ΤΑ ΧΕΛΙΔΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ

Β. ΚΑΚΑΤΣΑΚΗΣ : TA ΧΕΛΙΔONIA TOY MONAXOY
(Ποιήματα, 88 σελίδες, 2020, διαθέσιμα στον ιστότοπο

https://petaxta.blogspot.com/2020/04/blog-post_27.html)

Γράφει ο Γιάννης Φίλης*

H χαρά να φυτεύουμε τριαντάφυλλα/ η ευλογία να τα χαρίζουμε. Ετσι κλείνει το ποίημα με τίτλο “Ο ευλογημένος τριανταφυλλώνας” από τη συλλογή “Τα Χελιδόνια του Μοναχού” του Βαγγέλη Κακατσάκη.

Και αυτό κάνει στη συλλογή του ο ποιητής. Καθώς υπονοεί ο τίτλος, τα ποιήματα είναι αποστάγματα θρησκευτικότητας αλλά και ωριμότητας. Το είδος της γραφής της ποίησης είναι οικείο στον Κακατσάκη. Σύντομο, πυκνό, εξομολογητικό. Εξήντα ποιήματα συνολικά, το καθένα με τη δική του ιδιοσυγκρασία.
Στα “Συναπαντήματα” ο ποιητής προσπαθεί να επικοινωνήσει με κάποιον πεθαμένο φίλο του. Μετά τη “συνάντησή” τους
Κι όταν το ρολόι δείχνει μεσάνυχτα αντί για αντίο τραγουδούν…
«Στον ουρανό γλεντίζουνε, στον Αδη κάνουν γάμο…»
Ο ζωντανός με τους ζωντανούς/ κι ο πεθαμένος με τους πεθαμένους;
Η απάντηση στην ερώτηση είναι γνωστή. Η μνήμη κρατάει όσο και οι άνθρωποι που την κουβαλούν. Ακολουθεί η συνήθης σιγή της ασημαντότητας.
Μερικά από τα ποιήματα είναι αφιερωμένα σε φίλους του Κακατσάκη καθώς και στους δύο επισκόπους του Νομού και στον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης κ. Ειρηναίο. Στο ποίημα με τίτλο “Των Ειρηναίων” ο Αρχιεπίσκοπος επικοινωνεί με τον μακαριστό Ειρηναίο.
Ν’ αργήσει η ώρα/ που θα βρεθούνε για πάντα μαζί.
Μόνο αυτό ζητάει ο Παππούς/ από τον Θεό-/
περισσεύουν οι ανάγκες/ των ζώντων
γράφει επιγραμματικά ο Κακατσάκης. Ολοι ευχόμαστε ‘ν’ αργήσει η ώρα’.
Στην “Αναφορά στον Νίκο Καζαντζάκη” συνοψίζει τον συγγραφέα με ελάχιστες αλλά καίριες λέξεις:
Ένθεος άθεος και άθεος ένθεος/ ο Αετός της αβύσσου.
Οτιδήποτε άλλο περιττεύει.
Ενα ακόμη ποίημα, αποτέλεσμα απόσταξης της γλώσσας και του χρόνου με τίτλο “Μετέωρος”:
Και σ’ ένα σύννεφο/ ο χώρος Του./ Αναχωρεί/
για να προσχωρήσει/ στο μεγάλο ποτάμι/
που οδεύει για τη θάλασσα/ και επιστρέφει/
επί πτερύγων ανέμων.
Μετέωρος/ μεταξύ ουρανού και γης/ εσαεί.
Τα ζητήματα του Κακατσάκη είναι κυρίως μεταφυσικά. Το μεταφυσικό όμως δεν παραμερίζει την καθημερινότητα. Το προσφυγικό έχει πλέον μπει στην καθημερινότητά μας. Είναι παγκόσμιο πρόβλημα που στις ερχόμενες δεκαετίες θα λάβει εκρηκτικές διαστάσεις κυρίως λόγω της καταστροφής του κλίματος και της βιοποικιλότητας στον βωμό της νεοφιλελεύθερης οικονομίας.
Και αυτό το πρόβλημα είναι αδύνατο να λυθεί μέσα από τη ρητορική του μίσους και του ρατσισμού που σήμερα υιοθετούν άνθρωποι και κυβερνήσεις. Γράφει ο Κακατσάκης στο ποίημα “Τα σπουργίτια του μοναστηριού”:
Όλα τα γύρω σπουργίτια,/ τις χειμωνιάτικες μέρες,/
στα παράθυρα του μοναστηριού./ Εκεί διστακτικά,
στο να χτυπήσουν τα τζάμια,/ και τα σπουργίτια-πρόσφυγες/
που έχουν καταφθάσει από τα πέριξ./
Κάνουν στην άκρη τα γειτονάκια/ να πάρουν πρώτα συσσίτιο/ τα ξενάκια./
Φτάνουν και περισσεύουν/ τα ψίχουλα που αφήνουν/
στα περβάζια οι μοναχοί,/ σκέφτονται./
Μεγάλη υπόθεση να είσαι/ σπουργίτι.
Τελικά όλοι σπουργίτια είμαστε. Προσωρινοί κάτοικοι ενός μικρού πλανήτη στο γιγάντιο σύμπαν όπου τίποτα δεν μας ανήκει εκτός από ένα απειροστά μικρό άνοιγμα στον χρόνο.
Ο Κακατσάκης είναι ανθρωπιστής που τιμά τον λόγο και μιλάει απλά, με ευθύτητα και εντιμότητα.
Η τελευταία του συλλογή αυτό κάνει και αυτό πετυχαίνει.

