσε η επίσκεψή μας στη Συναγωγή και όσα μαθαμε για την εβραϊκή θρησκεία και την Σουλτάνα. Leo Muzhaqi ΣΤ2

Χάρηκα που πήρα μέρος σ΄αυτή την ωραία περιπέτεια. Τόσα χρόνια μαθήτρια  σ΄ αυτό το σχολείο και δεν γνώριζα τίποτα σχετικό με το θέμα της ταινίας μας. Ραφαέλα Μανόκου ΣΤ1

Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η συνέντευξη που πήραμε από ένα ηλικιωμένο πρώην δάσκαλο του σχολείου μας, 97 χρονών, που μας μίλησε για τη φήμη της ομορφιάς της εβραιοπούλας. Μαρία Σκαράκη ΣΤ2 

Μετά από οκτώ χρόνια έμαθα καλίτερα την ιστορία του τόπου και του καταπληκτικού αυτού σχολείου μας. Για κάποιους μπορεί να είναι ασήμαντη, αλλά για μένα είναι σημαντική. Άννα-Μαρία Κιτσίμου ΣΤ1

Μου άρεσαν οι συνεντεύξεις από τους γειτόνους μας στο σχολείο. Όλοι τους είχαν ακούσει για την Σουλτάνα και θυμόντουσαν τον τάφο της πριν χτιστεί το σχολείο. Γιώργος Τσαμουρλίδης ΣΤ2 

Αξέχαστη εμπειρία. Δεν φανταζόμουν το σχολείο μας να έχει μια τόσο σημαντική ιστορία. Αλέσσια Μουτσάι ΣΤ1

Συναρπαστική εμπειρία. Αναρωτιέμαι πώς οι κάτοικοι της Νέας Χώρας θυμόντουσαν τόσα πράγματα για τους Εβραίους, με λεπτομέρειες.   Ηλίας Νικολίκια ΣΤ2

Με εντυπωσίασε ο συνταξιούχος δάσκαλος που μας μίλησε για τους φτωχούς και πλούσιους Εβραίους. Έντρι Στερμούγκου ΣΤ2 

Το μάθημα των θρησκευτικών με βοήθησε να καταλάβω καλίτερα την ιστορία του τόπου μας. Είναι συγκλονιστικό που πάνω σε ένα θλιβερό τοπίο τότε, να είναι σήμερα ένα μέρος γέλιου και χαράς, το σχολείο μας. Ρεβέκκα Λούτζου-Παπουτσάκη ΣΤ1

Χανιώτικα νέα (Σάββατο, 25. 1.2020)

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΚΤΩΡΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ





Γράφει ο Κώστας Νταντινάκης 

Η βιωματική ποίηση της Βικτωρίας Θεοδώρου (1925-2019) υποδηλώνει σαφώς ότι το νερό, σε στεριά και θάλασσα, αλλά και το χώμα, αποτέλεσαν πρωταρχικά στοιχεία της πύρινης ζωής της, τα οποία με την πάροδο του χρόνου λειτούργησαν ως καθαγιασμένα σύμβολα στη σκέψη της. [1] Το έργο της βρίθει λέξεων που αφορούν στο υγρό στοιχείο, χωρίς να υστερούν σημαντικά όσες αναφέρονται στη γη.

Στα 603 ποιήματα [2] που περιέχονται στις δεκατρείς συλλογές της η λέξη “νερό” εμφανίζεται 101 φορές, η θάλασσα 92, το κύμα 53, η βροχή 34, ο γιαλός 23, το πέλαγος 23, ο ποταμός 22, η λίμνη 22, ο αφρός 19, το ποτάμι 17, η πηγή 15, το πηγάδι 13, η βρύση 13, ο βυθός 13, η στέρνα 11, ο ωκεανός 9, το περιγιάλι 8, ο (θαλασσινός) βοριάς 8, το ακρογιάλι 7.
Επί πλέον αριθμούνται και λέξεις που άπτονται άμεσα ή έμμεσα γενικότερα του υγρού στοιχείου και ειδικότερα της θάλασσας, όπως: άμμος 26, νησί 25, βράχος 23, όχθη 21, πλοίο 17, καράβι 14, λιμάνι 14, αλάτι 13, κογχύλι 12, καΐκι 11, κουπί 11, δίχτυ 11, ψάρι 11, αμμουδιά 10, αύρα 10, σκάφος 10, Τρίκερι 10, ναύτης 9, ακρωτήρι 9, βότσαλο 8, φύκι 7, πόντος 6, γλάρος 6, δελφίνι 5, ζέφυρος 5, άγκυρα 4, νεώριο 4, βαπόρι 4, βάρκα 4, φλοίσβος 4, αλλά και: θαλασσινός, θαλάσσιος, θαλασσοταραχή, θαλασσόβιος, θαλασσοσπηλιά, θαλασσοπούλι, θαλασσομάχος, παραθαλάσσιος, ακροθαλασσιά, ακρογιαλιά, παραλία, ακτή, γυρογιάλι, κυματισμός, κυματοδαρμένος, παλίρροια, πλημμυρίδα, άμπωτη, αμμοθύελλα, αμμουδερός, αμμούδα, αρμυρός, αρμυρίκι, αρμυρολούλουδα, αμμόκρινα, pangratium maritimum, ψαράς, ναυτικός, καπετάνιος, πελαγόπετρα, χελιδονόψαρο, σκυλόψαρο, κεφαλόπουλο, σμέρνα, πέστροφα, αθερίνα, μέδουσα, φώκια, σφουγγάρι, σουπιοκόκαλο, κοράλλι, όστρακο, αχινός, καβούρι, πετράδια, χοχλάδια, γοργόνα, ποντοπόρος, ποντισμένος, ικάριος, ενάλιος, περιγιαλίτικος, νησιώτικος , νησιώτισσα, πυξίδα, ναυάγιο, ερημονήσι, ξερονήσι, νήσος, αφροκοπώ, αρμενίζω, κυματίζω, αναδύομαι, αγναντεύω, αγνάντεμα, αγναντεύουσες, καραβάκι, ψαράδικο,  πολυκάταρτο, ξύλο, μονόξυλο, πλεούμενο, γαλέρα, βαθυσκάφος, κήτος, αρματαγωγό, καραβόπανο, πανί, κατάρτι, άρμενα, πλους, φάρος, κάβος, όρμος, κόλπος, γούβα, δολιχή, γούπατο, τσαχίλι, ανάβαθα, συμπληγάδες, μελτέμι, μπάτης, φουρτούνα, μπουρίνι, τρικυμία, μπονάτσα, αλισάχνη, Ατλαντίδα, Αιγαίο, Ικάριον, Μυρτώον, Λιβυκό, Άξενος, Μαύρη θάλασσα, Πόντος, Κασπία, Μεσόγειος, Εύριπος, Τρίτωνας, Ποσειδώνας, Μέδουσα, Κυμοθόη, Ελίκη, Μακρόνησος, Μακρονήσι, Καλοί Λιμένες, Ακρωτήρι, Λαζαρέτα, Καινούργια Χώρα, κ.ο.κ.