*συγγραφέας - πρώην πρύτανης Πολυτεχνείου Κρήτης

http://www.haniotika-nea.gr/vaggelis-kakatsakis-ta-chelidonia-toy-monachoy/

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ, ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

 Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΙΛΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

"Οι χάρτεςχάρτες δεν έχουν σύμβολα για το σάπιο κλίμα/ για τη νεκρή φύση. Οι χάρτες τη μισή αλήθεια λένε./ Την άλλη μισή την αφήνουν στη γλώσσα για να βρει τον δρόμο μονάχη./ Γνωρίζω ότι πρέπει γρήγορα να αναζητήσω διέξοδο/ μια δυο δικαιολογίες για να συνεχίσω/ γι’ αυτό καλώ τον κοκκινολαίμη και τη χαλκοκουρούνα/ τον αγρό με τις παπαρούνες/ το άγουρο κι όμως με τόση προσμονή/ σώμα του κοριτσιού στο αρχαίο ακρογιάλι./ Ο ήλιος απ’ την ανατολή αποκαλύπτει τη θάλασσα/ η θάλασσα ανταποδίδει το κάλεσμα./ Στους βράχους αλάτι, πατημασιές από σειρήνες». Οι τελευταίοι 13 απ’ τους 28 στίχους του τελευταίου, του 39ου ποιήματος, μιας ακόμα ποιητικής συλλογής του Γιάννη Α. Φίλη, “Προσκλητήριο στη γλώσσα”, ο τίτλος της, που κυκλοφόρησε πρόσφατα απ’ τις εκδόσεις “Eναστρον” και ήρθε να προστεθεί στις “Αρχάριος Οδυσσέας”, “Ελπήνωρ: Eνας χαρτογράφος χωρίς μνήμη”, “Δυτικά του Ομήρου” και “Μεταφορές του απογεύματος”. “Επίλογος” ο τίτλος του. Ποίηση είναι η συγκινησιακή χρήση της γλώσσας σε βαθμό υπέρτατο. Από το πρώτο μέχρι και το τελευταίο ποίημα της συλλογής είχε κάνει κατοχή στο μυαλό μου ο συγκεκριμένος ορισμός της…

Φίλος, φίλος καλός, ο Γιάννης Φίλης, φίλτατη, ωστόσο η ποίησή του. Η πρώτη σκέψη που έκανα όταν έφτασε στα χέρια μου η εν λόγω ποιητική συλλογή. Πριν ακόμα την ανοίξω. Eχοντας υπόψη τις προηγούμενες αλλά και τα μυθιστορήματά του. Παρατηρώντας το λίαν σιωπηλό αλλά και λίαν ομιλητικό ταυτόχρονα εξώφυλλο με τα παράξενα αγάλματα. Ωραίος (και) ως ποιητής ο εξ Ασίνης Ναυπλίου ορμώμενος και κατ’ επιλογήν του Χανιώτης, και μάλιστα Ακρωτηριανός, ο ιστορικός πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης, που με τιμά με τη φιλία του. Aμεσος επικοινωνιακός, χαρισματικός, μα πάνω απ’ όλα απλός ο λόγος του. Του εδόθη και τούτη η χάρη, που ζήτησε για τον εαυτό του ο Σεφέρης, να μιλά απλά. Το επαναδιαπιστώνω εξαρχής, απ’ το πρώτο κιόλας “φίλιο” ποίημα, “Βροχή στην Αθήνα” ο τίτλος του, “αντιήρωας” του οποίου είναι ένα «εξωγήινο πλάσμα», ένας ζητιάνος «απλωμένος στο υγρό πεζοδρόμιο» με «το ένα χέρι κομμένο στον αγκώνα/ το άλλο στον καρπό» με την «κεφαλή γυμνή σημαδεμένη από παλιό έγκαυμα», «στη γωνία της Πατησίων». «Γνωρίζω πόσο παγερό το σύμπαν είναι/ αλλά δεν παύω ν’ απορώ», η ακροτελεύτια, εν είδει σχολίου, φράση του Ποιητή που επιμένει να χρησιμοποιεί το πρώτο ενικό πρόσωπο και σ’ όλα τ’ άλλα ποιήματά του. Και να εξίσταται, με όλα όσα συνέβησαν και συμβαίνουν, έτσι όπως συνέβησαν και συμβαίνουν, και να φανερώνει τους κρυμμένους θησαυρούς, και να παρουσιάζει την καλή όψη όπου υπάρχει, και να μιλεί για τους κινδύνους που ελλοχεύουν, και να αναζητά διεξόδους, συμπληρώνω. Πέραν της απορίας…