Αντιθέτως, το “χώμα” εμφανίζεται 72 φορές, η γη 66, η στεριά 12, και άλλες λέξεις σχετικές με τη γη όπως: βουνό 47, πέτρα 51, όρος 22, κάμπος 16, γκρεμός 12, πλαγιά 9, οροπέδιο 9, φαράγγι 8, κοιλάδα 6, οροσειρά 5, πεδιάδα 5, γκρεμνά 2, λέσκα 1, κ.ο.κ.
Στην παρούσα μελέτη [3] θα περιοριστούμε σε μερικές από τις καίριες αναφορές της ποιήτριας προς τη θάλασσα, ευχετικές (νοσταλγία, εύνοια, προοπτική κ.ο.κ.) αλλά και αποτρεπτικές (άλγος, στέρηση, εμπόδιο κ.ο.κ.)
Στο λυρικότατο “Εγκώμιο” (1957) η αύρα της μάνας του μόχθου βρίσκεται “μες στα πλυμένα ρούχα που στεγνώνουνε, στ’ αγέρι της θάλασσας”, ενώ όταν ζούσε καθόταν πλάι “στη θάλασσα τη μεγαλόστηθη”, να λέει “της θάλασσας τα πάθη” της, εμπιστευόμενη “τον άπιστο γιαλό”. Είναι η “χελιδονομάνα που φτερουγάει στη θυμωμένη θάλασσα” να δει το εξόριστο παιδί της ενώ όταν επιστρέφει στις βιοποριστικές της έγνοιες θα είναι η ίδια σαν την αεικίνητη θάλασσα: “Αν στάθη η θάλασσα έξ’ από την αυλή μου / εκαταλάγιασα κι εγώ απ’ τα ξημερώματα”.
Στο “Κατώφλι και Παράθυρο” (1962) ο παιδικός παράδεισος βρίσκεται στην Καινούργια Χώρα, εκεί που “όλα τα γλύφει η θάλασσα”. Η ποιήτρια, με την ήδη ασθενική ακοή της, χάνει “το φλοίσβο και του βότσαλου το τρίξιμο” μένοντας και ως ενήλικη μ΄ένα βάρος στα μάτια: “Ακούω με τα μάτια μου το κύμα σου θάλασσα”. Στον αναιδή θρίαμβο των νικητών του Εμφυλίου στη γέφυρα του Κλαδισού, η φύση αντιστέκεται: “Βούρκος, τα κρύσταλλα νερά / κι εχόλιασεν η θάλασσα / και δε βαστάει / να τα σηκώνει”. Αλλά και στην εξορία, ζωσμένη “με θάλασσα πικρή χωρίς καράβια” σε “ξένα χολιασμένα πέλαγα”, κοιτά “μ’ ανατριχίλα / σαν ερπετό, σαν κρύο στοιχειό, τη θάλασσα”.
Στο “Βορεινό προάστιο” (1966) νιώθει το βουνό να της βαραίνει το στήθος αφού δεν μπορεί να δει “τον ήλιον αδελφό και ταίρι με τη θάλασσα”: “τιμώ τα δέντρα μα τη μοίρα τους δεν τη ζηλεύω / πουλί περιγιαλίτικο, ποθώ το κύμα”. Αργότερα, όταν εκείνοι που την έθρεψαν έχουν χαθεί και το γενέθλιο τοπίο αρχίζει ν΄αλλοιώνεται, “μονάχα η θάλασσα μέσα σ’ αιώνια νιότη αστράφτει”, πλην ανήμπορη να διαφυλάξει τη συλλογική Μνήμη της συνοικίας. Ένα ενθύμιο από τον γενέθλιο τόπο του σλαβομακεδόνα πατέρα, γίνεται αιτία συμπόνιας προς τη μικρή και επί χρόνια παρεξηγημένη αυτή χώρα με τους βάλτους της “τους στερημένους / της θάλασσας την αύρα”.






Στο “Λαγούτο” (1971) τα δώρα που χαρίζει στην ποιήτρια ο ονειροδότης ύπνος είναι “Θάλασσες, και κουπιά, / τη νιότη μου ντυμένη στ’ άσπρα, / κι απ’ όλα τ’ ακριβότερο, τη λησμονιά”. Η εξορία, με την άρνηση δήλωσης μετανοίας, είναι επιλογή: “Στο νησί ήρθα, διάλεξα θάλασσα ξεχασμένη”. Εκεί, στων κατσικιών το δρόμο με τη θέα της απεραντοσύνης η αναφώνηση “κι ω, θαύμα, η θάλασσα μας φανερώθηκε από πέρα” δυναμώνει τη νεανική θέληση για συνέχιση του αγώνα: “Ω Αθάνατη, […] το έχεις καιρό ανασήκωσες με των αφρών σου τους χορούς”.
Στην “Εκδρομή” (1973), η πολύχρονη εξορία θέλει τη θάλασσα συμπαραστάτη: “και τι τη θέλω την ελπίδα, είπα, / θα μου σταθεί η θάλασσα και η ελιά” αφού “Θάλασσας θάρρος δε μου ’λειψες ποτέ […] Είχες τ’ αθάνατο αλάτι  / μ’ εμπιστοσύνη σου ’δινα τις πληγές μου”. Εκεί, αφενός εκφράζει την ευχή για καθαρμό ,“Θάλασσα και παλίρροια φεγγαρίσια, ανέβα / να καταπιείς, τ’ αλίμονο για νικημένους και για νικητές” αφετέρου ονειροπολεί το ακριβό όραμα: “Με τις κορφές της θάλασσας, / σχημάτιζα λυτρωτικά καράβια / τους έβανα σημαίες σε χρώμα παπαρούνας / κι αδέρφια ναύτες, ελευθερωτές”.
Στην κοσμολογική “Ουρανία” (1978), η ποιήτρια παρακαλεί τον λαμπρό πλανήτη να μην την αφήσει να γίνει “όχθη στεγνή, σκελετωμένη κλίνη, / θάλασσα σεληνιακή” ακόμα και εάν αυτό της είναι δοσμένο από τη μοίρα.
Στον “Αρειο Ύπνο” (1983) ο κατακτητής από τον τάφο ομολογεί ότι, στη γη που πυρπόλησε, η λαχτάρα του αλατιού του χάρισε “την αιώνιά της θάλασσα” που ονειρευόταν όταν διάβαζε Όμηρο: “Καλή τε και πείρα / εν μέσω δ’ οίνοπι πόντω…” Στον οργισμένο της θούριο η ποιήτρια αναρωτιέται “Πού ’ναι ο γιαλός που μου αποκάλυψε / του έπους το ρυθμό; […] τι σημαίνει η σιωπή σου κύμα;” κι αποθαρρυμένη απευθύνεται στη φύση: “θάλασσα πολύτοκη, θάλασσα επίμονη, / ριφάκι του γκρεμού κι αγρίμι / μήπως το τελευταίο, το τελευταίο / χαίρεστε καλοκαίρι;”
Στη “Νυχτωδία των Συνόρων” (1986) οι γενέθλιες “νότιες θάλασσες” με την ανάκληση στο νου μιας δεύτερης πατρίδας ταξιδεύουν οδυνηρά αλλ΄όχι χωρίς ελπίδα την ποιήτρια “στης φαντασίας την Πρέσπα” όπου καραδοκούσε μέχρι την πρόσφατη Συμφωνία η Έρις μεταξύ των δύο Λαών. Το πεπρωμένο της ωστόσο από παιδάκι, με νηπιαγωγούς της “πουλιά της θάλασσας”, την αξίωσε να ιστορεί ενάντια στη λήθη, “τη φυγή και την προσφυγή εκείνων των κυνηγημένων. Στο τάγμα της Μνήμης υπηρετώντας”.
Στα “Μειλίγματα” (1990) που η κριτική χαρακτήρισε ‘χοές κατά της έσχατης πίκρας’ οι στίχοι “Πεθαίνει η θάλασσα / Γέρνει η Ελίκη” υπονοούν τον χρόνο που φεύγει, άρα και τον θάνατο, συνομιλώντας με το “Ακόμα κι η θάλασσα πεθαίνει” του Φ. Γκ. Λόρκα. Μετά τα γήινα, ο αγνωστικισμός της ποιήτριας ευελπιστεί σε μια άχρονη συνέχεια της υπόστασής της: “Ήσουν η δημιουργία κάποτε θάλασσα για μένα / ήσουν ο Ωκεανός πριν δω πριν μαθητέψω / στων άστρων το δρυμό ”.
Στο “Χρονικό” (1994), με την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων, αυτοί που έριξαν πέτρα φεύγοντας στη Δύση, “Ορίζοντα δε βλέπουνε σε τούτα εδώ τα μέρη […] Κι η θάλασσα που λαχταρούσαν, / Ούτε στο χάρτη, ούτε στο κύμα”. Οι Ελληνες από τις χώρες του Πόντου με τις πραμμάτειες τους στις λαϊκές του Λεκανοπεδίου, δεν βρήκαν γη επαγγελίας: “Η θάλασσα πήρε το πλοίο / Μαζί με την άγκυρα και πάει / Τάχα πως σε γιαλό θ’ αράξει μητρικό”.
Στη συλλογή “Ευνοημένοι” (1998) παρακαλεί τους νεκρούς να την επισκεφτούν στον ύπνο της, να της “ξαναδώσουν μέρες της νιότης, εξαίσιες εποχές”, όπως εκείνος ο ακορντεονίστας κάτω απ΄ το παράθυρό της “που ο φλοίσβος της θάλασσας τον προκαλούσε” να συναγωνιστούν στη μουσική. Η ποιήτρια παρακαλεί την ιαματική “Ώριμη θάλασσα του φθινοπώρου”, στην οποία άλλοτε εμπιστεύτηκε το σώμα της, να μην αλλάξει τις διαθέσεις της και σε “Καλούς Λιμένες” γηρατειών να την οδηγήσει.
Στη συλλογή “Κεδρισός” (2001) όσοι πληθυσμοί κατοίκησαν από την αρχαιότητα γύρω απ΄τις όχθες του  “αφήσανε την αύρα τους / αντικατοπτρισμό πάνω στη θάλασσα”. Σήμερα, με ανεξίτηλες ακόμα τις μνήμες από τις θηριωδίες των Ναζί, το ρέμα εξακολουθεί να είναι νωθρό αφού “πάλι δεν κατεβαίνει ο ποταμός να βρει / της θάλασσας το στήθος […] για να σκεπάσει τις άρειες φωνές”. Όπως ο Κεδρισός είναι επίγειος αλλά και ουράνιος ποταμός, έτσι “η ανοιχτή κι απέραντη θάλασσα / με τ’ αναρίθμητά της άλφα”, ευλογημένη και ανελέητη, καθρεφτίζει τις διαθέσεις του ουρανού με τ΄αναρίθμητά του άστρα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Θεοδόσης Πυλαρινός, “Ελάσσονες τόνοι σε μείζονες κλίμακες στην ποίηση της Βικτωρίας Θεοδώρου” εκδ. Κεδρισός, Χανιά 2010, σ. 44