Ο Γιάννης Φίλης, που ως ποιητής είναι μόνος του μια σχολή, σε ρόλο Προμηθέα λυόμενου και ενίοτε πυρφόρου, ποτέ, πάντως δεσμώτη… Και στο πρώτο μέρος της συλλογής που περιλαμβάνει 24 ποιήματα, στα περισσότερα απ’ τα οποία πρωταγωνιστεί ο ίδιος και στο δεύτερο που έχει τίτλο “Ιστορίες της Ελλάδας” και περιλαμβάνει τα υπόλοιπα 15. Πολλές οι σημειώσεις που κράτησα διαβάζοντάς τα. Τριάντα εννέα στάσεις, όσες και τα ποιήματα συν κάμποσες ακόμα θα μπορούσα να κάνω. Οι εικόνες, τα χρώματα και τα αρώματα στην ποίησή του… Τα πουλιά και οι νεκροί στα ποιήματα του εξ Ασίνης ποιητή… Η λάθος γλώσσα, κατά Γιάννη Φίλη είναι απουσία της γλώσσας… Ο Γιάννης Φίλης και ο πατέρας του… Η διαρκής επιστροφή ενός ποιητή στη γενέθλια γη… Γιατί προσκλητήριο στη γλώσσα;…
Η βροχή και ο ήλιος στην ποίηση ενός πρώην πρύτανη… Η περιπέτεια ενός ποιήματος… Η κλιματική αλλαγή στην ποίηση ενός καθηγητή… Οταν ο ποιητής εξετάζει τα μυστήρια του χώρου και του χρόνου… Μερικοί από τους τίτλους των.

Μικρές ιστορίες για μεγάλα παιδιά, σε μια άλλη ανάγνωση, τα ποιήματα του “Προσκλητηρίου στη Γλώσσα” που αντέχουν, όπως όλα τα καλά ποιήματα σε πολλές αναγνώσεις. Και στο πρώτο και στο δεύτερο μέρος της συλλογής, στον “Πρόλογο” της οποίας ο ποιητής αναφέρεται και στο βάρος των λέξεων: «Επειδή οι λέξεις βαραίνουν/ επειδή με λέξεις λέγεται το ψέμα/ επειδή με λέξεις γεννιέται το άδικο/ είπα τον δρόμο της αφήγησης να πάρω/ χωρίς το βάρος από παρωχημένα κοσμήματα/ χωρίς τις γνωστές υπεκφυγές/ χωρίς τα παχύσαρκα ακατάληπτα σχήματα,/ χωρίς τις μισές αλήθειες», γράφει μεταξύ των άλλων. Συμφωνώ απόλυτα. «Δίχως βάρος οι λέξεις…/ Πεθαμένο σπουργίτι το μολύβι/ στο χέρι του ποιητή»,όπως γράφω και σ΄ένα ποίημά μου... "Το βάρος των λέξεων"και ο τίτλος της διάλεξης που θα δώσει τη Δευτέρα 3 Φεβρουαρίου και ώρα 7 μ.μ. στο ΤΕΕ – Τμήμα Δυτικής Κρήτης, ο Γιάννης Φίλης στο πλαίσιο της παρουσίασης της νέας ποιητικής του συλλογής, με συντονιστή τον διευθυντή της εφημερίδας μας Παρασκευά Περάκη. Εκεί για το «δίκαιο της γλώσσας»…

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 31.1.2020)