2. Στις πρώτες εκδόσεις αριθμούμε 588 ποιήματα στα οποία περιλαμβάνονται 15 ανέκδοτα που δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά  “Θαλλώ” (1999), Ελλωτία” (2002) και “Μανδραγόρας” (2005).
3. Περιληπτική μορφή κεφαλαίου της υπό έκδοσιν μελέτης “Τα συστατικά στοιχεία του φυσικού κόσμου στην ποίηση της Βικτωρίας Θεοδώρου”.

Χανιώτικα νέα (Σάββατο, 27.7.2019)

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

"ΣΑΝ ΕΤΟΙΜΟΣ ΑΠΟ ΚΑΙΡΟ ΣΑ ΘΑΡΑΛΛΕΟΣ"

«Σαν έτοιμος από καιρό σαν θαρραλέος»… Μ’ αυτόν τον στίχο καλεί στο ποίημά του “Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον”, ο Κ.Π. Καβάφης, τον κάθε Αντώνιο να αποχαιρετήσει την όποια Αλεξάνδρεια, την όποια “εξουσία” δηλαδή, χάνει. Τη δημαρχιακή καρέκλα, ας πούμε… Τον ίδιο στίχο, ωστόσο, μπορούμε, κατά τη γνώμη μου, να τον χρησιμοποιήσουμε και για να “υποδεχθούμε” τον κάθε Αντώνιο, όταν “κατακτά” την Αλεξάνδρεια, όταν “αξιωθεί” μια τέτοια πόλη, βάζοντας, ωστόσο, ερωτηματικό στο τέλος του “επίμαχου” στίχου. Είναι “έτοιμος από καιρό” και “θαρραλέος” ο όποιος Αντώνιος να ανταποκριθεί στα καθήκοντα που αναλαμβάνει; Καθόλου ρητορικό το ερώτημα. «Εδώ σε θέλω κάβουρα, να περπατείς στα κάρβουνα» για να το γράψω λαϊκά… Προς απόδειξη όλα, ανεξαρτήτως των όποιων προθέσεων.

Το πρώτο πράγμα που θα έκανα αν ήμουν δήμαρχος, έστω και για μια μέρα (το έχω ξαναγράψει αυτό) θα ήταν να αναρτήσω πίσω από το γραφείο μου μια καλαίσθητη επιγραφή με τα λόγια του αρχαίου ποιητή Αγάθωνα: «Τον άρχοντα τριών δει μεμνήσθαι: Πρώτον μεν ότι ανθρώπων άρχει, δεύτερον ότι κατά νόμους άρχει και τρίτον ότι ουκ αεί άρχει». Μένω ιδιαίτερα στο τελευταίο. «Ουκ αεί άρχει», ο όποιος άρχοντας. Να μπορεί να περπατά με ψηλά το κεφάλι, όντας βέβαιος ό,τι έκανε ότι μπορούσε, και να τον χαιρετούν οι πεζοί όταν “ξεκαβαλικέψει”, για να θυμηθώ τη γνωστή λαϊκή ρήση, το ζητούμενο…

«Σαν τον παραίτησαν οι Μακεδόνες/ κι απέδειξαν πως προτιμούν τον Πύρρο/ ο βασιλεύς Δημήτριος (μεγάλην/ είχε ψυχή) καθόλου -έτσι είπαν-/ δεν φέρθηκε σαν βασιλεύς. Επήγε/ κ’ έβγαλε τα χρυσά φορέματά του,/ και τα ποδήματά του πέταξε/ τα ολοπόρφυρα. Με ρούχ’ απλά/ ντύθηκε γρήγορα και ξέφυγε./ Κάμνοντας όμοια σαν ηθοποιός/ που όταν η παράστασις τελειώσει,/ αλλάζει φορεσιά και απέρχεται». Το ποίημα “Ο Βασιλεύς Δημήτριος” του Κ.Π. Καβάφη.

Σημείωση: Να έχουν επιτυχία όλοι οι περιφερειακοί, δημοτικοί και κοινοτικοί άρχοντες του τόπου μας που εκλέχτηκαν στις πρόσφατες εκλογές, η ευχή μου. Προς όφελος του τόπου μας και των ανθρώπων του.

Η ΜΑΡΙΑ ΠΟΛΥΔΟΥΡΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΝΤΑΝΤΙΝΑΚΗ

«Ζωή πως με παράδωσες μ’ ένα φιλί στους δήμιους/ και τώρα ακούω το γέλιο σου παντού σαρκαστικό/ για μένα, που αποτόλμησα ψευτοευγενείς και τίμιους/ μες στη γενιά σου, να τους δω σαν υποστατικό./ Εγώ ήμουν ένας γνήσιος κι άγνωστος της γενιάς σου/ κ’ ήρθα χωρίς απαίτηση, μ’ όλους μαζί κι εγώ/ κι ούτε ποτέ σου ζήτησα δείγμα της συμπονιάς σου/ απ’ τα περίσσια χρέη μου, δίκαια ν’ απαλλαγώ./ Μα καθώς ήμουν κύριος άμαθος να δουλεύω/ και παιδική γαλήνευεν η δίκαιή μου ψυχή/ εκέρδισα το μίσος σου, Ζωή και το πιστεύω,/ τώρα που η δυστυχία μου στο γέλιο σου αντηχεί». Το ποίημα “Ζωή, πώς με παράδωσες” της Μαρίας Πολυδούρη.