Γιάννης Φίλης

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

ΠΕΡΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ο ΛΟΓΟΣ

«Το πρωί ο Φαέθων έζευξε το άρμα του ήλιου/ και το παρέδωσε στη Chevron, στη BP, στη Shell/ και όταν η γη πυρπολήθηκε/ και η στάθμη της θάλασσας ανήλθε/ ο Ζευς αδυνατούσε να κατανοήσει τον νέο μύθο/ από μακριά αγναντεύοντας/ την παραλία που φάνηκε σαν έκπληξη/ στην τελευταία στροφή/ με το εκκλησάκι μετέωρο πάνω απ’ το λευκό νερό/ έτοιμο να φύγει νότια/ έτοιμο να βυθιστεί μαζί με τους ευκαλύπτους αύτανδρα/ στις θρυμματισμένες λέξεις που έχω καταφύγει». Το ποίημα “Η κλιματική αλλαγή βυθίζει την παραλία της Καραθώνας” του Γιάννη Φίλη (από την ποιητική συλλογή “Μεταφορές του απογεύματος”).

«Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα γινόμενα./ Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί,/ πλήρεις και μόνοι κάτοχοι πάντων των φώτων./ Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα/ αντιλαμβάνονται. Η ακοή// αυτών κάποτ’ εν ώραις σοβαρών σπουδών/ ταράττεται. Η μυστική βοή τους έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων./ Και την προσέχουν ευλαβείς./ Ενώ εις την οδόν έξω, ουδέν ακούουν οι λαοί». Το ποίημα “Σοφοί δε Προσιόντων” του Κ.Π. Καβάφη. Σαν συνέχεια του προηγούμενου. Για να πω ότι ένας απ’ τους σοφούς που “τα προσερχόμενα” εκ των μελλόντων “αντιλαμβάνονται” είναι και ο εξ Ασίνης Αργολίδος ορμώμενος και κατ’ επιλογή Χανιώτης, πρώην πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης, συγγραφέας και ποιητής Γιάννης Φίλης. Με αφορμή την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα, που άνοιξε τις εργασίες της με μια γεμάτη πάθος και ένταση ομιλία απ’ την έφηβη ακτιβίστρια Γκρέτα Τούνμπεργκ…

«Πώς τολμάτε; Μου κλέψατε τα όνειρά μου και τη παιδική ηλικία μου με τα κενά λόγια σας. Ο κόσμος υποφέρει, πεθαίνει. Ολόκληρα οικοσυστήματα καταρρέουν, βρισκόμαστε στις αρχές ενός μαζικού αφανισμού κι εσείς για το μόνο που μιλάτε είναι για τα χρήματα, για παραμύθια μιας αέναης οικονομικής ανάπτυξης; Πώς τολμάτε;» Τα που είπε, μεταξύ των άλλων, στη σύντομη ομιλία της η περί ης ο λόγος ακτιβίστρια για την κλιματική αλλαγή. «Το θυελλώδες χειροκρότημα που ακολούθησε ήταν ασύμμετρο με τη διάθεση για ανάληψη ουσιαστικής και άμεσης δράσης». Το σχόλιο που έκανε ο Γιάννης Φίλης στο άρθρο του με τίτλο “Ο χρόνος έχει λήξει για το κλίμα” που δημοσιεύθηκε προχθές (Τετάρτη 25 Σεπτεμβρίου) στην εφημερίδα μας. Εκτός από σοφό και από μικρό μαθαίνεις την αλήθεια…

 «Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα/ κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο/ τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα/ και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.// Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες/ ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο/ τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες/ και το καινούργιο παν να δουν διυλιστήριο.// Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία/ κι ήταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα/ τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία/ άδεια κορμιά, σιδερικά, παιδιά κι ελάσματα». Τα που επιμένoυν να μας λένε στο τραγούδι τους “Ο εφιάλτης της Περσεφόνης”, από το 1979, εδώ και 40 χρόνια δηλαδή, ο Νίκος Γκάτσος (στίχοι), ο Μάνος Χατζηδάκης (μουσική) και η Μαρία Φαραντούρη (πρώτη εκτέλεση). Με επωδό και στις τρεις στροφές τους στίχους: «Κοιμήσου Περσεφόνη/ στην αγκαλιά της γης/ στου κόσμου το μπαλκόνι/ ποτέ μην ξαναβγείς». Όνειρο φθινοπωρινής νύχτας ν’ αρχίσει να παίρνει την άγουσα για τον… αγύριστο ο εφιάλτης της Περσεφόνης;