Κατάμεστη από κόσμο η μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων του Πνευματικού Κέντρου Χανίων, κατά την προβολή της ταινίας “Η Μαρία Πολυδούρη στο Παρίσι του Μεσοπολέμου”, του συμπολίτη μας, καταξιωμένου και γνωστού ανά το πανελλήνιο σκηνοθέτη Κώστα Νταντινάκη, το βράδυ της 17ης Μαΐου. Κι ας ήταν παραμονές εκλογών κι “έτρεχαν” την ίδια περίπου ώρα, διάφορες προεκλογικές εκδηλώσεις. Να μην είναι μια «κοσμική συνάντηση, αλλά μια σύναξη απόδοσης τιμής, σε όσους απέδρασαν, νέοι κι ωραίοι συνειδητά ή ερήμην, από τον παράφορο κόσμο», η μόνη επιθυμία του Νταντινάκη, που επιμένει, πεισματικά και με συνέπεια, κόντρα σε κάθε λογής δυσκολίες να παράγει πολιτισμό (ας μου συγχωρηθούν οι όροι) και για τοπική κατανάλωση και για εξαγωγή. Πέραν κάθε προσδοκίας του η δικαίωση που έζησε… κοντά σ’ αυτόν και η ξεχωριστή Χανιώτισσα ηθοποιός Δέσποινα Πωλαναγνωστάκη που δάνεισε τη φωνή της στη Μαρία Πολυδούρη.

«Εκείνη η δονούμενη θολότητα της εικόνας στα ασπρόμαυρα πλάνα σου, τα έκανε να είναι έργα τέχνης υψηλής ευαισθησίας. Οι μικρές λεπτομέρειες, η δομή του έργου, όλα μαζί ήταν ένα κομψοτέχνημα». Ενα απ’ τις δεκάδες σχόλια που γράφτηκαν για την Πολυδούρη του Νταντινάκη στο βιβλίο των προσώπων, κι αυτό της γιατρού – συγγραφέα Καίτης Τσουρλάκη. Σ’ ευχαριστούμε και γι’ αυτή την πνευματική πανδαισία που ζήσαμε φίλε!

Μια στάση εδώ μια στάση εκεί

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

Ο ΕΛΚΟΜΕΝΟΣ ΕΠΙ ΚΡΗΜΝΟΥ

Κατάμεστος από κόσμο, καρφίτσα δεν έπεφτε που λένε, ο τεράστιος χώρος εκδηλώσεων του Πνευματικού Κέντρου Χανίων, το βράδυ της Παρασκευής 21 Απριλίου, στην προβολή του ντοκιμαντέρ του συμπολίτη μας Κώστα Νταντινάκη “Ο Ελκόμενος επί κρημνού, Κρήτη 1947”, που προβλήθηκε ως γνωστό για πρώτη φορά, τον περασμένο Μάρτιο στο 19ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Κατανυκτική η όλη ατμόσφαιρα ούτε ανάσα που λέει ο λόγος, δεν ακουγόταν. “Συγκλονιστήκαμε”, είπε ο πρώτος απ’ τους θεατές που πήρε το λόγο στη συζήτηση με τον σκηνοθέτη, που ακολούθησε. Στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο το ρήμα. Σωστός!

Γνωστή – άγνωστη η ιστορία του συγχωριανού και συνομήλικου (χρον. γενν. 1911) με τον Μακαριστό Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίο Γαλανάκη, παπά Νικολή Αποστολάκη. Αποκόρωνας 1947, Αύγουστος μήνας, ο εμφύλιος μαίνεται. Αδελφοί εναντίον αδελφών. Στο κλίμα αυτό μία γνωστή ομάδα παρακρατικών απαγάγει από το σπίτι του, στο Νεροχώρι, τον παπά – Νικολή Αποστολάκη, που ανήκε στο ΕΑΜ και αφού τον βασανίσουν απάνθρωπα, τον πετούν στον Κόκκινο Γκρεμνό, κοντά στις φυλακές Καλαμίου. «Πριν απ’ τον αειθαλή πλάτανο», όπως σημειώνει στο βιβλίο του για την προσφορά του Νεροχωρίου, στην Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό ο Παντελής Ι. Μαριακάκης, «ένα μοναδικό φαινόμενο που οι πατέρες μας ισχυρίζοντο ότι ήταν διαμαρτυρία του Θεού και της φύσης για το μαρτυρικό απαγχονισμό στα κλαδιά των κληρικών από τους Τούρκους στις κρητικές εξεγέρσεις».

«Εμείς διαβάζαμε την ιστορία σε μικρά ονόματα», έχει γράψει ο Γιάννης Ρίτσος. Αυτό κάνει και στην περίπτωση του θρυλικού Νεροχωριανού ιερέα, που όπως γράφει πάλι ο Π. Μαριακάκης «δεν περιόριζε τα εκκλησιαστικά του καθήκοντα σε μια άσαρκη πνευματικότητα», αλλά τα «συνδύαζε με την ένσαρκη κοινωνικοβιωτική λειτουργία και προσφορά», ο Κώστας Νταντινάκης. Τυχαίος ο τύπος του μαρτυρίου, του παπά Νικολή; Οχι βέβαια. Αεί-θάλουσα η μνήμη του!

Το ντοκιμαντέρ “Ο ελκόμενος επί κρημνού” αποτελεί μια μαρτυρία – μαρτυρίες από ανθρώπους (με προεξάρχουσα την κόρη του παπά – Νικολή, Ισμήνη Αποστολάκη – Πανηγυράκη) που έζησαν τα γεγονότα, με τον καθηγητή σύγχρονης ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιώργο Μαργαρίτη να θέτει το ιστορικό πλαίσιο. Εβδομήντα χρόνια μετά μπορούμε να κοιτάζουμε κατάματα τα γεγονότα, να αντιμετωπίζουμε τις μαύρες σελίδες της ιστορίας μας. «Και μόνο γιατί έκανα αυτήν την ταινία, άξιζε να ασχοληθώ με τον κινηματογράφο», είπε (στο περίπου τα λόγια του), μεταξύ των άλλων ο Κωστής Νταντινάκης, που επιμένει να παράγει πολιτισμό και με ντοκιμαντέρ, όπως, εκτός απ’ το περί ου ο λόγος, και με τα “Ελληνες στην Κορσική” (2001), “Τουρκοκρητικοί στην Αλικαρνασσό (2011), “Μαρί Ναξάκη, η τέχνη της σφακιανής δεσιάς” (2015), “Το πέρασμα του κομήτη Ρεμπώ από την Κύπρο” (2015) κλπ. Πάντα ωραίος φίλε!

Η αλληλογραφία μας

Κωστά Καλαπανίδα, δάσκαλο – ποιητή, Αθήνα, Βιβλίο τσέπης ο “Εφηβός” σου, που κυκλοφορήθηκε πρόσφατα από της εκδόσεις “ΠΑΣΣΑΡΗ” και είχες την καλοσύνη να μου στείλεις, εν είδει αναστάσιμιου δώρου. Για να χωρεί στην τσέπη μου -στις τσέπες όλων των αναγνωστών σου- και να ‘χω – να ‘χουμε, να ανατρέχω – ανατρέχουμε σ’ αυτό, διαρκώς. Να με – μας συντροφεύουν ποιήματα όπως αυτά: «Είδα στην τηλεόραση/ να διαφημίζουν πλούσια/ γιορτινά τραπέζια/ Και πεινασμένους να δακρύζουν. Είδα παιδάκια να κινούνται/ γρήγορα στα κόκκινα φανάρια/ κι όταν άναβε το πράσινο/ να στέκονται/ να τρώνε τα νύχια τους. Είδα εργάτες σαν πουλιά/ πάνω ψηλά στις σκαλωσιές/ κι άλλους να λογαριάζουνε/ στα λάπτοπ τα κέρδη τους»…

Χανιώτικα νέα (28.04.2017)

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

Το μόνο που διδάσκει η ιστορία είναι ότι δεν διδάσκει τίποτα. Είναι κι αυτό μια άποψη. Η γνώση της ιστορίας μας βοηθά να μην επαναλαμβάνουμε και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο τα λάθη του παρελθόντος. Μια άλλη άποψη. «“Δίχως ήρωες και αγίους” μένουμε “γυμνοί κι ανυπεράσπιστοι”/ στο ανελέητο κατηγορώ της ιστορίας», επιμένει να λέει ο Ποιητής.
ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ....




Δίχως ήρωες κι αγίους;

«Ο Εμφύλιος ήταν για πολλά χρόνια ένα σημείο σκοτεινό και κλειστό. Το μεγάλο εθνικό ταμπού. Το μυστικό της ιστορίας. Για τις γενιές που μεγάλωσαν σ’ αυτή την περίοδο, τα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου υπήρξαν ο απαγορευμένος καρπός της ιστορικής γνώσης, η κρυφή ντροπή της ελληνικής κοινωνίας. Η σύγχρονη Ελλάδα είναι επιτέλους έτοιμη μετά την κατασίγαση των παθών, τη μαθητεία στη δημοκρατία και τη νέα ευρωπαϊκή ποιότητα, να αντιμετωπίσει τις μαύρες σελίδες της ιστορίας της». Από την ομιλία του πρώην προέδρου της Δημοκρατίας Κάρολου Παπούλια στην παρουσίαση της 2ης έκδοσης του βιβλίου του Νίκου Γκατζογιάννη “Ελένη” στα Ιωάννινα (24/5/2004).