ΤΑ ἙΡΗΜΑ ΟΝΕΙΡΑ" ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΚΑΚΗ






«Ενας ακόμα ποιητής στη μικρή μας πόλη… Για τον 27χρονο Νίκο Μ. Μαρκάκη, που “έβγαλε” απ’ τις εκδόσεις “Πηγή” την πρώτη ποιητική του συλλογή, “Ερημα όνειρα” ο τίτλος της, ο λόγος. Για μια ιδιαίτερα επιμελημένη έκδοση, που περιλαμβάνει 26 ποιήματα (ποιητικά, πεζά), πρόκειται. Τα διάβασα απνευστί, με το που έφτασε στα χέρια μου και καταχάρηκα. Και γιατί ξέρω τον Νίκο από τότε που γεννήθηκε -φίλοι μου οι γονείς του, ο δάσκαλος Μάρκος Μαρκάκης και η γνωστή συνιδρύτρια του “Κρητικού Σπιτιού” (μαζί με την αξέχαστη Ασπασία Μπικάκη) Ειρήνη Κουμανδράκη. Και ευχαριστήθηκα που “προσέφυγε” στην “τέχνη της ποιήσεως” για να εκφράσει τις “εσωτερικές περιπέτειές” του.
«Ξυπνάς το πρωί και πιστεύεις ότι είσαι μοναδικός/ ή ο τελευταίος αξίας αγάπης άνθρωπος./ Κοιμάσαι το βράδυ και πιστεύεις ότι κατάφερες πολλά/ ή ότι ήταν άλλη μια μέρα που σου πικράνανε την καρδιά./ Τόσο διαφορετικοί μεταξύ μας./ Ψάχνουμε τα χνάρια στη ζωή μας./ Μέσα σε καρφίτσες στα άχυρα στον σταύλο της ύπαρξής μας./ Ποιος δεν θέλει να αγαπηθεί./ Ποιος δεν θέλει να μισηθεί./ Σαν μια μπάλα που αλλάζει χρώματα της ντίσκο./ Σαν ένα μεταλλαγμένο με χίλια τραγούδια δίσκο./ Η ψυχοδιάθεση όταν η γλώσσα αγγίζει τον ουρανίσκο». Το ποίημα (ποιητικό πεζό) “Πολύχρωμο” του Νίκου Μαρκάκη. Σαν δείγμα της γραφής του.

Χανιώτικα νέα (Παρασκευή, 27.9.2019)

ΣΤΑΣΕΙΣ (ΒΙΒΛΙΟ)

ΟΙ "ΣΤΑΣΕΙΣ" ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΚΑΤΣΑΚΗ

ΟΙ ΣΤΙΓΜΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ

Γράφει ο Γιάννης Α. Φίλης

Τι άλλο είναι ο κόσμος εκτός από μικρά πράγματα που φτιάχνουν το όλο; Ο δάσκαλος Βαγγέλης
Κακατσάκης εδώ και δεκαετίες παρουσιάζει μικρές εικόνες της καθημερινότητας από τις στήλες των “Χανιώτικων Νέων” και λίγο – λίγο φτιάχνει έναν κόσμο, τον κόσμο των Χανιών.

Θυμάμαι με νοσταλγία τη στήλη “Στα πεταχτά”. Συνοπτική και ουσιώδης, μέσα από λίγες γραμμές επέλεγε όψεις της επικαιρότητας του τόπου εύστοχα, χωρίς να κουράζει. Πάντα χαμηλών τόνων, πάντα ευγενής η παρουσίαση. Το αναγνωστικό κοινό μεγάλο.
Μετά από 12 χρόνια ο Κακατσάκης συνεχίζει με παρόμοιο ύφος με τις “Στάσεις”. Η θεματολογία του πάλι η επικαιρότητα συχνά δοσμένη λογοτεχνικά: ο τόπος μας, οι γιορτές του, οι συχνές πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι καλές και οι κακές στιγμές, οι άνθρωποί του.
Εχω ακούσει πολλές απαντήσεις στο ερώτημα γιατί γράφει κανείς. Κάποιες πασχίζουν αδέξια να κρύψουν την αναπόφευκτη ματαιοδοξία του καλλιτέχνη. Γνωρίζω τον Βαγγέλη πολλά χρόνια. Η αίσθησή μου είναι ότι γράφει για να παλέψει τον χρόνο. Θέλει να συντηρήσει κάποια ψήγματα από τα περασμένα ζωντανά για να κρατήσει έτσι τη συνέχεια της ζωής, επειδή όλοι έχουμε ανάγκη τη χρονική μας αφετηρία και συνέχεια. Και το πετυχαίνει αυτό πολύ ωραία μέσα από τα σύντομα κείμενά του.
Το βιβλίο είναι καλαίσθητο και εύληπτο με συνολικά 150 σελίδες που καλύπτουν μια επιλογή των “Στάσεων” από το 2017.
Η έκδοση έγινε από τα “Χανιώτικα Νέα” και τα έσοδα από τις πωλήσεις θα διατεθούν στα Φιλόπτωχα Συσσίτια Σπλάντζιας. Τα έσοδα από την παρουσίαση, που θα γίνει στις 28 Ιανουαρίου 2019 στο Πολιτιστικό Κέντρο της Μητρόπολης Κυδωνίας και Αποκορώνου, θα διατεθούν στην Εκκλησιαστική Σχολή Κρήτης.
Οι άνθρωποι των “Χανιώτικων Νέων” και ο Βαγγέλης Κακατσάκης συνεχίζουν τη σημαντική προσφορά τους στον τόπο με συνέπεια και αλτρουισμό. Ο κόσμος γίνεται από τα μικρά πράγματα και ομορφαίνει από την προσφορά και τη γενναιοδωρία.

* π. πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης - συγγραφέας

http://www.haniotika-nea.gr/mia-stasi-edo-mia-stasi-eki-epilogi-apo-to-2017/

ΟΠΩΣ ΤΟ ΨΩΜΙ

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΑΚΑΤΣΑΚΗΣ ΒΡΙΣΚΕΙ ΝΕΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ,,, 

Γράφει ο Γιάννης  Α. Φίλης* 

Ο Βαγγέλης Κακατσάκης βρίσκει νέους δρόμους έκφρασης στην πρόσφατη ποιητική συλλογή του με τίτλο “Οπως το ψωμί” – νέους σε σχέση με τις προηγούμενες συλλογές του.Eίναι πολύ λίγο ρητορικός, άρα ευθύς, απλός, ειλικρινής. Μιλάει για την καθημερινότητα, για την πολιτική κατάσταση, για το επερχόμενο τέλος με τη θρησκευτικότητα και την αγωνία του ανθρώπου που παρατηρεί, αναρωτιέται και νοιάζεται για τα πράγματα.

Γράφει στο ποίημα Συμπεριφορές: Γιατί ο άνθρωπος δείχνει καλοσύνη;/ Διότι ο άνθρωπος είναι γεννημένος/ να δείχνει καλοσύνη!/ Γιατί ο άνθρωπος δε δείχνει καλοσύνη;/ Διότι έκαναν τον άνθρωπο να ξεχάσει/ να δείχνει καλοσύνη!/ Δύσκολες ερωτήσεις, εύκολες απαντήσεις;/ Εύκολες ερωτήσεις, δύσκολες απαντήσεις;
Το ποίημα είναι απλό. Όμως κρύβει μέσα του κάτι πολύ βαθύ. Καθώς λέει ο Κακατσάκης, Εύκολες ερωτήσεις, δύσκολες απαντήσεις. Σήμερα γνωρίζουμε από επιστημονικές μελέτες ότι όλοι μας έχουμε τα δύο χαρακτηριστικά του αλτρουισμού και του ατομισμού τα οποία έρχονται μέσα από εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης. Πολύ χονδρικά, είμαστε ατομιστές (κάνουμε το κακό) όταν οι πόροι για την επιβίωση είναι περιορισμένοι, ενώ είμαστε αλτρουιστές (κάνουμε το καλό) όταν η ομάδα μας (η οικογένεια, η φυλή, το έθνος) ανταγωνίζεται με άλλες για την ομαδική επιβίωση. Αυτά τα χαρακτηριστικά, εκτός εποχής πλέον, έχουν εγγραφεί βιολογικά σε όλους μας και πάντα βρίσκονται σε διαμάχη. Και όλοι μας έχουμε στον εγκέφαλό μας νευρικά δίκτυα που μας κάνουν να αισθανόμαστε ωραία όταν κάνουμε το καλό, ακόμη και σε αγνώστους. Ο ποιητής δεν χρειάζεται βέβαια επιστημονικές αναλύσεις αλλά την απλή παρατήρηση για να τα εντοπίσει.
Ο Κακατσάκης παίζει με τη σειρά των λέξεων, κάτι που κάνει σε πολλά ποιήματα. Γράφει για τους μετανάστες: Η ελπίδα της θάλασσας/ η θάλασσα της ελπίδας και στο ποίημα “Παιχνίδια με τις λέξεις”, Η ποίηση της άνοιξης/ Η άνοιξη της ποίησης. Ένα έξυπνο εύρημα όταν γίνεται με οικονομία.
Τα περισσότερα ποιήματα είναι μικρά, σχεδόν σαν αποφθέγματα. Με την ωριμότητα μαθαίνει κανείς να πετάει τα πολλά στολίδια και να φτάνει στην καρδιά των πραγμάτων με ελάχιστες λέξεις και κυρίως μέσα από εκείνα που δεν λέει.