“Ο ελκόμενος επί κρημνού, Κρήτη 1947”, ο τίτλος του ντοκιμαντέρ με το οποίο ο γνωστός από πολλές ποιοτικές δουλειές του, καταξιωμένος σκηνοθέτης Κώστας Νταντινάκης θα λάβει μέρος στο 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης που θα γίνει 3-12 Μαρτίου. Μια ακόμα προσέγγιση. Μια άλλη προσέγγιση, εβδομήντα χρόνια μετά. Χανιά, Εμφύλιος. Ο αγωνιστής ιερέας του ΕΑΜ Νικόλαος Αποστολάκης, ο θρυλικός παπα – Νικολής, θανατώνεται με φρικτά βασανιστήρια από γνωστή συμμορία παρακρατικών και η γυναίκα του με τα πέντε παιδιά τους εκδιώκονται…

Το μόνο που διδάσκει η ιστορία είναι ότι δεν διδάσκει τίποτα. Είναι κι αυτό μια άποψη. Η γνώση της ιστορίας μας βοηθά να μην επαναλαμβάνουμε και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο τα λάθη του παρελθόντος. Μια άλλη άποψη. «“Δίχως ήρωες και αγίους” μένουμε “γυμνοί κι ανυπεράσπιστοι”/ στο ανελέητο κατηγορώ της ιστορίας», επιμένει να λέει ο Ποιητής.


Και διηγώντας τα να κλαις!


«Η Κύπρος ήταν πάντοτε ελληνική. Δεν υπάρχει κανένα ζήτημα για την ελληνικότητα της νήσου. Η πλειοψηφία των κατοίκων είναι Ελληνες και δίκαια αγωνίζονται για την Ενωσιν της νήσου με την Ελλάδα». Από τον μεγάλο Τούρκο ποιητή Ναζίμ Χικμετ, εν έτει 1955, τα παραπάνω. Και αυτά στον νου μου, ενώ παρακολουθούσα, πριν από 10 μέρες (7 Φεβρουαρίου) την εκδήλωση – συζήτηση για το Κυπριακό που διοργάνωσε το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Μελετών “Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος” στις εγκαταστάσεις του. Κοντά σ’ αυτά και ο στίχος του Εθνικού μας Ποιητή, του Διονυσίου Σολωμού: «Και διηγώντας τα να κλαίς».

“Οι περιπέτειες του Κυπριακού: Από τις χαμένες ευκαιρίες στα σημερινά αδιέξοδα”, ο ακριβής τίτλος της προαναφερθείσης εκδήλωσης – συζήτησης, που έγινε στο πλαίσιο του Κύκλου “Ιστορία και επικαιρότητα”, με τη συμμετοχή του καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου Πέτρου Παπαπολυβίου, του καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Ευάνθη Χατζηβασιλείου και του καθηγητή Διεθνών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αγγελου Συρίγου, με συντονιστή τον γενικό διευθυντή του Ιδρύματος Νίκο Παπαδάκη. Τεράστιο το θαυμαστικό α-πορίας στο τέλος. Για ποια ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα μιλάμε στο τέλος;

Η αλληλογραφία μας

Αργυρώ Μουντάκη, καθηγήτρια Γερμανικών – συγγραφέα, Αθήνα: Να επισκεφθώ το δίχως άλλο τον Βόλο για να γνωρίσω το παρόν του αλλά και το παρελθόν του, η επιθυμία μου, ύστερα από την απνευστί ανάγνωση του βιβλίου σου “Το στοιχειωμένο σπίτι”, που κυκλοφορήθηκε πρόσφατα απ’ τις εκδ. “Μίνωας” και φρόντισες να μου αποσταλεί. Είμαι σίγουρος ότι και αυτό σου το βιβλίο, όπως και τα δύο προηγουμενα (“Το Υπναρούδι και η Ελεάννα σε φανταστικές περιπέτειες” και “Το κορίτσι του Πέτρου”), θα αγαπηθεί απ’ τα παιδιά, ιδιαίτερα των δυο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού και του Γυμνασίου, που αρέσκονται σε ιστορίες μυστηρίου. Να εξακολουθήσεις, με την όλη σου δράση και παρουσία, να πρεπίζεις τα Χανιά, η ευχή μου!