Στο «Σε πρώτο ενικό» ασκεί ακριβώς αυτή την τέχνη: Αγαπώ!/ Μακρύς ο δρόμος/ για να φτάσω/ από το άλφα μέχρι το ωμέγα/ με το θαυμαστικό στο τέλος./ Σε πρώτο ενικό/κρίνονται όλα.
Κι ένα ακόμη εξαιρετικό ποίημα με τίτλο «Μεγάλη Παρασκευή» που συνοψίζει τα πράγματα και υπαινίσσεται τον επίλογο όλων, καλών ή κακών, ατομιστών ή αλτρουιστών:
Στα φωνήεντα του “Κύριε ελέησον”/ κρεμάστηκαν κι αυτή τη χρονιά/ οι ψυχές των πεθαμένων μας,/ με το που βγήκαμε/ απ’ το νεκροταφείο του Αγίου Αθανασίου,/ με τον επιτάφιο μπροστά,/ παίρνοντας τον δρόμο της επιστροφής./ Ο καπνός από/ το θυμιατήρι του παπά/ η διάρκεια της συμπόρευσης./ Ωστόσο, στην αυλόπορτα του Τίμιου Σταυρού, σταμάτησαν-ως είθισται -οι ψαλμωδίες/ και οι ψυχές -ούσες μετέωρες/ δεν είχαν άλλη επιλογή/ παρά να γυρίσουνε, όπως κάθε χρόνο, πίσω,/ στη μόνιμη κατοικία τους./ Ζώσες και λάμπουσες/ θα συνεχίσουνε κι  εφέτος-/μέχρι να χαράξει η μέρα-/ να βεγγερίζουνε πάνω στα μνήματα/ λέγοντας ιστορίες από τα παλιά…
Σε ένα ποίημα σε δεκαπεντασύλλαβο που θυμίζει δημοτικό τραγούδι έντονα, ο ποιητής ρωτάει τα πουλιά αν βλέπουν τους φευγάτους μας στου ουρανού το δώμα. Την απάντηση την έδωσε μια γλυκοποταμίδα: είπε πως τσοι αντάμωνε, μόλις η νύχτα πέσει./ Γι’ αυτό κι ομορφοτραγουδεί.
Ένα ωραίο ποίημα κοντά στον επίλογο που όλοι πασχίζουμε να αναβάλουμε, ο καθένας με τον τρόπο του, όπως ο Βαγγέλης Κακατσάκης κάνει με την τέχνη του, την ποίηση.

Γιάννης Α. Φίλης, πρώην πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης, συγγραφέας

Γιάννης Φίλης! Ο πρύτανης, ο ποιητής, ο συγγραφέας, πρωτίστως ο φίλος! Μικροπερίοδος πάντα ο λόγος του και μακροπερίοδος η σκέψη του. Τον ευχαριστώ από καρδιάς για την αγαπητική του ματιά! Τιμή για μένα!

ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΔΩ ΜΙΑ ΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙ

Οι "φίλιες"ιστορίες του Γιάννη Φίλη

«Μου λένε ότι δεν είμαι πρακτικός άνθρωπος, ότι δεν παίρνω τη ζωή μου στα σοβαρά, γι’ αυτό λέω ιστορίες. Πόσες φορές η ζωή μου δεν είναι ένα τέλμα από μνήμη, επιθυμίες, ενοχές. Λέω ιστορίες ακριβώς επειδή είμαι πρακτικός άνθρωπος. Πώς αλλιώς να συμβιβάσω τις αντιφάσεις μου; Λίγη παραπάνω ιδεολογία, λίγη παραπάνω πραγματικότητα και βυθίζομαι στα φαράγγια και στις στενωπούς του λόγου». Αρχή του τελευταίου (πέμπτου) μυθιστορήματος του και πρώην πρύτανη του Πολυτεχνείου Κρήτης Γιάννη Α. Φίλη, “Ημέρες στο Οριέντε” καλημέρα σας και στην παρουσιάση του αύριο Τετάρτη 1 Φεβρουαρίου στις 7 μ.μ. στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κρήτης – Τμήμα Δυτικής Κρήτης (Νεάρχου 23) με το καλό!

Ωραίος στην ειλικρίνειά του και ειλικρινής στην ωραιότητά του και σ’ αυτό του το βιβλίο, όπως και στα προηγούμενα δεκατρία (πεζά και ποιητικά) άλλωστε ο Γιάννη Φίλης. Ακριβώς γιατί δεν διστάζει να βάλει “τον δάχτυλον εις τον τύπον των ήλων” στα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου και στις διαρκώς διογκούμενες χαίνουσες πληγές του περιβάλλοντος, δηλαδή, ως “σοφός” που τα “προσερχόμενα αντιλαμβάνεται” για να χρησιμοποιήσω τον στίχο του Αλεξανδρινού ποιητή, απ’ το ποίημά του “Σοφοί δε προσιόντων” παραφράζοντάς τον ελάχισα. Πάντα αυτοβιογραφικός και εξομολογητικός, ο εξ Ασίνης Αργολίδος ορμώμενος και κατ’ επιλογή του Χανιώτης, πρώην πρύτανης και καταξιωμένος συγγραφέας μας!

«Το μυθιστόρημα, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, καταγράφει μια ιστορία έρωτα, πολέμου και κρατικής βίας. Ενας ακαδημαϊκός, απογοητευμένος από την εμπορευματοποίηση της σύγχρονης παιδείας, παραιτείται από τη θέση του και ταξιδεύει στα νησιά Γκαλαμπάγκος, όπου συναντάει τη Χιλιανή βιολόγο Σελέστε. Μαζί καταλήγουν στο Οριέντε, όπου αναμειγνύονται στον αγώνα των ιθαγενών κατά των εταιρειών πετρελαίου που, καταστρέφουν το τροπικό δάσος της Αμαζονίας. Μέσα από την κινηματογραφική οπτική και ματιές στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας και του Οριέντε, ο αναγνώστης βυθίζεται στο δράμα του ανθρώπου και της φύσης, στις λαμπρές και τραγικές όψεις του». Εκ των ων ουκ άνευ ότι λειτουργούν και σαν προκλητική πρόσκληση ή και σαν προσκλητική πρόκληση, αν προτιμάτε, τα γραφόμενα στο οπισθόφυλλο του εκδοθέντος από το “Εναστρον” στη σειρά “Ελληνική Λογοτεχνία” περί ου ο λόγος βιβλίου, για ανάγνωση. Για μια απνευστί πρώτη ανάγνωση, που σίγουρα θα ακολουθήσουν κι άλλες, αν κρίνω από τη δική μου εμπειρία… Ορισμός. Καλό είναι το βιβλίο για μένα που έτσι αρχίσεις να το διαβάζεις, δεν το αφήνεις απ’ τα χέρια σου, αν δεν το τελειώσεις, πολύ καλό αν επανέλθεις σ’ αυτό με το μολυβάκι σου ανά χείρας για σημειώσεις και ξεχωριστό αν το βάλεις σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη σου για συχνή επιστροφή στις σελίδες του. Δεν το συζητώ. Ξεχωριστό βιβλίο το “Ημέρες στο Οριέντε” ενα μυθιστόρημα εκτός των άλλων, οικολογικής ιστορίας και ιστορικής οικολογίας, που μπορεί κανείς να το δει και σαν κατάθεση ψυχής και σαν μανιφέστο διαρκούς αγώνα για όλα όσα γίνονται ερήμην μας.

Στη μνήμη του πατέρα του Τάσου Ι. Φίλη και σε όλους που αγωνίζονται να σώσουν την Αμαζονία από τον οδοστρωτήρα της ανάπτυξης, αφιερώνει το τελευταίο βιβλίο του ο Γιάννης Φίλης, κατά δήλωσή του. Και βέβαια σ’ όλους όσοι επιμένουν ν’ αγωνιούν για πολλά και διάφορα απ’ τα συμβαίνοντα στον πλανήτη γη και παίρνουν κουράγιο διαβάζοντας τις “φίλιες” για το περιβάλλον και τον άνθρωπο ιστορίες του.

“Ιστορίες πετρελαίου και ελεύθερης αγοράς” ο τίτλος της διάλεξης που θα δώσει ο Γιάννης Φίλης, αύριο μετά την παρουσίαση των “Ημερών στο Οριέντε” που θα κάνει ο ίδιος. Ξεχωριστός και ο προφορικός “φίλιος” λόγος. Εχει τον δικό του τρόπο επικοινωνίας ο Γιάννης Φίλης….

Χανιώτικα νέα (31.01.2017)